Rām, 1, 41
Select a line for its word-by-word analysis.
तस्य पुत्रो महान् आसीद् दिलीप इति विश्रुतः ॥ (२।२)
tasya putro mahān āsīd dilīpa iti viśrutaḥ ||
द्वात्रिंशच् च सहस्राणि वर्षाणि सुमहायशाः । (४।१)
dvātriṃśac ca sahasrāṇi varṣāṇi sumahāyaśāḥ |
दिलीपस् तु महातेजाः श्रुत्वा पैतामहं वधम् । (५।१)
dilīpas tu mahātejāḥ śrutvā paitāmahaṃ vadham |
दुःखोपहतया बुद्ध्या निश्चयं नाध्यगच्छत ॥ (५।२)
duḥkhopahatayā buddhyā niścayaṃ nādhyagacchata ||
तारयेयं कथं चैतान् इति चिन्तापरो ऽभवत् ॥ (६।२)
tārayeyaṃ kathaṃ caitān iti cintāparo 'bhavat ||
दिलीपस् तु महातेजा यज्ञैर् बहुभिर् इष्टवान् । (८।१)
dilīpas tu mahātejā yajñair bahubhir iṣṭavān |
त्रिंशद्वर्षसहस्राणि राजा राज्यम् अकारयत् ॥ (८।२)
triṃśadvarṣasahasrāṇi rājā rājyam akārayat ||
इन्द्रलोकं गतो राजा स्वार्जितेनैव कर्मणा । (१०।१)
indralokaṃ gato rājā svārjitenaiva karmaṇā |
रम्ये भगीरथं पुत्रम् अभिषिच्य नरर्षभः ॥ (१०।२)
ramye bhagīrathaṃ putram abhiṣicya nararṣabhaḥ ||
भगीरथस् तु राजर्षिर् धार्मिको रघुनन्दन । (११।१)
bhagīrathas tu rājarṣir dhārmiko raghunandana |
स तपो दीर्घम् आतिष्ठद् गोकर्णे रघुनन्दन । (१२।१)
sa tapo dīrgham ātiṣṭhad gokarṇe raghunandana |
ऊर्ध्वबाहुः पञ्चतपा मासाहारो जितेन्द्रियः ॥ (१२।२)
ūrdhvabāhuḥ pañcatapā māsāhāro jitendriyaḥ ||
सुप्रीतो भगवान् ब्रह्मा प्रजानां पतिर् ईश्वरः ॥ (१३।२)
suprīto bhagavān brahmā prajānāṃ patir īśvaraḥ ||
भगीरथं महात्मानं तप्यमानम् अथाब्रवीत् ॥ (१४।२)
bhagīrathaṃ mahātmānaṃ tapyamānam athābravīt ||
यदि मे भगवान् प्रीतो यद्य् अस्ति तपसः फलम् । (१७।१)
yadi me bhagavān prīto yady asti tapasaḥ phalam |
सगरस्यात्मजाः सर्वे मत्तः सलिलम् आप्नुयुः ॥ (१७।२)
sagarasyātmajāḥ sarve mattaḥ salilam āpnuyuḥ ||
गङ्गायाः सलिलक्लिन्ने भस्मन्य् एषां महात्मनाम् । (१८।१)
gaṅgāyāḥ salilaklinne bhasmany eṣāṃ mahātmanām |
स्वर्गं गच्छेयुर् अत्यन्तं सर्वे मे प्रपितामहाः ॥ (१८।२)
svargaṃ gaccheyur atyantaṃ sarve me prapitāmahāḥ ||
देया च संततिर् देव नावसीदेत् कुलं च नः । (१९।१)
deyā ca saṃtatir deva nāvasīdet kulaṃ ca naḥ |
इक्ष्वाकूणां कुले देव एष मे ऽस्तु वरः परः ॥ (१९।२)
ikṣvākūṇāṃ kule deva eṣa me 'stu varaḥ paraḥ ||
प्रत्युवाच शुभां वाणीं मधुरां मधुराक्षराम् ॥ (२०।२)
pratyuvāca śubhāṃ vāṇīṃ madhurāṃ madhurākṣarām ||
तां वै धारयितुं राजन् हरस् तत्र नियुज्यताम् ॥ (२२।२)
tāṃ vai dhārayituṃ rājan haras tatra niyujyatām ||
तौ वै धारयितुं वीर नान्यं पश्यामि शूलिनः ॥ (२३।२)
tau vai dhārayituṃ vīra nānyaṃ paśyāmi śūlinaḥ ||
तम् एवम् उक्त्वा राजानं गङ्गां चाभाष्य लोककृत् । (२४।१)
tam evam uktvā rājānaṃ gaṅgāṃ cābhāṣya lokakṛt |
जगाम त्रिदिवं देवः सह सर्वैर् मरुद्गणैः ॥ (२४।२)
jagāma tridivaṃ devaḥ saha sarvair marudgaṇaiḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.