रामायणRāmāyaṇa

Rām, 1, 41

41 of 606 · 48 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

कालधर्मं गते राम सगरे प्रकृतीजनाः । (१।१)

kāladharmaṃ gate rāma sagare prakṛtījanāḥ |

1.2१.२

राजानं रोचयामासुर् अंशुमन्तं सुधार्मिकम् ॥ (१।२)

rājānaṃ rocayāmāsur aṃśumantaṃ sudhārmikam ||

2.1२.१

स राजा सुमहान् आसीद् अंशुमान् रघुनन्दन । (२।१)

sa rājā sumahān āsīd aṃśumān raghunandana |

2.2२.२

तस्य पुत्रो महान् आसीद् दिलीप इति विश्रुतः ॥ (२।२)

tasya putro mahān āsīd dilīpa iti viśrutaḥ ||

3.1३.१

तस्मिन् राज्यं समावेश्य दिलीपे रघुनन्दन । (३।१)

tasmin rājyaṃ samāveśya dilīpe raghunandana |

3.2३.२

हिमवच्छिखरे रम्ये तपस् तेपे सुदारुणम् ॥ (३।२)

himavacchikhare ramye tapas tepe sudāruṇam ||

4.1४.१

द्वात्रिंशच् च सहस्राणि वर्षाणि सुमहायशाः । (४।१)

dvātriṃśac ca sahasrāṇi varṣāṇi sumahāyaśāḥ |

4.2४.२

तपोवनगतो राजा स्वर्गं लेभे तपोधनः ॥ (४।२)

tapovanagato rājā svargaṃ lebhe tapodhanaḥ ||

5.1५.१

दिलीपस् तु महातेजाः श्रुत्वा पैतामहं वधम् । (५।१)

dilīpas tu mahātejāḥ śrutvā paitāmahaṃ vadham |

5.2५.२

दुःखोपहतया बुद्ध्या निश्चयं नाध्यगच्छत ॥ (५।२)

duḥkhopahatayā buddhyā niścayaṃ nādhyagacchata ||

6.1६.१

कथं गङ्गावतरणं कथं तेषां जलक्रिया । (६।१)

kathaṃ gaṅgāvataraṇaṃ kathaṃ teṣāṃ jalakriyā |

6.2६.२

तारयेयं कथं चैतान् इति चिन्तापरो ऽभवत् ॥ (६।२)

tārayeyaṃ kathaṃ caitān iti cintāparo 'bhavat ||

7.1७.१

तस्य चिन्तयतो नित्यं धर्मेण विदितात्मनः । (७।१)

tasya cintayato nityaṃ dharmeṇa viditātmanaḥ |

7.2७.२

पुत्रो भगीरथो नाम जज्ञे परमधार्मिकः ॥ (७।२)

putro bhagīratho nāma jajñe paramadhārmikaḥ ||

8.1८.१

दिलीपस् तु महातेजा यज्ञैर् बहुभिर् इष्टवान् । (८।१)

dilīpas tu mahātejā yajñair bahubhir iṣṭavān |

8.2८.२

त्रिंशद्वर्षसहस्राणि राजा राज्यम् अकारयत् ॥ (८।२)

triṃśadvarṣasahasrāṇi rājā rājyam akārayat ||

9.1९.१

अगत्वा निश्चयं राजा तेषाम् उद्धरणं प्रति । (९।१)

agatvā niścayaṃ rājā teṣām uddharaṇaṃ prati |

9.2९.२

व्याधिना नरशार्दूल कालधर्मम् उपेयिवान् ॥ (९।२)

vyādhinā naraśārdūla kāladharmam upeyivān ||

10.1१०.१

इन्द्रलोकं गतो राजा स्वार्जितेनैव कर्मणा । (१०।१)

indralokaṃ gato rājā svārjitenaiva karmaṇā |

10.2१०.२

रम्ये भगीरथं पुत्रम् अभिषिच्य नरर्षभः ॥ (१०।२)

ramye bhagīrathaṃ putram abhiṣicya nararṣabhaḥ ||

11.1११.१

भगीरथस् तु राजर्षिर् धार्मिको रघुनन्दन । (११।१)

bhagīrathas tu rājarṣir dhārmiko raghunandana |

11.2११.२

अनपत्यो महातेजाः प्रजाकामः स चाप्रजः ॥ (११।२)

anapatyo mahātejāḥ prajākāmaḥ sa cāprajaḥ ||

12.1१२.१

स तपो दीर्घम् आतिष्ठद् गोकर्णे रघुनन्दन । (१२।१)

sa tapo dīrgham ātiṣṭhad gokarṇe raghunandana |

12.2१२.२

ऊर्ध्वबाहुः पञ्चतपा मासाहारो जितेन्द्रियः ॥ (१२।२)

ūrdhvabāhuḥ pañcatapā māsāhāro jitendriyaḥ ||

13.1१३.१

तस्य वर्षसहस्राणि घोरे तपसि तिष्ठतः । (१३।१)

tasya varṣasahasrāṇi ghore tapasi tiṣṭhataḥ |

13.2१३.२

सुप्रीतो भगवान् ब्रह्मा प्रजानां पतिर् ईश्वरः ॥ (१३।२)

suprīto bhagavān brahmā prajānāṃ patir īśvaraḥ ||

14.1१४.१

ततः सुरगणैः सार्धम् उपागम्य पितामहः । (१४।१)

tataḥ suragaṇaiḥ sārdham upāgamya pitāmahaḥ |

14.2१४.२

भगीरथं महात्मानं तप्यमानम् अथाब्रवीत् ॥ (१४।२)

bhagīrathaṃ mahātmānaṃ tapyamānam athābravīt ||

15.1१५.१

भगीरथ महाभाग प्रीतस् ते ऽहं जनेश्वर । (१५।१)

bhagīratha mahābhāga prītas te 'haṃ janeśvara |

15.2१५.२

तपसा च सुतप्तेन वरं वरय सुव्रत ॥ (१५।२)

tapasā ca sutaptena varaṃ varaya suvrata ||

16.1१६.१

तम् उवाच महातेजाः सर्वलोकपितामहम् । (१६।१)

tam uvāca mahātejāḥ sarvalokapitāmaham |

16.2१६.२

भगीरथो महाभागः कृताञ्जलिर् अवस्थितः ॥ (१६।२)

bhagīratho mahābhāgaḥ kṛtāñjalir avasthitaḥ ||

17.1१७.१

यदि मे भगवान् प्रीतो यद्य् अस्ति तपसः फलम् । (१७।१)

yadi me bhagavān prīto yady asti tapasaḥ phalam |

17.2१७.२

सगरस्यात्मजाः सर्वे मत्तः सलिलम् आप्नुयुः ॥ (१७।२)

sagarasyātmajāḥ sarve mattaḥ salilam āpnuyuḥ ||

18.1१८.१

गङ्गायाः सलिलक्लिन्ने भस्मन्य् एषां महात्मनाम् । (१८।१)

gaṅgāyāḥ salilaklinne bhasmany eṣāṃ mahātmanām |

18.2१८.२

स्वर्गं गच्छेयुर् अत्यन्तं सर्वे मे प्रपितामहाः ॥ (१८।२)

svargaṃ gaccheyur atyantaṃ sarve me prapitāmahāḥ ||

19.1१९.१

देया च संततिर् देव नावसीदेत् कुलं च नः । (१९।१)

deyā ca saṃtatir deva nāvasīdet kulaṃ ca naḥ |

19.2१९.२

इक्ष्वाकूणां कुले देव एष मे ऽस्तु वरः परः ॥ (१९।२)

ikṣvākūṇāṃ kule deva eṣa me 'stu varaḥ paraḥ ||

20.1२०.१

उक्तवाक्यं तु राजानं सर्वलोकपितामहः । (२०।१)

uktavākyaṃ tu rājānaṃ sarvalokapitāmahaḥ |

20.2२०.२

प्रत्युवाच शुभां वाणीं मधुरां मधुराक्षराम् ॥ (२०।२)

pratyuvāca śubhāṃ vāṇīṃ madhurāṃ madhurākṣarām ||

21.1२१.१

मनोरथो महान् एष भगीरथ महारथ । (२१।१)

manoratho mahān eṣa bhagīratha mahāratha |

21.2२१.२

एवं भवतु भद्रं ते इक्ष्वाकुकुलवर्धन ॥ (२१।२)

evaṃ bhavatu bhadraṃ te ikṣvākukulavardhana ||

22.1२२.१

इयं हैमवती गङ्गा ज्येष्ठा हिमवतः सुता । (२२।१)

iyaṃ haimavatī gaṅgā jyeṣṭhā himavataḥ sutā |

22.2२२.२

तां वै धारयितुं राजन् हरस् तत्र नियुज्यताम् ॥ (२२।२)

tāṃ vai dhārayituṃ rājan haras tatra niyujyatām ||

23.1२३.१

गङ्गायाः पतनं राजन् पृथिवी न सहिष्यते । (२३।१)

gaṅgāyāḥ patanaṃ rājan pṛthivī na sahiṣyate |

23.2२३.२

तौ वै धारयितुं वीर नान्यं पश्यामि शूलिनः ॥ (२३।२)

tau vai dhārayituṃ vīra nānyaṃ paśyāmi śūlinaḥ ||

24.1२४.१

तम् एवम् उक्त्वा राजानं गङ्गां चाभाष्य लोककृत् । (२४।१)

tam evam uktvā rājānaṃ gaṅgāṃ cābhāṣya lokakṛt |

24.2२४.२

जगाम त्रिदिवं देवः सह सर्वैर् मरुद्गणैः ॥ (२४।२)

jagāma tridivaṃ devaḥ saha sarvair marudgaṇaiḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 1, 41

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit