रामायणRāmāyaṇa

Rām, 7, 45

551 of 606 · 57 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

ततो रजन्यां व्युष्टायां लक्ष्मणो दीनचेतनः । (१।१)

tato rajanyāṃ vyuṣṭāyāṃ lakṣmaṇo dīnacetanaḥ |

1.2१.२

सुमन्त्रम् अब्रवीद् वाक्यं मुखेन परिशुष्यता ॥ (१।२)

sumantram abravīd vākyaṃ mukhena pariśuṣyatā ||

2.1२.१

सारथे तुरगाञ्शीघ्रं योजयस्व रथोत्तमे । (२।१)

sārathe turagāñśīghraṃ yojayasva rathottame |

2.2२.२

स्वास्तीर्णं राजभवनात् सीतायाश्चासनं शुभम् ॥ (२।२)

svāstīrṇaṃ rājabhavanāt sītāyāścāsanaṃ śubham ||

3.1३.१

सीता हि राजभवनाद् आश्रमं पुण्यकर्मणाम् । (३।१)

sītā hi rājabhavanād āśramaṃ puṇyakarmaṇām |

3.2३.२

मया नेया महर्षीणां शीघ्रम् आनीयतां रथः ॥ (३।२)

mayā neyā maharṣīṇāṃ śīghram ānīyatāṃ rathaḥ ||

4.1४.१

सुमन्त्रस्तु तथेत्युक्त्वा युक्तं परमवाजिभिः । (४।१)

sumantrastu tathetyuktvā yuktaṃ paramavājibhiḥ |

4.2४.२

रथं सुरुचिरप्रख्यं स्वास्तीर्णं सुखशय्यया ॥ (४।२)

rathaṃ suruciraprakhyaṃ svāstīrṇaṃ sukhaśayyayā ||

5.1५.१

आदायोवाच सौमित्रिं मित्राणां हर्षवर्धनम् । (५।१)

ādāyovāca saumitriṃ mitrāṇāṃ harṣavardhanam |

5.2५.२

रथो ऽयं समनुप्राप्तो यत् कार्यं क्रियतां प्रभो ॥ (५।२)

ratho 'yaṃ samanuprāpto yat kāryaṃ kriyatāṃ prabho ||

6.1६.१

एवम् उक्तः सुमन्त्रेण राजवेश्म स लक्ष्मणः । (६।१)

evam uktaḥ sumantreṇa rājaveśma sa lakṣmaṇaḥ |

6.2६.२

प्रविश्य सीताम् आसाद्य व्याजहार नरर्षभः ॥ (६।२)

praviśya sītām āsādya vyājahāra nararṣabhaḥ ||

7.1७.१

गङ्गातीरे मया देवि मुनीनाम् आश्रमे शुभे । (७।१)

gaṅgātīre mayā devi munīnām āśrame śubhe |

7.2७.२

शीघ्रं गत्वोपनेयासि शासनात् पार्थिवस्य नः ॥ (७।२)

śīghraṃ gatvopaneyāsi śāsanāt pārthivasya naḥ ||

8.1८.१

एवम् उक्ता तु वैदेही लक्ष्मणेन महात्मना । (८।१)

evam uktā tu vaidehī lakṣmaṇena mahātmanā |

8.2८.२

प्रहर्षम् अतुलं लेभे गमनं चाभ्यरोचयत् ॥ (८।२)

praharṣam atulaṃ lebhe gamanaṃ cābhyarocayat ||

9.1९.१

वासांसि च महार्हाणि रत्नानि विविधानि च । (९।१)

vāsāṃsi ca mahārhāṇi ratnāni vividhāni ca |

9.2९.२

गृहीत्वा तानि वैदेही गमनायोपचक्रमे ॥ (९।२)

gṛhītvā tāni vaidehī gamanāyopacakrame ||

10.1१०.१

इमानि मुनिपत्नीनां दास्याम्याभरणान्यहम् । (१०।१)

imāni munipatnīnāṃ dāsyāmyābharaṇānyaham |

10.2१०.२

सौमित्रिस्तु तथेत्युक्त्वा रथम् आरोप्य मैथिलीम् । (१०।२)

saumitristu tathetyuktvā ratham āropya maithilīm |

10.3१०.३

प्रययौ शीघ्रतुरगो रामस्याज्ञाम् अनुस्मरन् ॥ (१०।३)

prayayau śīghraturago rāmasyājñām anusmaran ||

11.1११.१

अब्रवीच्च तदा सीता लक्ष्मणं लक्ष्मिवर्धनम् । (११।१)

abravīcca tadā sītā lakṣmaṇaṃ lakṣmivardhanam |

11.2११.२

अशुभानि बहून्यद्य पश्यामि रघुनन्दन ॥ (११।२)

aśubhāni bahūnyadya paśyāmi raghunandana ||

12.1१२.१

नयनं मे स्फुरत्यद्य गात्रोत्कम्पश्च जायते । (१२।१)

nayanaṃ me sphuratyadya gātrotkampaśca jāyate |

12.2१२.२

हृदयं चैव सौमित्रे अस्वस्थम् इव लक्षये ॥ (१२।२)

hṛdayaṃ caiva saumitre asvastham iva lakṣaye ||

13.1१३.१

औत्सुक्यं परमं चापि अधृतिश्च परा मम । (१३।१)

autsukyaṃ paramaṃ cāpi adhṛtiśca parā mama |

13.2१३.२

शून्याम् इव च पश्यामि पृथिवीं पृथुलोचन ॥ (१३।२)

śūnyām iva ca paśyāmi pṛthivīṃ pṛthulocana ||

14.1१४.१

अपि स्वस्ति भवेत् तस्य भ्रातुस्ते भ्रातृभिः सह । (१४।१)

api svasti bhavet tasya bhrātuste bhrātṛbhiḥ saha |

14.2१४.२

श्वश्रूणां चैव मे वीर सर्वासाम् अविशेषतः ॥ (१४।२)

śvaśrūṇāṃ caiva me vīra sarvāsām aviśeṣataḥ ||

15.1१५.१

पुरे जनपदे चैव कुशलं प्राणिनाम् अपि । (१५।१)

pure janapade caiva kuśalaṃ prāṇinām api |

15.2१५.२

इत्यञ्जलिकृता सीता देवता अभ्ययाचत ॥ (१५।२)

ityañjalikṛtā sītā devatā abhyayācata ||

16.1१६.१

लक्ष्मणो ऽर्थं तु तं श्रुत्वा शिरसा वन्द्य मैथिलीम् । (१६।१)

lakṣmaṇo 'rthaṃ tu taṃ śrutvā śirasā vandya maithilīm |

16.2१६.२

शिवम् इत्यब्रवीद् धृष्टो हृदयेन विशुष्यता ॥ (१६।२)

śivam ityabravīd dhṛṣṭo hṛdayena viśuṣyatā ||

17.1१७.१

ततो वासम् उपागम्य गोमतीतीर आश्रमे । (१७।१)

tato vāsam upāgamya gomatītīra āśrame |

17.2१७.२

प्रभाते पुनर् उत्थाय सौमित्रिः सूतम् अब्रवीत् ॥ (१७।२)

prabhāte punar utthāya saumitriḥ sūtam abravīt ||

18.1१८.१

योजयस्व रथं शीघ्रम् अद्य भागीरथीजलम् । (१८।१)

yojayasva rathaṃ śīghram adya bhāgīrathījalam |

18.2१८.२

शिरसा धारयिष्यामि त्र्यम्बकः पर्वते यथा ॥ (१८।२)

śirasā dhārayiṣyāmi tryambakaḥ parvate yathā ||

19.1१९.१

सो ऽश्वान् विचारयित्वाशु रथे युक्त्वा मनोजवान् । (१९।१)

so 'śvān vicārayitvāśu rathe yuktvā manojavān |

19.2१९.२

आरोहस्वेति वैदेहीं सूतः प्राञ्जलिर् अब्रवीत् ॥ (१९।२)

ārohasveti vaidehīṃ sūtaḥ prāñjalir abravīt ||

20.1२०.१

सा तु सूतस्य वचनाद् आरुरोह रथोत्तमम् । (२०।१)

sā tu sūtasya vacanād āruroha rathottamam |

20.2२०.२

सीता सौमित्रिणा सार्धं सुमित्रेण च धीमता ॥ (२०।२)

sītā saumitriṇā sārdhaṃ sumitreṇa ca dhīmatā ||

21.1२१.१

अथार्धदिवसं गत्वा भागीरथ्या जलाशयम् । (२१।१)

athārdhadivasaṃ gatvā bhāgīrathyā jalāśayam |

21.2२१.२

निरीक्ष्य लक्ष्मणो दीनः प्ररुरोद महास्वनम् ॥ (२१।२)

nirīkṣya lakṣmaṇo dīnaḥ praruroda mahāsvanam ||

22.1२२.१

सीता तु परमायत्ता दृष्ट्वा लक्ष्मणम् आतुरम् । (२२।१)

sītā tu paramāyattā dṛṣṭvā lakṣmaṇam āturam |

22.2२२.२

उवाच वाक्यं धर्मज्ञ किम् इदं रुद्यते त्वया ॥ (२२।२)

uvāca vākyaṃ dharmajña kim idaṃ rudyate tvayā ||

23.1२३.१

जाह्नवीतीरम् आसाद्य चिराभिलषितं मम । (२३।१)

jāhnavītīram āsādya cirābhilaṣitaṃ mama |

23.2२३.२

हर्षकाले किम् अर्थं मां विषादयसि लक्ष्मण ॥ (२३।२)

harṣakāle kim arthaṃ māṃ viṣādayasi lakṣmaṇa ||

24.1२४.१

नित्यं त्वं रामपादेषु वर्तसे पुरुषर्षभ । (२४।१)

nityaṃ tvaṃ rāmapādeṣu vartase puruṣarṣabha |

24.2२४.२

कच्चिद् विना कृतस्तेन द्विरात्रे शोकम् आगतः ॥ (२४।२)

kaccid vinā kṛtastena dvirātre śokam āgataḥ ||

25.1२५.१

ममापि दयितो रामो जीवितेनापि लक्ष्मण । (२५।१)

mamāpi dayito rāmo jīvitenāpi lakṣmaṇa |

25.2२५.२

न चाहम् एवं शोचामि मैवं त्वं बालिशो भव ॥ (२५।२)

na cāham evaṃ śocāmi maivaṃ tvaṃ bāliśo bhava ||

26.1२६.१

तारयस्व च मां गङ्गां दर्शयस्व च तापसान् । (२६।१)

tārayasva ca māṃ gaṅgāṃ darśayasva ca tāpasān |

26.2२६.२

ततो धनानि वासांसि दास्याम्याभरणानि च ॥ (२६।२)

tato dhanāni vāsāṃsi dāsyāmyābharaṇāni ca ||

27.1२७.१

ततः कृत्वा महर्षीणां यथार्हम् अभिवादनम् । (२७।१)

tataḥ kṛtvā maharṣīṇāṃ yathārham abhivādanam |

27.2२७.२

तत्र चैकां निशाम् उष्य यास्यामस्तां पुरीं पुनः ॥ (२७।२)

tatra caikāṃ niśām uṣya yāsyāmastāṃ purīṃ punaḥ ||

28.1२८.१

तस्यास्तद् वचनं श्रुत्वा प्रमृज्य नयने शुभे । (२८।१)

tasyāstad vacanaṃ śrutvā pramṛjya nayane śubhe |

28.2२८.२

तितीर्षुर् लक्ष्मणो गङ्गां शुभां नावम् उपाहरत् ॥ (२८।२)

titīrṣur lakṣmaṇo gaṅgāṃ śubhāṃ nāvam upāharat ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 7, 45

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit