Rām, 2, 25
Select a line for its word-by-word analysis.
स एवं ब्रुवतीं सीतां धर्मज्ञो धर्मवत्सलः । (१।१)
sa evaṃ bruvatīṃ sītāṃ dharmajño dharmavatsalaḥ |
निवर्तनार्थे धर्मात्मा वाक्यम् एतद् उवाच ह ॥ (१।२)
nivartanārthe dharmātmā vākyam etad uvāca ha ||
इहाचर स्वधर्मं त्वं मा यथा मनसः सुखम् ॥ (२।२)
ihācara svadharmaṃ tvaṃ mā yathā manasaḥ sukham ||
सीते यथा त्वां वक्ष्यामि तथा कार्यं त्वयाबले । (३।१)
sīte yathā tvāṃ vakṣyāmi tathā kāryaṃ tvayābale |
सिंहानां निनदा दुःखाः श्रोतुं दुःखम् अतो वनम् ॥ (६।२)
siṃhānāṃ ninadā duḥkhāḥ śrotuṃ duḥkham ato vanam ||
रात्रिषु श्रमखिन्नेन तस्माद् दुःखतरं वनम् ॥ (७।२)
rātriṣu śramakhinnena tasmād duḥkhataraṃ vanam ||
भयानि च महान्त्य् अत्र ततो दुःखतरं वनम् ॥ (९।२)
bhayāni ca mahānty atra tato duḥkhataraṃ vanam ||
चरन्ति पृथिवीं दर्पाद् अतो दुःखतरं वनम् ॥ (१०।२)
caranti pṛthivīṃ darpād ato duḥkhataraṃ vanam ||
तिष्ठन्त्य् आवृत्य पन्थानम् अतो दुःखतरं वनम् ॥ (११।२)
tiṣṭhanty āvṛtya panthānam ato duḥkhataraṃ vanam ||
पतंगा वृश्चिकाः कीटा दंशाश् च मशकैः सह । (१२।१)
pataṃgā vṛścikāḥ kīṭā daṃśāś ca maśakaiḥ saha |
बाधन्ते नित्यम् अबले सर्वं दुःखम् अतो वनम् ॥ (१२।२)
bādhante nityam abale sarvaṃ duḥkham ato vanam ||
द्रुमाः कण्टकिनश् चैव कुशकाशाश् च भामिनि । (१३।१)
drumāḥ kaṇṭakinaś caiva kuśakāśāś ca bhāmini |
वने व्याकुलशाखाग्रास् तेन दुःखतरं वनम् ॥ (१३।२)
vane vyākulaśākhāgrās tena duḥkhataraṃ vanam ||
तद् अलं ते वनं गत्वा क्षमं न हि वनं तव । (१४।१)
tad alaṃ te vanaṃ gatvā kṣamaṃ na hi vanaṃ tava |
वनं तु नेतुं न कृता मतिस् तदा बभूव रामेण यदा महात्मना । (१५।१)
vanaṃ tu netuṃ na kṛtā matis tadā babhūva rāmeṇa yadā mahātmanā |
न तस्य सीता वचनं चकार तत् ततो ऽब्रवीद् रामम् इदं सुदुःखिता ॥ (१५।२)
na tasya sītā vacanaṃ cakāra tat tato 'bravīd rāmam idaṃ suduḥkhitā ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.