रामायणRāmāyaṇa

Rām, 5, 40

364 of 606 · 71 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

ततः पक्षिनिनादेन वृक्षभङ्गस्वनेन च । (१।१)

tataḥ pakṣininādena vṛkṣabhaṅgasvanena ca |

1.2१.२

बभूवुस्त्राससंभ्रान्ताः सर्वे लङ्कानिवासिनः ॥ (१।२)

babhūvustrāsasaṃbhrāntāḥ sarve laṅkānivāsinaḥ ||

2.1२.१

विद्रुताश्च भयत्रस्ता विनेदुर् मृगपक्षिणः । (२।१)

vidrutāśca bhayatrastā vinedur mṛgapakṣiṇaḥ |

2.2२.२

रक्षसां च निमित्तानि क्रूराणि प्रतिपेदिरे ॥ (२।२)

rakṣasāṃ ca nimittāni krūrāṇi pratipedire ||

3.1३.१

ततो गतायां निद्रायां राक्षस्यो विकृताननाः । (३।१)

tato gatāyāṃ nidrāyāṃ rākṣasyo vikṛtānanāḥ |

3.2३.२

तद् वनं ददृशुर् भग्नं तं च वीरं महाकपिम् ॥ (३।२)

tad vanaṃ dadṛśur bhagnaṃ taṃ ca vīraṃ mahākapim ||

4.1४.१

स ता दृष्ट्वा महाबाहुर् महासत्त्वो महाबलः । (४।१)

sa tā dṛṣṭvā mahābāhur mahāsattvo mahābalaḥ |

4.2४.२

चकार सुमहद् रूपं राक्षसीनां भयावहम् ॥ (४।२)

cakāra sumahad rūpaṃ rākṣasīnāṃ bhayāvaham ||

5.1५.१

ततस्तं गिरिसंकाशम् अतिकायं महाबलम् । (५।१)

tatastaṃ girisaṃkāśam atikāyaṃ mahābalam |

5.2५.२

राक्षस्यो वानरं दृष्ट्वा पप्रच्छुर् जनकात्मजाम् ॥ (५।२)

rākṣasyo vānaraṃ dṛṣṭvā papracchur janakātmajām ||

6.1६.१

को ऽयं कस्य कुतो वायं किंनिमित्तम् इहागतः । (६।१)

ko 'yaṃ kasya kuto vāyaṃ kiṃnimittam ihāgataḥ |

6.2६.२

कथं त्वया सहानेन संवादः कृत इत्युत ॥ (६।२)

kathaṃ tvayā sahānena saṃvādaḥ kṛta ityuta ||

7.1७.१

आचक्ष्व नो विशालाक्षि मा भूत् ते सुभगे भयम् । (७।१)

ācakṣva no viśālākṣi mā bhūt te subhage bhayam |

7.2७.२

संवादम् असितापाङ्गे त्वया किं कृतवान् अयम् ॥ (७।२)

saṃvādam asitāpāṅge tvayā kiṃ kṛtavān ayam ||

8.1८.१

अथाब्रवीत् तदा साध्वी सीता सर्वाङ्गशोभना । (८।१)

athābravīt tadā sādhvī sītā sarvāṅgaśobhanā |

8.2८.२

रक्षसां कामरूपाणां विज्ञाने मम का गतिः ॥ (८।२)

rakṣasāṃ kāmarūpāṇāṃ vijñāne mama kā gatiḥ ||

9.1९.१

यूयम् एवास्य जानीत यो ऽयं यद् वा करिष्यति । (९।१)

yūyam evāsya jānīta yo 'yaṃ yad vā kariṣyati |

9.2९.२

अहिर् एव अहेः पादान् विजानाति न संशयः ॥ (९।२)

ahir eva aheḥ pādān vijānāti na saṃśayaḥ ||

10.1१०.१

अहम् अप्यस्य भीतास्मि नैनं जानामि कोन्वयम् । (१०।१)

aham apyasya bhītāsmi nainaṃ jānāmi konvayam |

10.2१०.२

वेद्मि राक्षसम् एवैनं कामरूपिणम् आगतम् ॥ (१०।२)

vedmi rākṣasam evainaṃ kāmarūpiṇam āgatam ||

11.1११.१

वैदेह्या वचनं श्रुत्वा राक्षस्यो विद्रुता द्रुतम् । (११।१)

vaidehyā vacanaṃ śrutvā rākṣasyo vidrutā drutam |

11.2११.२

स्थिताः काश्चिद् गताः काश्चिद् रावणाय निवेदितुम् ॥ (११।२)

sthitāḥ kāścid gatāḥ kāścid rāvaṇāya niveditum ||

12.1१२.१

रावणस्य समीपे तु राक्षस्यो विकृताननाः । (१२।१)

rāvaṇasya samīpe tu rākṣasyo vikṛtānanāḥ |

12.2१२.२

विरूपं वानरं भीमम् आख्यातुम् उपचक्रमुः ॥ (१२।२)

virūpaṃ vānaraṃ bhīmam ākhyātum upacakramuḥ ||

13.1१३.१

अशोकवनिकामध्ये राजन् भीमवपुः कपिः । (१३।१)

aśokavanikāmadhye rājan bhīmavapuḥ kapiḥ |

13.2१३.२

सीतया कृतसंवादस्तिष्ठत्यमितविक्रमः ॥ (१३।२)

sītayā kṛtasaṃvādastiṣṭhatyamitavikramaḥ ||

14.1१४.१

न च तं जानकी सीता हरिं हरिणलोचना । (१४।१)

na ca taṃ jānakī sītā hariṃ hariṇalocanā |

14.2१४.२

अस्माभिर् बहुधा पृष्टा निवेदयितुम् इच्छति ॥ (१४।२)

asmābhir bahudhā pṛṣṭā nivedayitum icchati ||

15.1१५.१

वासवस्य भवेद् दूतो दूतो वैश्रवणस्य वा । (१५।१)

vāsavasya bhaved dūto dūto vaiśravaṇasya vā |

15.2१५.२

प्रेषितो वापि रामेण सीतान्वेषणकाङ्क्षया ॥ (१५।२)

preṣito vāpi rāmeṇa sītānveṣaṇakāṅkṣayā ||

16.1१६.१

तेन त्वद्भुतरूपेण यत् तत् तव मनोहरम् । (१६।१)

tena tvadbhutarūpeṇa yat tat tava manoharam |

16.2१६.२

नानामृगगणाकीर्णं प्रमृष्टं प्रमदावनम् ॥ (१६।२)

nānāmṛgagaṇākīrṇaṃ pramṛṣṭaṃ pramadāvanam ||

17.1१७.१

न तत्र कश्चिद् उद्देशो यस्तेन न विनाशितः । (१७।१)

na tatra kaścid uddeśo yastena na vināśitaḥ |

17.2१७.२

यत्र सा जानकी सीता स तेन न विनाशितः ॥ (१७।२)

yatra sā jānakī sītā sa tena na vināśitaḥ ||

18.1१८.१

जानकीरक्षणार्थं वा श्रमाद् वा नोपलभ्यते । (१८।१)

jānakīrakṣaṇārthaṃ vā śramād vā nopalabhyate |

18.2१८.२

अथवा कः श्रमस्तस्य सैव तेनाभिरक्षिता ॥ (१८।२)

athavā kaḥ śramastasya saiva tenābhirakṣitā ||

19.1१९.१

चारुपल्लवपत्राढ्यं यं सीता स्वयम् आस्थिता । (१९।१)

cārupallavapatrāḍhyaṃ yaṃ sītā svayam āsthitā |

19.2१९.२

प्रवृद्धः शिंशपावृक्षः स च तेनाभिरक्षितः ॥ (१९।२)

pravṛddhaḥ śiṃśapāvṛkṣaḥ sa ca tenābhirakṣitaḥ ||

20.1२०.१

तस्योग्ररूपस्योग्रं त्वं दण्डम् आज्ञातुम् अर्हसि । (२०।१)

tasyograrūpasyograṃ tvaṃ daṇḍam ājñātum arhasi |

20.2२०.२

सीता संभाषिता येन तद् वनं च विनाशितम् ॥ (२०।२)

sītā saṃbhāṣitā yena tad vanaṃ ca vināśitam ||

21.1२१.१

मनःपरिगृहीतां तां तव रक्षोगणेश्वर । (२१।१)

manaḥparigṛhītāṃ tāṃ tava rakṣogaṇeśvara |

21.2२१.२

कः सीताम् अभिभाषेत यो न स्यात् त्यक्तजीवितः ॥ (२१।२)

kaḥ sītām abhibhāṣeta yo na syāt tyaktajīvitaḥ ||

22.1२२.१

राक्षसीनां वचः श्रुत्वा रावणो राक्षसेश्वरः । (२२।१)

rākṣasīnāṃ vacaḥ śrutvā rāvaṇo rākṣaseśvaraḥ |

22.2२२.२

हुताग्निर् इव जज्वाल कोपसंवर्तितेक्षणः ॥ (२२।२)

hutāgnir iva jajvāla kopasaṃvartitekṣaṇaḥ ||

23.1२३.१

आत्मनः सदृशाञ् शूरान् किंकरान्नाम राक्षसान् । (२३।१)

ātmanaḥ sadṛśāñ śūrān kiṃkarānnāma rākṣasān |

23.2२३.२

व्यादिदेश महातेजा निग्रहार्थं हनूमतः ॥ (२३।२)

vyādideśa mahātejā nigrahārthaṃ hanūmataḥ ||

24.1२४.१

तेषाम् अशीतिसाहस्रं किंकराणां तरस्विनाम् । (२४।१)

teṣām aśītisāhasraṃ kiṃkarāṇāṃ tarasvinām |

24.2२४.२

निर्ययुर् भवनात् तस्मात् कूटमुद्गरपाणयः ॥ (२४।२)

niryayur bhavanāt tasmāt kūṭamudgarapāṇayaḥ ||

25.1२५.१

महोदरा महादंष्ट्रा घोररूपा महाबलाः । (२५।१)

mahodarā mahādaṃṣṭrā ghorarūpā mahābalāḥ |

25.2२५.२

युद्धाभिमनसः सर्वे हनूमद्ग्रहणोन्मुखाः ॥ (२५।२)

yuddhābhimanasaḥ sarve hanūmadgrahaṇonmukhāḥ ||

26.1२६.१

ते कपिं तं समासाद्य तोरणस्थम् अवस्थितम् । (२६।१)

te kapiṃ taṃ samāsādya toraṇastham avasthitam |

26.2२६.२

अभिपेतुर् महावेगाः पतङ्गा इव पावकम् ॥ (२६।२)

abhipetur mahāvegāḥ pataṅgā iva pāvakam ||

27.1२७.१

ते गदाभिर् विचित्राभिः परिघैः काञ्चनाङ्गदैः । (२७।१)

te gadābhir vicitrābhiḥ parighaiḥ kāñcanāṅgadaiḥ |

27.2२७.२

आजघ्नुर् वानरश्रेष्ठं शरैर् आदित्यसंनिभैः ॥ (२७।२)

ājaghnur vānaraśreṣṭhaṃ śarair ādityasaṃnibhaiḥ ||

28.1२८.१

हनूमान् अपि तेजस्वी श्रीमान् पर्वतसंनिभः । (२८।१)

hanūmān api tejasvī śrīmān parvatasaṃnibhaḥ |

28.2२८.२

क्षितावाविध्य लाङ्गूलं ननाद च महास्वनम् ॥ (२८।२)

kṣitāvāvidhya lāṅgūlaṃ nanāda ca mahāsvanam ||

29.1२९.१

तस्य संनादशब्देन ते ऽभवन् भयशङ्किताः । (२९।१)

tasya saṃnādaśabdena te 'bhavan bhayaśaṅkitāḥ |

29.2२९.२

ददृशुश्च हनूमन्तं संध्यामेघम् इवोन्नतम् ॥ (२९।२)

dadṛśuśca hanūmantaṃ saṃdhyāmegham ivonnatam ||

30.1३०.१

स्वामिसंदेशनिःशङ्कास्ततस्ते राक्षसाः कपिम् । (३०।१)

svāmisaṃdeśaniḥśaṅkāstataste rākṣasāḥ kapim |

30.2३०.२

चित्रैः प्रहरणैर् भीमैर् अभिपेतुस्ततस्ततः ॥ (३०।२)

citraiḥ praharaṇair bhīmair abhipetustatastataḥ ||

31.1३१.१

स तैः परिवृतः शूरैः सर्वतः स महाबलः । (३१।१)

sa taiḥ parivṛtaḥ śūraiḥ sarvataḥ sa mahābalaḥ |

31.2३१.२

आससादायसं भीमं परिघं तोरणाश्रितम् ॥ (३१।२)

āsasādāyasaṃ bhīmaṃ parighaṃ toraṇāśritam ||

32.1३२.१

स तं परिघम् आदाय जघान रजनीचरान् ॥ (३२।१)

sa taṃ parigham ādāya jaghāna rajanīcarān ||

33.1३३.१

स पन्नगम् इवादाय स्फुरन्तं विनतासुतः । (३३।१)

sa pannagam ivādāya sphurantaṃ vinatāsutaḥ |

33.2३३.२

विचचाराम्बरे वीरः परिगृह्य च मारुतिः ॥ (३३।२)

vicacārāmbare vīraḥ parigṛhya ca mārutiḥ ||

34.1३४.१

स हत्वा राक्षसान् वीरः किंकरान्मारुतात्मजः । (३४।१)

sa hatvā rākṣasān vīraḥ kiṃkarānmārutātmajaḥ |

34.2३४.२

युद्धाकाङ्क्षी पुनर् वीरस्तोरणं समुपस्थितः ॥ (३४।२)

yuddhākāṅkṣī punar vīrastoraṇaṃ samupasthitaḥ ||

35.1३५.१

ततस्तस्माद् भयान्मुक्ताः कतिचित् तत्र राक्षसाः । (३५।१)

tatastasmād bhayānmuktāḥ katicit tatra rākṣasāḥ |

35.2३५.२

निहतान् किंकरान् सर्वान् रावणाय न्यवेदयन् ॥ (३५।२)

nihatān kiṃkarān sarvān rāvaṇāya nyavedayan ||

36.1३६.१

स राक्षसानां निहतं महाबलं निशम्य राजा परिवृत्तलोचनः । (३६।१)

sa rākṣasānāṃ nihataṃ mahābalaṃ niśamya rājā parivṛttalocanaḥ |

36.2३६.२

समादिदेशाप्रतिमं पराक्रमे प्रहस्तपुत्रं समरे सुदुर्जयम् ॥ (३६।२)

samādideśāpratimaṃ parākrame prahastaputraṃ samare sudurjayam ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 5, 40

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit