Rām, 2, 79
Select a line for its word-by-word analysis.
प्रत्युवाच महाप्राज्ञो वाक्यं हेत्वर्थसंहितम् ॥ (१।२)
pratyuvāca mahāprājño vākyaṃ hetvarthasaṃhitam ||
यो मे त्वम् ईदृशीं सेनाम् एको ऽभ्यर्चितुम् इच्छसि ॥ (२।२)
yo me tvam īdṛśīṃ senām eko 'bhyarcitum icchasi ||
इत्य् उक्त्वा तु महातेजा गुहं वचनम् उत्तमम् । (३।१)
ity uktvā tu mahātejā guhaṃ vacanam uttamam |
अब्रवीद् भरतः श्रीमान् निषादाधिपतिं पुनः ॥ (३।२)
abravīd bharataḥ śrīmān niṣādādhipatiṃ punaḥ ||
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा राजपुत्रस्य धीमतः । (५।१)
tasya tadvacanaṃ śrutvā rājaputrasya dhīmataḥ |
अब्रवीत् प्राञ्जलिर् वाक्यं गुहो गहनगोचरः ॥ (५।२)
abravīt prāñjalir vākyaṃ guho gahanagocaraḥ ||
दाशास् त्व् अनुगमिष्यन्ति धन्विनः सुसमाहिताः । (६।१)
dāśās tv anugamiṣyanti dhanvinaḥ susamāhitāḥ |
कच्चिन् न दुष्टो व्रजसि रामस्याक्लिष्टकर्मणः । (७।१)
kaccin na duṣṭo vrajasi rāmasyākliṣṭakarmaṇaḥ |
भरतः श्लक्ष्णया वाचा गुहं वचनम् अब्रवीत् ॥ (८।२)
bharataḥ ślakṣṇayā vācā guhaṃ vacanam abravīt ||
मा भूत् स कालो यत् कष्टं न मां शङ्कितुम् अर्हसि । (९।१)
mā bhūt sa kālo yat kaṣṭaṃ na māṃ śaṅkitum arhasi |
राघवः स हि मे भ्राता ज्येष्ठः पितृसमो मम ॥ (९।२)
rāghavaḥ sa hi me bhrātā jyeṣṭhaḥ pitṛsamo mama ||
तं निवर्तयितुं यामि काकुत्स्थं वनवासिनम् । (१०।१)
taṃ nivartayituṃ yāmi kākutsthaṃ vanavāsinam |
बुद्धिर् अन्या न ते कार्या गुह सत्यं ब्रवीमि ते ॥ (१०।२)
buddhir anyā na te kāryā guha satyaṃ bravīmi te ||
पुनर् एवाब्रवीद् वाक्यं भरतं प्रति हर्षितः ॥ (११।२)
punar evābravīd vākyaṃ bharataṃ prati harṣitaḥ ||
धन्यस् त्वं न त्वया तुल्यं पश्यामि जगतीतले । (१२।१)
dhanyas tvaṃ na tvayā tulyaṃ paśyāmi jagatītale |
अयत्नाद् आगतं राज्यं यस् त्वं त्यक्तुम् इहेच्छसि ॥ (१२।२)
ayatnād āgataṃ rājyaṃ yas tvaṃ tyaktum ihecchasi ||
शाश्वती खलु ते कीर्तिर् लोकान् अनुचरिष्यति । (१३।१)
śāśvatī khalu te kīrtir lokān anucariṣyati |
यस् त्वं कृच्छ्रगतं रामं प्रत्यानयितुम् इच्छसि ॥ (१३।२)
yas tvaṃ kṛcchragataṃ rāmaṃ pratyānayitum icchasi ||
बभौ नष्टप्रभः सूर्यो रजनी चाभ्यवर्तत ॥ (१४।२)
babhau naṣṭaprabhaḥ sūryo rajanī cābhyavartata ||
शत्रुघ्नेन सह श्रीमाञ् शयनं पुनर् आगमत् ॥ (१५।२)
śatrughnena saha śrīmāñ śayanaṃ punar āgamat ||
उपस्थितो ह्य् अनर्हस्य धर्मप्रेक्षस्य तादृशः ॥ (१६।२)
upasthito hy anarhasya dharmaprekṣasya tādṛśaḥ ||
वनदाहाभिसंतप्तं गूढो ऽग्निर् इव पादपम् ॥ (१७।२)
vanadāhābhisaṃtaptaṃ gūḍho 'gnir iva pādapam ||
प्रस्रुतः सर्वगात्रेभ्यः स्वेदः शोकाग्निसम्भवः । (१८।१)
prasrutaḥ sarvagātrebhyaḥ svedaḥ śokāgnisambhavaḥ |
यथा सूर्यांशुसंतप्तो हिमवान् प्रस्रुतो हिमम् ॥ (१८।२)
yathā sūryāṃśusaṃtapto himavān prasruto himam ||
गुहेन सार्धं भरतः समागतो महानुभावः सजनः समाहितः । (२१।१)
guhena sārdhaṃ bharataḥ samāgato mahānubhāvaḥ sajanaḥ samāhitaḥ |
सुदुर्मनास् तं भरतं तदा पुनर् गुहः समाश्वासयद् अग्रजं प्रति ॥ (२१।२)
sudurmanās taṃ bharataṃ tadā punar guhaḥ samāśvāsayad agrajaṃ prati ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.