रामायणRāmāyaṇa

Rām, 2, 25

101 of 606 · 30 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

स एवं ब्रुवतीं सीतां धर्मज्ञो धर्मवत्सलः । (१।१)

sa evaṃ bruvatīṃ sītāṃ dharmajño dharmavatsalaḥ |

1.2१.२

निवर्तनार्थे धर्मात्मा वाक्यम् एतद् उवाच ह ॥ (१।२)

nivartanārthe dharmātmā vākyam etad uvāca ha ||

2.1२.१

सीते महाकुलीनासि धर्मे च निरता सदा । (२।१)

sīte mahākulīnāsi dharme ca niratā sadā |

2.2२.२

इहाचर स्वधर्मं त्वं मा यथा मनसः सुखम् ॥ (२।२)

ihācara svadharmaṃ tvaṃ mā yathā manasaḥ sukham ||

3.1३.१

सीते यथा त्वां वक्ष्यामि तथा कार्यं त्वयाबले । (३।१)

sīte yathā tvāṃ vakṣyāmi tathā kāryaṃ tvayābale |

3.2३.२

वने दोषा हि बहवो वदतस् तान् निबोध मे ॥ (३।२)

vane doṣā hi bahavo vadatas tān nibodha me ||

4.1४.१

सीते विमुच्यताम् एषा वनवासकृता मतिः । (४।१)

sīte vimucyatām eṣā vanavāsakṛtā matiḥ |

4.2४.२

बहुदोषं हि कान्तारं वनम् इत्य् अभिधीयते ॥ (४।२)

bahudoṣaṃ hi kāntāraṃ vanam ity abhidhīyate ||

5.1५.१

हितबुद्ध्या खलु वचो मयैतद् अभिधीयते । (५।१)

hitabuddhyā khalu vaco mayaitad abhidhīyate |

5.2५.२

सदा सुखं न जानामि दुःखम् एव सदा वनम् ॥ (५।२)

sadā sukhaṃ na jānāmi duḥkham eva sadā vanam ||

6.1६.१

गिरिनिर्झरसम्भूता गिरिकन्दरवासिनाम् । (६।१)

girinirjharasambhūtā girikandaravāsinām |

6.2६.२

सिंहानां निनदा दुःखाः श्रोतुं दुःखम् अतो वनम् ॥ (६।२)

siṃhānāṃ ninadā duḥkhāḥ śrotuṃ duḥkham ato vanam ||

7.1७.१

सुप्यते पर्णशय्यासु स्वयं भग्नासु भूतले । (७।१)

supyate parṇaśayyāsu svayaṃ bhagnāsu bhūtale |

7.2७.२

रात्रिषु श्रमखिन्नेन तस्माद् दुःखतरं वनम् ॥ (७।२)

rātriṣu śramakhinnena tasmād duḥkhataraṃ vanam ||

8.1८.१

उपवासश् च कर्तव्यो यथाप्राणेन मैथिलि । (८।१)

upavāsaś ca kartavyo yathāprāṇena maithili |

8.2८.२

जटाभारश् च कर्तव्यो वल्कलाम्बरधारिणा ॥ (८।२)

jaṭābhāraś ca kartavyo valkalāmbaradhāriṇā ||

9.1९.१

अतीव वातस् तिमिरं बुभुक्षा चात्र नित्यशः । (९।१)

atīva vātas timiraṃ bubhukṣā cātra nityaśaḥ |

9.2९.२

भयानि च महान्त्य् अत्र ततो दुःखतरं वनम् ॥ (९।२)

bhayāni ca mahānty atra tato duḥkhataraṃ vanam ||

10.1१०.१

सरीसृपाश् च बहवो बहुरूपाश् च भामिनि । (१०।१)

sarīsṛpāś ca bahavo bahurūpāś ca bhāmini |

10.2१०.२

चरन्ति पृथिवीं दर्पाद् अतो दुःखतरं वनम् ॥ (१०।२)

caranti pṛthivīṃ darpād ato duḥkhataraṃ vanam ||

11.1११.१

नदीनिलयनाः सर्पा नदीकुटिलगामिनः । (११।१)

nadīnilayanāḥ sarpā nadīkuṭilagāminaḥ |

11.2११.२

तिष्ठन्त्य् आवृत्य पन्थानम् अतो दुःखतरं वनम् ॥ (११।२)

tiṣṭhanty āvṛtya panthānam ato duḥkhataraṃ vanam ||

12.1१२.१

पतंगा वृश्चिकाः कीटा दंशाश् च मशकैः सह । (१२।१)

pataṃgā vṛścikāḥ kīṭā daṃśāś ca maśakaiḥ saha |

12.2१२.२

बाधन्ते नित्यम् अबले सर्वं दुःखम् अतो वनम् ॥ (१२।२)

bādhante nityam abale sarvaṃ duḥkham ato vanam ||

13.1१३.१

द्रुमाः कण्टकिनश् चैव कुशकाशाश् च भामिनि । (१३।१)

drumāḥ kaṇṭakinaś caiva kuśakāśāś ca bhāmini |

13.2१३.२

वने व्याकुलशाखाग्रास् तेन दुःखतरं वनम् ॥ (१३।२)

vane vyākulaśākhāgrās tena duḥkhataraṃ vanam ||

14.1१४.१

तद् अलं ते वनं गत्वा क्षमं न हि वनं तव । (१४।१)

tad alaṃ te vanaṃ gatvā kṣamaṃ na hi vanaṃ tava |

14.2१४.२

विमृशन्न् इह पश्यामि बहुदोषतरं वनम् ॥ (१४।२)

vimṛśann iha paśyāmi bahudoṣataraṃ vanam ||

15.1१५.१

वनं तु नेतुं न कृता मतिस् तदा बभूव रामेण यदा महात्मना । (१५।१)

vanaṃ tu netuṃ na kṛtā matis tadā babhūva rāmeṇa yadā mahātmanā |

15.2१५.२

न तस्य सीता वचनं चकार तत् ततो ऽब्रवीद् रामम् इदं सुदुःखिता ॥ (१५।२)

na tasya sītā vacanaṃ cakāra tat tato 'bravīd rāmam idaṃ suduḥkhitā ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 2, 25

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit