Rām, 6, 24
Select a line for its word-by-word analysis.
सीतां तु मोहितां दृष्ट्वा सरमा नाम राक्षसी । (१।१)
sītāṃ tu mohitāṃ dṛṣṭvā saramā nāma rākṣasī |
रक्षन्ती रावणाद् इष्टा सानुक्रोशा दृढव्रता ॥ (२।२)
rakṣantī rāvaṇād iṣṭā sānukrośā dṛḍhavratā ||
उपावृत्योत्थितां ध्वस्तां वडवाम् इव पांसुषु ॥ (३।२)
upāvṛtyotthitāṃ dhvastāṃ vaḍavām iva pāṃsuṣu ||
उक्ता यद् रावणेन त्वं प्रत्युक्तं च स्वयं त्वया ॥ (४।२)
uktā yad rāvaṇena tvaṃ pratyuktaṃ ca svayaṃ tvayā ||
सखीस्नेहेन तद् भीरु मया सर्वं प्रतिश्रुतम् । (५।१)
sakhīsnehena tad bhīru mayā sarvaṃ pratiśrutam |
तव हेतोर् विशालाक्षि न हि मे जीवितं प्रियम् ॥ (५।३)
tava hetor viśālākṣi na hi me jīvitaṃ priyam ||
स संभ्रान्तश्च निष्क्रान्तो यत्कृते राक्षसाधिपः । (६।१)
sa saṃbhrāntaśca niṣkrānto yatkṛte rākṣasādhipaḥ |
तच्च मे विदितं सर्वम् अभिनिष्क्रम्य मैथिलि ॥ (६।२)
tacca me viditaṃ sarvam abhiniṣkramya maithili ||
न शक्यं सौप्तिकं कर्तुं रामस्य विदितात्मनः । (७।१)
na śakyaṃ sauptikaṃ kartuṃ rāmasya viditātmanaḥ |
वधश्च पुरुषव्याघ्रे तस्मिन्न् एवोपपद्यते ॥ (७।२)
vadhaśca puruṣavyāghre tasminn evopapadyate ||
दीर्घवृत्तभुजः श्रीमान्महोरस्कः प्रतापवान् । (९।१)
dīrghavṛttabhujaḥ śrīmānmahoraskaḥ pratāpavān |
धन्वी संहननोपेतो धर्मात्मा भुवि विश्रुतः ॥ (९।२)
dhanvī saṃhananopeto dharmātmā bhuvi viśrutaḥ ||
विक्रान्तो रक्षिता नित्यम् आत्मनश्च परस्य च । (१०।१)
vikrānto rakṣitā nityam ātmanaśca parasya ca |
लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा कुशली नयशास्त्रवित् ॥ (१०।२)
lakṣmaṇena saha bhrātrā kuśalī nayaśāstravit ||
न हतो राघवः श्रीमान् सीते शत्रुनिबर्हणः ॥ (११।२)
na hato rāghavaḥ śrīmān sīte śatrunibarhaṇaḥ ||
इयं प्रयुक्ता रौद्रेण माया मायाविदा त्वयि ॥ (१२।२)
iyaṃ prayuktā raudreṇa māyā māyāvidā tvayi ||
शोकस्ते विगतः सर्वः कल्याणं त्वाम् उपस्थितम् । (१३।१)
śokaste vigataḥ sarvaḥ kalyāṇaṃ tvām upasthitam |
ध्रुवं त्वां भजते लक्ष्मीः प्रियं प्रीतिकरं शृणु ॥ (१३।२)
dhruvaṃ tvāṃ bhajate lakṣmīḥ priyaṃ prītikaraṃ śṛṇu ||
संनिविष्टः समुद्रस्य तीरम् आसाद्य दक्षिणम् ॥ (१४।२)
saṃniviṣṭaḥ samudrasya tīram āsādya dakṣiṇam ||
दृष्टो मे परिपूर्णार्थः काकुत्स्थः सहलक्ष्मणः । (१५।१)
dṛṣṭo me paripūrṇārthaḥ kākutsthaḥ sahalakṣmaṇaḥ |
सहितैः सागरान्तस्थैर् बलैस्तिष्ठति रक्षितः ॥ (१५।२)
sahitaiḥ sāgarāntasthair balaistiṣṭhati rakṣitaḥ ||
राघवस्तीर्ण इत्येवं प्रवृत्तिस्तैर् इहाहृता ॥ (१६।२)
rāghavastīrṇa ityevaṃ pravṛttistair ihāhṛtā ||
स तां श्रुत्वा विशालाक्षि प्रवृत्तिं राक्षसाधिपः । (१७।१)
sa tāṃ śrutvā viśālākṣi pravṛttiṃ rākṣasādhipaḥ |
सर्वोद्योगेन सैन्यानां शब्दं शुश्राव भैरवम् ॥ (१८।२)
sarvodyogena sainyānāṃ śabdaṃ śuśrāva bhairavam ||
दण्डनिर्घातवादिन्याः श्रुत्वा भेर्या महास्वनम् । (१९।१)
daṇḍanirghātavādinyāḥ śrutvā bheryā mahāsvanam |
कल्प्यन्ते मत्तमातंगा युज्यन्ते रथवाजिनः । (२१।१)
kalpyante mattamātaṃgā yujyante rathavājinaḥ |
तत्र तत्र च संनद्धाः संपतन्ति पदातयः ॥ (२१।२)
tatra tatra ca saṃnaddhāḥ saṃpatanti padātayaḥ ||
आपूर्यन्ते राजमार्गाः सैन्यैर् अद्भुतदर्शनैः । (२२।१)
āpūryante rājamārgāḥ sainyair adbhutadarśanaiḥ |
वेगवद्भिर् नदद्भिश्च तोयौघैर् इव सागरः ॥ (२२।२)
vegavadbhir nadadbhiśca toyaughair iva sāgaraḥ ||
शास्त्राणां च प्रसन्नानां चर्मणां वर्मणां तथा । (२३।१)
śāstrāṇāṃ ca prasannānāṃ carmaṇāṃ varmaṇāṃ tathā |
प्रभां विसृजतां पश्य नानावर्णां समुत्थिताम् । (२४।१)
prabhāṃ visṛjatāṃ paśya nānāvarṇāṃ samutthitām |
घण्टानां शृणु निर्घोषं रथानां शृणु निस्वनम् । (२५।१)
ghaṇṭānāṃ śṛṇu nirghoṣaṃ rathānāṃ śṛṇu nisvanam |
हयानां हेषमाणानां शृणु तूर्यध्वनिं यथा ॥ (२५।२)
hayānāṃ heṣamāṇānāṃ śṛṇu tūryadhvaniṃ yathā ||
उद्यतायुधहस्तानां राक्षसेन्द्रानुयायिनाम् । (२६।१)
udyatāyudhahastānāṃ rākṣasendrānuyāyinām |
श्रीस्त्वां भजति शोकघ्नी रक्षसां भयम् आगतम् । (२७।१)
śrīstvāṃ bhajati śokaghnī rakṣasāṃ bhayam āgatam |
रामात् कमलपत्राक्षि दैत्यानाम् इव वासवात् ॥ (२७।२)
rāmāt kamalapatrākṣi daityānām iva vāsavāt ||
रावणं समरे हत्वा भर्ता त्वाधिगमिष्यति ॥ (२८।२)
rāvaṇaṃ samare hatvā bhartā tvādhigamiṣyati ||
विक्रमिष्यति रक्षःसु भर्ता ते सहलक्ष्मणः । (२९।१)
vikramiṣyati rakṣaḥsu bhartā te sahalakṣmaṇaḥ |
यथा शत्रुषु शत्रुघ्नो विष्णुना सह वासवः ॥ (२९।२)
yathā śatruṣu śatrughno viṣṇunā saha vāsavaḥ ||
आगतस्य हि रामस्य क्षिप्रम् अङ्कगतां सतीम् । (३०।१)
āgatasya hi rāmasya kṣipram aṅkagatāṃ satīm |
अहं द्रक्ष्यामि सिद्धार्थां त्वां शत्रौ विनिपातिते ॥ (३०।२)
ahaṃ drakṣyāmi siddhārthāṃ tvāṃ śatrau vinipātite ||
अश्रूण्यानन्दजानि त्वं वर्तयिष्यसि शोभने । (३१।१)
aśrūṇyānandajāni tvaṃ vartayiṣyasi śobhane |
अचिरान्मोक्ष्यते सीते देवि ते जघनं गताम् । (३२।१)
acirānmokṣyate sīte devi te jaghanaṃ gatām |
धृताम् एतां बहून्मासान् वेणीं रामो महाबलः ॥ (३२।२)
dhṛtām etāṃ bahūnmāsān veṇīṃ rāmo mahābalaḥ ||
तस्य दृष्ट्वा मुखं देवि पूर्णचन्द्रम् इवोदितम् । (३३।१)
tasya dṛṣṭvā mukhaṃ devi pūrṇacandram ivoditam |
मोक्ष्यसे शोकजं वारि निर्मोकम् इव पन्नगी ॥ (३३।२)
mokṣyase śokajaṃ vāri nirmokam iva pannagī ||
त्वया समग्रं प्रियया सुखार्हो लप्स्यते सुखम् ॥ (३४।२)
tvayā samagraṃ priyayā sukhārho lapsyate sukham ||
गिरिवरम् अभितो ऽनुवर्तमानो हय इव मण्डलम् आशु यः करोति । (३६।१)
girivaram abhito 'nuvartamāno haya iva maṇḍalam āśu yaḥ karoti |
तम् इह शरणम् अभ्युपेहि देवि दिवसकरं प्रभवो ह्ययं प्रजानाम् ॥ (३६।२)
tam iha śaraṇam abhyupehi devi divasakaraṃ prabhavo hyayaṃ prajānām ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.