Rām, 5, 21
Select a line for its word-by-word analysis.
इत्युक्त्वा मैथिलीं राजा रावणः शत्रुरावणः । (१।१)
ityuktvā maithilīṃ rājā rāvaṇaḥ śatrurāvaṇaḥ |
संदिश्य च ततः सर्वा राक्षसीर् निर्जगाम ह ॥ (१।२)
saṃdiśya ca tataḥ sarvā rākṣasīr nirjagāma ha ||
निष्क्रान्ते राक्षसेन्द्रे तु पुनर् अन्तःपुरं गते । (२।१)
niṣkrānte rākṣasendre tu punar antaḥpuraṃ gate |
राक्षस्यो भीमरूपास्ताः सीतां समभिदुद्रुवुः ॥ (२।२)
rākṣasyo bhīmarūpāstāḥ sītāṃ samabhidudruvuḥ ||
ततः सीताम् उपागम्य राक्षस्यः क्रोधमूर्छिताः । (३।१)
tataḥ sītām upāgamya rākṣasyaḥ krodhamūrchitāḥ |
दशग्रीवस्य भार्यात्वं सीते न बहु मन्यसे ॥ (४।२)
daśagrīvasya bhāryātvaṃ sīte na bahu manyase ||
आमन्त्र्य क्रोधताम्राक्षी सीतां करतलोदरीम् ॥ (५।२)
āmantrya krodhatāmrākṣī sītāṃ karatalodarīm ||
प्रजापतीनां षण्णां तु चतुर्थो यः प्रजापतिः । (६।१)
prajāpatīnāṃ ṣaṇṇāṃ tu caturtho yaḥ prajāpatiḥ |
मानसो ब्रह्मणः पुत्रः पुलस्त्य इति विश्रुतः ॥ (६।२)
mānaso brahmaṇaḥ putraḥ pulastya iti viśrutaḥ ||
पुलस्त्यस्य तु तेजस्वी महर्षिर् मानसः सुतः । (७।१)
pulastyasya tu tejasvī maharṣir mānasaḥ sutaḥ |
तस्य त्वं राक्षसेन्द्रस्य भार्या भवितुम् अर्हसि । (८।२)
tasya tvaṃ rākṣasendrasya bhāryā bhavitum arhasi |
मयोक्तं चारुसर्वाङ्गि वाक्यं किं नानुमन्यसे ॥ (८।३)
mayoktaṃ cārusarvāṅgi vākyaṃ kiṃ nānumanyase ||
येन देवास्त्रयस्त्रिंशद् देवराजश्च निर्जितः । (१०।१)
yena devāstrayastriṃśad devarājaśca nirjitaḥ |
तस्य त्वं राक्षसेन्द्रस्य भार्या भवितुम् अर्हसि ॥ (१०।२)
tasya tvaṃ rākṣasendrasya bhāryā bhavitum arhasi ||
वीर्योत्सिक्तस्य शूरस्य संग्रामेष्वनिवर्तिनः । (११।१)
vīryotsiktasya śūrasya saṃgrāmeṣvanivartinaḥ |
बलिनो वीर्ययुक्तस्य भार्यात्वं किं न लप्स्यसे ॥ (११।२)
balino vīryayuktasya bhāryātvaṃ kiṃ na lapsyase ||
प्रियां बहुमतां भार्यां त्यक्त्वा राजा महाबलः । (१२।१)
priyāṃ bahumatāṃ bhāryāṃ tyaktvā rājā mahābalaḥ |
सर्वासां च महाभागां त्वाम् उपैष्यति रावणः ॥ (१२।२)
sarvāsāṃ ca mahābhāgāṃ tvām upaiṣyati rāvaṇaḥ ||
समृद्धं स्त्रीसहस्रेण नानारत्नोपशोभितम् । (१३।१)
samṛddhaṃ strīsahasreṇa nānāratnopaśobhitam |
अन्तःपुरं समुत्सृज्य त्वाम् उपैष्यति रावणः ॥ (१३।२)
antaḥpuraṃ samutsṛjya tvām upaiṣyati rāvaṇaḥ ||
निर्जिताः समरे येन स ते पार्श्वम् उपागतः ॥ (१४।२)
nirjitāḥ samare yena sa te pārśvam upāgataḥ ||
किमर्थं राक्षसेन्द्रस्य भार्यात्वं नेच्छसे ऽधमे ॥ (१५।२)
kimarthaṃ rākṣasendrasya bhāryātvaṃ necchase 'dhame ||
यस्य सूर्यो न तपति भीतो यस्य च मारुतः । (१६।१)
yasya sūryo na tapati bhīto yasya ca mārutaḥ |
न वाति स्मायतापाङ्गे किं त्वं तस्य न तिष्ठसि ॥ (१६।२)
na vāti smāyatāpāṅge kiṃ tvaṃ tasya na tiṣṭhasi ||
पुष्पवृष्टिं च तरवो मुमुचुर् यस्य वै भयात् । (१७।१)
puṣpavṛṣṭiṃ ca taravo mumucur yasya vai bhayāt |
शैलाश्च सुभ्रु पानीयं जलदाश्च यदेच्छति ॥ (१७।२)
śailāśca subhru pānīyaṃ jaladāśca yadecchati ||
किं त्वं न कुरुषे बुद्धिं भार्यार्थे रावणस्य हि ॥ (१८।२)
kiṃ tvaṃ na kuruṣe buddhiṃ bhāryārthe rāvaṇasya hi ||
साधु ते तत्त्वतो देवि कथितं साधु भामिनि । (१९।१)
sādhu te tattvato devi kathitaṃ sādhu bhāmini |
गृहाण सुस्मिते वाक्यम् अन्यथा न भविष्यसि ॥ (१९।२)
gṛhāṇa susmite vākyam anyathā na bhaviṣyasi ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.