Rām, 7, 41
Select a line for its word-by-word analysis.
प्रियङ्गुभिः कदम्बैश्च तथा कुरबकैर् अपि । (३।१)
priyaṅgubhiḥ kadambaiśca tathā kurabakair api |
जम्बूभिः पाटलीभिश्च कोविदारैश्च संवृताम् ॥ (३।२)
jambūbhiḥ pāṭalībhiśca kovidāraiśca saṃvṛtām ||
सर्वदा कुसुमै रम्यैः फलवद्भिर् मनोरमैः । (४।१)
sarvadā kusumai ramyaiḥ phalavadbhir manoramaiḥ |
चारुपल्लवपुष्पाढ्यैर् मत्तभ्रमरसंकुलैः ॥ (४।२)
cārupallavapuṣpāḍhyair mattabhramarasaṃkulaiḥ ||
कोकिलैर् भृङ्गराजैश्च नानावर्णैश्च पक्षिभिः । (५।१)
kokilair bhṛṅgarājaiśca nānāvarṇaiśca pakṣibhiḥ |
शातकुम्भनिभाः केचित् केचिद् अग्निशिखोपमाः । (६।१)
śātakumbhanibhāḥ kecit kecid agniśikhopamāḥ |
नीलाञ्जननिभाश्चान्ये भान्ति तत्र स्म पादपाः ॥ (६।२)
nīlāñjananibhāścānye bhānti tatra sma pādapāḥ ||
प्राकारैर् विविधाकारैः शोभिताश्च शिलातलैः ॥ (८।२)
prākārair vividhākāraiḥ śobhitāśca śilātalaiḥ ||
नन्दनं हि यथेन्द्रस्य ब्राह्मं चैत्ररथं यथा । (१०।१)
nandanaṃ hi yathendrasya brāhmaṃ caitrarathaṃ yathā |
अशोकवनिकां स्फीतां प्रविश्य रघुनन्दनः ॥ (११।२)
aśokavanikāṃ sphītāṃ praviśya raghunandanaḥ ||
सीतां संगृह्य बाहुभ्यां मधुमैरेयम् उत्तमम् । (१३।१)
sītāṃ saṃgṛhya bāhubhyāṃ madhumaireyam uttamam |
पाययामास काकुत्स्थः शचीम् इन्द्रो यथामृतम् ॥ (१३।२)
pāyayāmāsa kākutsthaḥ śacīm indro yathāmṛtam ||
रामस्याभ्यवहारार्थं किंकरास्तूर्णम् आहरन् ॥ (१४।२)
rāmasyābhyavahārārthaṃ kiṃkarāstūrṇam āharan ||
बालाश्च रूपवत्यश्च स्त्रियः पानवशं गताः ॥ (१५।२)
bālāśca rūpavatyaśca striyaḥ pānavaśaṃ gatāḥ ||
अत्यक्रामन्नरेन्द्रस्य राघवस्य महात्मनः ॥ (१७।२)
atyakrāmannarendrasya rāghavasya mahātmanaḥ ||
पूर्वाह्णे पौरकृत्यानि कृत्वा धर्मेण धर्मवित् । (१८।१)
pūrvāhṇe paurakṛtyāni kṛtvā dharmeṇa dharmavit |
शेषं दिवसभागार्धम् अन्तःपुरगतो ऽभवत् ॥ (१८।२)
śeṣaṃ divasabhāgārdham antaḥpuragato 'bhavat ||
सीता च देवकार्याणि कृत्वा पौर्वाह्णिकानि तु । (१९।१)
sītā ca devakāryāṇi kṛtvā paurvāhṇikāni tu |
श्वश्रूणाम् अविशेषेण सर्वासां प्राञ्जलिः स्थिता ॥ (१९।२)
śvaśrūṇām aviśeṣeṇa sarvāsāṃ prāñjaliḥ sthitā ||
त्रिविष्टपे सहस्राक्षम् उपविष्टं यथा शची ॥ (२०।२)
triviṣṭape sahasrākṣam upaviṣṭaṃ yathā śacī ||
दृष्ट्वा तु राघवः पत्नीं कल्याणेन समन्विताम् । (२१।१)
dṛṣṭvā tu rāghavaḥ patnīṃ kalyāṇena samanvitām |
प्रहर्षम् अतुलं लेभे साधु साध्विति चाब्रवीत् ॥ (२१।२)
praharṣam atulaṃ lebhe sādhu sādhviti cābravīt ||
किम् इच्छसि हि तद् ब्रूहि कः कामः क्रियतां तव ॥ (२२।२)
kim icchasi hi tad brūhi kaḥ kāmaḥ kriyatāṃ tava ||
प्रहसन्ती तु वैदेही रामं वाक्यम् अथाब्रवीत् । (२३।१)
prahasantī tu vaidehī rāmaṃ vākyam athābravīt |
तपोवनानि पुण्यानि द्रष्टुम् इच्छामि राघव ॥ (२३।२)
tapovanāni puṇyāni draṣṭum icchāmi rāghava ||
गङ्गातीरे निविष्टानि ऋषीणां पुण्यकर्मणाम् । (२४।१)
gaṅgātīre niviṣṭāni ṛṣīṇāṃ puṇyakarmaṇām |
अप्येकरात्रं काकुत्स्थ वसेयं पुण्यशालिषु ॥ (२५।२)
apyekarātraṃ kākutstha vaseyaṃ puṇyaśāliṣu ||
तथेति च प्रतिज्ञातं रामेणाक्लिष्टकर्मणा । (२६।१)
tatheti ca pratijñātaṃ rāmeṇākliṣṭakarmaṇā |
विश्रब्धा भव वैदेहि श्वो गमिष्यस्यसंशयम् ॥ (२६।२)
viśrabdhā bhava vaidehi śvo gamiṣyasyasaṃśayam ||
एवम् उक्त्वा तु काकुत्स्थो मैथिलीं जनकात्मजाम् । (२७।१)
evam uktvā tu kākutstho maithilīṃ janakātmajām |
मध्यकक्षान्तरं रामो निर्जगाम सुहृद्वृतः ॥ (२७।२)
madhyakakṣāntaraṃ rāmo nirjagāma suhṛdvṛtaḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.