रामायणRāmāyaṇa

Rām, 3, 16

203 of 606 · 52 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

कृताभिषेको रामस् तु सीता सौमित्रिर् एव च । (१।१)

kṛtābhiṣeko rāmas tu sītā saumitrir eva ca |

1.2१.२

तस्माद् गोदावरीतीरात् ततो जग्मुः स्वम् आश्रमम् ॥ (१।२)

tasmād godāvarītīrāt tato jagmuḥ svam āśramam ||

2.1२.१

आश्रमं तम् उपागम्य राघवः सहलक्ष्मणः । (२।१)

āśramaṃ tam upāgamya rāghavaḥ sahalakṣmaṇaḥ |

2.2२.२

कृत्वा पौर्वाह्णिकं कर्म पर्णशालाम् उपागमत् ॥ (२।२)

kṛtvā paurvāhṇikaṃ karma parṇaśālām upāgamat ||

3.1३.१

स रामः पर्णशालायाम् आसीनः सह सीतया । (३।१)

sa rāmaḥ parṇaśālāyām āsīnaḥ saha sītayā |

3.2३.२

विरराज महाबाहुश् चित्रया चन्द्रमा इव । (३।२)

virarāja mahābāhuś citrayā candramā iva |

3.3३.३

लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा चकार विविधाः कथाः ॥ (३।३)

lakṣmaṇena saha bhrātrā cakāra vividhāḥ kathāḥ ||

4.1४.१

तदासीनस्य रामस्य कथासंसक्तचेतसः । (४।१)

tadāsīnasya rāmasya kathāsaṃsaktacetasaḥ |

4.2४.२

तं देशं राक्षसी काचिद् आजगाम यदृच्छया ॥ (४।२)

taṃ deśaṃ rākṣasī kācid ājagāma yadṛcchayā ||

5.1५.१

सा तु शूर्पणखा नाम दशग्रीवस्य रक्षसः । (५।१)

sā tu śūrpaṇakhā nāma daśagrīvasya rakṣasaḥ |

5.2५.२

भगिनी रामम् आसाद्य ददर्श त्रिदशोपमम् ॥ (५।२)

bhaginī rāmam āsādya dadarśa tridaśopamam ||

6.1६.१

सिंहोरस्कं महाबाहुं पद्मपत्त्रनिभेक्षणम् । (६।१)

siṃhoraskaṃ mahābāhuṃ padmapattranibhekṣaṇam |

6.2६.२

सुकुमारं महासत्त्वं पार्थिवव्यञ्जनान्वितम् ॥ (६।२)

sukumāraṃ mahāsattvaṃ pārthivavyañjanānvitam ||

7.1७.१

रामम् इन्दीवरश्यामं कन्दर्पसदृशप्रभम् । (७।१)

rāmam indīvaraśyāmaṃ kandarpasadṛśaprabham |

7.2७.२

बभूवेन्द्रोपमं दृष्ट्वा राक्षसी काममोहिता ॥ (७।२)

babhūvendropamaṃ dṛṣṭvā rākṣasī kāmamohitā ||

8.1८.१

सुमुखं दुर्मुखी रामं वृत्तमध्यं महोदरी । (८।१)

sumukhaṃ durmukhī rāmaṃ vṛttamadhyaṃ mahodarī |

8.2८.२

विशालाक्षं विरूपाक्षी सुकेशं ताम्रमूर्धजा ॥ (८।२)

viśālākṣaṃ virūpākṣī sukeśaṃ tāmramūrdhajā ||

9.1९.१

प्रियरूपं विरूपा सा सुस्वरं भैरवस्वरा । (९।१)

priyarūpaṃ virūpā sā susvaraṃ bhairavasvarā |

9.2९.२

तरुणं दारुणा वृद्धा दक्षिणं वामभाषिणी ॥ (९।२)

taruṇaṃ dāruṇā vṛddhā dakṣiṇaṃ vāmabhāṣiṇī ||

10.1१०.१

न्यायवृत्तं सुदुर्वृत्ता प्रियम् अप्रियदर्शना । (१०।१)

nyāyavṛttaṃ sudurvṛttā priyam apriyadarśanā |

10.2१०.२

शरीरजसमाविष्टा राक्षसी रामम् अब्रवीत् ॥ (१०।२)

śarīrajasamāviṣṭā rākṣasī rāmam abravīt ||

11.1११.१

जटी तापसरूपेण सभार्यः शरचापधृक् । (११।१)

jaṭī tāpasarūpeṇa sabhāryaḥ śaracāpadhṛk |

11.2११.२

आगतस् त्वम् इमं देशं कथं राक्षससेवितम् ॥ (११।२)

āgatas tvam imaṃ deśaṃ kathaṃ rākṣasasevitam ||

12.1१२.१

एवम् उक्तस् तु राक्षस्या शूर्पणख्या परंतपः । (१२।१)

evam uktas tu rākṣasyā śūrpaṇakhyā paraṃtapaḥ |

12.2१२.२

ऋजुबुद्धितया सर्वम् आख्यातुम् उपचक्रमे ॥ (१२।२)

ṛjubuddhitayā sarvam ākhyātum upacakrame ||

13.1१३.१

आसीद् दशरथो नाम राजा त्रिदशविक्रमः । (१३।१)

āsīd daśaratho nāma rājā tridaśavikramaḥ |

13.2१३.२

तस्याहम् अग्रजः पुत्रो रामो नाम जनैः श्रुतः ॥ (१३।२)

tasyāham agrajaḥ putro rāmo nāma janaiḥ śrutaḥ ||

14.1१४.१

भ्रातायं लक्ष्मणो नाम यवीयान् माम् अनुव्रतः । (१४।१)

bhrātāyaṃ lakṣmaṇo nāma yavīyān mām anuvrataḥ |

14.2१४.२

इयं भार्या च वैदेही मम सीतेति विश्रुता ॥ (१४।२)

iyaṃ bhāryā ca vaidehī mama sīteti viśrutā ||

15.1१५.१

नियोगात् तु नरेन्द्रस्य पितुर् मातुश् च यन्त्रितः । (१५।१)

niyogāt tu narendrasya pitur mātuś ca yantritaḥ |

15.2१५.२

धर्मार्थं धर्मकाङ्क्षी च वनं वस्तुम् इहागतः ॥ (१५।२)

dharmārthaṃ dharmakāṅkṣī ca vanaṃ vastum ihāgataḥ ||

16.1१६.१

त्वां तु वेदितुम् इच्छामि कथ्यतां कासि कस्य वा । (१६।१)

tvāṃ tu veditum icchāmi kathyatāṃ kāsi kasya vā |

16.2१६.२

इह वा किंनिमित्तं त्वम् आगता ब्रूहि तत्त्वतः ॥ (१६।२)

iha vā kiṃnimittaṃ tvam āgatā brūhi tattvataḥ ||

17.1१७.१

साब्रवीद् वचनं श्रुत्वा राक्षसी मदनार्दिता । (१७।१)

sābravīd vacanaṃ śrutvā rākṣasī madanārditā |

17.2१७.२

श्रूयतां राम वक्ष्यामि तत्त्वार्थं वचनं मम ॥ (१७।२)

śrūyatāṃ rāma vakṣyāmi tattvārthaṃ vacanaṃ mama ||

18.1१८.१

अहं शूर्पणखा नाम राक्षसी कामरूपिणी । (१८।१)

ahaṃ śūrpaṇakhā nāma rākṣasī kāmarūpiṇī |

18.2१८.२

अरण्यं विचरामीदम् एका सर्वभयंकरा ॥ (१८।२)

araṇyaṃ vicarāmīdam ekā sarvabhayaṃkarā ||

19.1१९.१

रावणो नाम मे भ्राता राक्षसो राक्षसेश्वरः । (१९।१)

rāvaṇo nāma me bhrātā rākṣaso rākṣaseśvaraḥ |

19.2१९.२

प्रवृद्धनिद्रश् च सदा कुम्भकर्णो महाबलः ॥ (१९।२)

pravṛddhanidraś ca sadā kumbhakarṇo mahābalaḥ ||

20.1२०.१

विभीषणस् तु धर्मात्मा न तु राक्षसचेष्टितः । (२०।१)

vibhīṣaṇas tu dharmātmā na tu rākṣasaceṣṭitaḥ |

20.2२०.२

प्रख्यातवीर्यौ च रणे भ्रातरौ खरदूषणौ ॥ (२०।२)

prakhyātavīryau ca raṇe bhrātarau kharadūṣaṇau ||

21.1२१.१

तान् अहं समतिक्रान्ता राम त्वा पूर्वदर्शनात् । (२१।१)

tān ahaṃ samatikrāntā rāma tvā pūrvadarśanāt |

21.2२१.२

समुपेतास्मि भावेन भर्तारं पुरुषोत्तमम् । (२१।२)

samupetāsmi bhāvena bhartāraṃ puruṣottamam |

21.3२१.३

चिराय भव भर्ता मे सीतया किं करिष्यसि ॥ (२१।३)

cirāya bhava bhartā me sītayā kiṃ kariṣyasi ||

22.1२२.१

विकृता च विरूपा च न सेयं सदृशी तव । (२२।१)

vikṛtā ca virūpā ca na seyaṃ sadṛśī tava |

22.2२२.२

अहम् एवानुरूपा ते भार्या रूपेण पश्य माम् ॥ (२२।२)

aham evānurūpā te bhāryā rūpeṇa paśya mām ||

23.1२३.१

इमां विरूपाम् असतीं करालां निर्णतोदरीम् । (२३।१)

imāṃ virūpām asatīṃ karālāṃ nirṇatodarīm |

23.2२३.२

अनेन सह ते भ्रात्रा भक्षयिष्यामि मानुषीम् ॥ (२३।२)

anena saha te bhrātrā bhakṣayiṣyāmi mānuṣīm ||

24.1२४.१

ततः पर्वतशृङ्गाणि वनानि विविधानि च । (२४।१)

tataḥ parvataśṛṅgāṇi vanāni vividhāni ca |

24.2२४.२

पश्यन् सह मया कान्त दण्डकान् विचरिष्यसि ॥ (२४।२)

paśyan saha mayā kānta daṇḍakān vicariṣyasi ||

25.1२५.१

इत्य् एवम् उक्तः काकुत्स्थः प्रहस्य मदिरेक्षणाम् । (२५।१)

ity evam uktaḥ kākutsthaḥ prahasya madirekṣaṇām |

25.2२५.२

इदं वचनम् आरेभे वक्तुं वाक्यविशारदः ॥ (२५।२)

idaṃ vacanam ārebhe vaktuṃ vākyaviśāradaḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 3, 16

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit