रामायणRāmāyaṇa

Rām, 7, 26

532 of 606 · 96 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

स तु तत्र दशग्रीवः सह सैन्येन वीर्यवान् । (१।१)

sa tu tatra daśagrīvaḥ saha sainyena vīryavān |

1.2१.२

अस्तं प्राप्ते दिनकरे निवासं समरोचयत् ॥ (१।२)

astaṃ prāpte dinakare nivāsaṃ samarocayat ||

2.1२.१

उदिते विमले चन्द्रे तुल्यपर्वतवर्चसि । (२।१)

udite vimale candre tulyaparvatavarcasi |

2.2२.२

स ददर्श गुणांस्तत्र चन्द्रपादोपशोभितान् ॥ (२।२)

sa dadarśa guṇāṃstatra candrapādopaśobhitān ||

3.1३.१

कर्णिकारवनैर् दिव्यैः कदम्बगहनैस्तथा । (३।१)

karṇikāravanair divyaiḥ kadambagahanaistathā |

3.2३.२

पद्मिनीभिश्च फुल्लाभिर् मन्दाकिन्या जलैर् अपि ॥ (३।२)

padminībhiśca phullābhir mandākinyā jalair api ||

4.1४.१

घण्टानाम् इव संनादः शुश्रुवे मधुरस्वनः । (४।१)

ghaṇṭānām iva saṃnādaḥ śuśruve madhurasvanaḥ |

4.2४.२

अप्सरोगणसंघानां गायतां धनदालये ॥ (४।२)

apsarogaṇasaṃghānāṃ gāyatāṃ dhanadālaye ||

5.1५.१

पुष्पवर्षाणि मुञ्चन्तो नगाः पवनताडिताः । (५।१)

puṣpavarṣāṇi muñcanto nagāḥ pavanatāḍitāḥ |

5.2५.२

शैलं तं वासयन्तीव मधुमाधवगन्धिनः ॥ (५।२)

śailaṃ taṃ vāsayantīva madhumādhavagandhinaḥ ||

6.1६.१

मधुपुष्परजःपृक्तं गन्धम् आदाय पुष्कलम् । (६।१)

madhupuṣparajaḥpṛktaṃ gandham ādāya puṣkalam |

6.2६.२

प्रववौ वर्धयन् कामं रावणस्य सुखो ऽनिलः ॥ (६।२)

pravavau vardhayan kāmaṃ rāvaṇasya sukho 'nilaḥ ||

7.1७.१

गेयात् पुष्पसमृद्ध्या च शैत्याद् वायोर् गुणैर् गिरेः । (७।१)

geyāt puṣpasamṛddhyā ca śaityād vāyor guṇair gireḥ |

7.2७.२

प्रवृत्तायां रजन्यां च चन्द्रस्योदयनेन च ॥ (७।२)

pravṛttāyāṃ rajanyāṃ ca candrasyodayanena ca ||

8.1८.१

रावणः सुमहावीर्यः कामबाणवशं गतः । (८।१)

rāvaṇaḥ sumahāvīryaḥ kāmabāṇavaśaṃ gataḥ |

8.2८.२

विनिश्वस्य विनिश्वस्य शशिनं समवैक्षत ॥ (८।२)

viniśvasya viniśvasya śaśinaṃ samavaikṣata ||

9.1९.१

एतस्मिन्न् अन्तरे तत्र दिव्यपुष्पविभूषिता । (९।१)

etasminn antare tatra divyapuṣpavibhūṣitā |

9.2९.२

सर्वाप्सरोवरा रम्भा पूर्णचन्द्रनिभानना ॥ (९।२)

sarvāpsarovarā rambhā pūrṇacandranibhānanā ||

10.1१०.१

कृतैर् विशेषकैर् आर्द्रैः षडृतुकुसुमोत्सवैः । (१०।१)

kṛtair viśeṣakair ārdraiḥ ṣaḍṛtukusumotsavaiḥ |

10.2१०.२

नीलं सतोयमेघाभं वस्त्रं समवगुण्ठिता ॥ (१०।२)

nīlaṃ satoyameghābhaṃ vastraṃ samavaguṇṭhitā ||

11.1११.१

यस्या वक्त्रं शशिनिभं भ्रुवौ चापनिभे शुभे । (११।१)

yasyā vaktraṃ śaśinibhaṃ bhruvau cāpanibhe śubhe |

11.2११.२

ऊरू करिकराकारौ करौ पल्लवकोमलौ । (११।२)

ūrū karikarākārau karau pallavakomalau |

11.3११.३

सैन्यमध्येन गच्छन्ती रावणेनोपलक्षिता ॥ (११।३)

sainyamadhyena gacchantī rāvaṇenopalakṣitā ||

12.1१२.१

तां समुत्थाय रक्षेन्द्रः कामबाणबलार्दितः । (१२।१)

tāṃ samutthāya rakṣendraḥ kāmabāṇabalārditaḥ |

12.2१२.२

करे गृहीत्वा गच्छन्तीं स्मयमानो ऽभ्यभाषत ॥ (१२।२)

kare gṛhītvā gacchantīṃ smayamāno 'bhyabhāṣata ||

13.1१३.१

क्व गच्छसि वरारोहे कां सिद्धिं भजसे स्वयम् । (१३।१)

kva gacchasi varārohe kāṃ siddhiṃ bhajase svayam |

13.2१३.२

कस्याभ्युदयकालो ऽयं यस्त्वां समुपभोक्ष्यते ॥ (१३।२)

kasyābhyudayakālo 'yaṃ yastvāṃ samupabhokṣyate ||

14.1१४.१

तवाननरसस्याद्य पद्मोत्पलसुगन्धिनः । (१४।१)

tavānanarasasyādya padmotpalasugandhinaḥ |

14.2१४.२

सुधामृतरसस्येव को ऽद्य तृप्तिं गमिष्यति ॥ (१४।२)

sudhāmṛtarasasyeva ko 'dya tṛptiṃ gamiṣyati ||

15.1१५.१

स्वर्णकुम्भनिभौ पीनौ शुभौ भीरु निरन्तरौ । (१५।१)

svarṇakumbhanibhau pīnau śubhau bhīru nirantarau |

15.2१५.२

कस्योरस्थलसंस्पर्शं दास्यतस्ते कुचाविमौ ॥ (१५।२)

kasyorasthalasaṃsparśaṃ dāsyataste kucāvimau ||

16.1१६.१

सुवर्णचक्रप्रतिमं स्वर्णदामचितं पृथु । (१६।१)

suvarṇacakrapratimaṃ svarṇadāmacitaṃ pṛthu |

16.2१६.२

अध्यारोक्ष्यति कस्ते ऽद्य स्वर्गं जघनरूपिणम् ॥ (१६।२)

adhyārokṣyati kaste 'dya svargaṃ jaghanarūpiṇam ||

17.1१७.१

मद्विशिष्टः पुमान् को ऽन्यः शक्रो विष्णुर् अथाश्विनौ । (१७।१)

madviśiṣṭaḥ pumān ko 'nyaḥ śakro viṣṇur athāśvinau |

17.2१७.२

माम् अतीत्य हि यस्य त्वं यासि भीरु न शोभनम् ॥ (१७।२)

mām atītya hi yasya tvaṃ yāsi bhīru na śobhanam ||

18.1१८.१

विश्रम त्वं पृथुश्रोणि शिलातलम् इदं शुभम् । (१८।१)

viśrama tvaṃ pṛthuśroṇi śilātalam idaṃ śubham |

18.2१८.२

त्रैलोक्ये यः प्रभुश्चैव तुल्यो मम न विद्यते ॥ (१८।२)

trailokye yaḥ prabhuścaiva tulyo mama na vidyate ||

19.1१९.१

तद् एष प्राञ्जलिः प्रह्वो याचते त्वां दशाननः । (१९।१)

tad eṣa prāñjaliḥ prahvo yācate tvāṃ daśānanaḥ |

19.2१९.२

यः प्रभुश्चापि भर्ता च त्रैलोक्यस्य भजस्व माम् ॥ (१९।२)

yaḥ prabhuścāpi bhartā ca trailokyasya bhajasva mām ||

20.1२०.१

एवम् उक्ताब्रवीद् रम्भा वेपमाना कृताञ्जलिः । (२०।१)

evam uktābravīd rambhā vepamānā kṛtāñjaliḥ |

20.2२०.२

प्रसीद नार्हसे वक्तुम् ईदृशं त्वं हि मे गुरुः ॥ (२०।२)

prasīda nārhase vaktum īdṛśaṃ tvaṃ hi me guruḥ ||

21.1२१.१

अन्येभ्यो ऽपि त्वया रक्ष्या प्राप्नुयां धर्षणं यदि । (२१।१)

anyebhyo 'pi tvayā rakṣyā prāpnuyāṃ dharṣaṇaṃ yadi |

21.2२१.२

धर्मतश्च स्नुषा ते ऽहं तत्त्वम् एतद् ब्रवीमि ते ॥ (२१।२)

dharmataśca snuṣā te 'haṃ tattvam etad bravīmi te ||

22.1२२.१

अब्रवीत् तां दशग्रीवश्चरणाधोमुखीं स्थिताम् । (२२।१)

abravīt tāṃ daśagrīvaścaraṇādhomukhīṃ sthitām |

22.2२२.२

सुतस्य यदि मे भार्या ततस्त्वं मे स्नुषा भवेः ॥ (२२।२)

sutasya yadi me bhāryā tatastvaṃ me snuṣā bhaveḥ ||

23.1२३.१

बाढम् इत्येव सा रम्भा प्राह रावणम् उत्तरम् । (२३।१)

bāḍham ityeva sā rambhā prāha rāvaṇam uttaram |

23.2२३.२

धर्मतस्ते सुतस्याहं भार्या राक्षसपुंगव ॥ (२३।२)

dharmataste sutasyāhaṃ bhāryā rākṣasapuṃgava ||

24.1२४.१

पुत्रः प्रियतरः प्राणैर् भ्रातुर् वैश्रवणस्य ते । (२४।१)

putraḥ priyataraḥ prāṇair bhrātur vaiśravaṇasya te |

24.2२४.२

ख्यातो यस्त्रिषु लोकेषु नलकूबर इत्यसौ ॥ (२४।२)

khyāto yastriṣu lokeṣu nalakūbara ityasau ||

25.1२५.१

धर्मतो यो भवेद् विप्रः क्षत्रियो वीर्यतो भवेत् । (२५।१)

dharmato yo bhaved vipraḥ kṣatriyo vīryato bhavet |

25.2२५.२

क्रोधाद् यश्च भवेद् अग्निः क्षान्त्या च वसुधासमः ॥ (२५।२)

krodhād yaśca bhaved agniḥ kṣāntyā ca vasudhāsamaḥ ||

26.1२६.१

तस्यास्मि कृतसंकेता लोकपालसुतस्य वै । (२६।१)

tasyāsmi kṛtasaṃketā lokapālasutasya vai |

26.2२६.२

तम् उद्दिश्य च मे सर्वं विभूषणम् इदं कृतम् ॥ (२६।२)

tam uddiśya ca me sarvaṃ vibhūṣaṇam idaṃ kṛtam ||

27.1२७.१

यस्य तस्य हि नान्यस्य भावो मां प्रति तिष्ठति । (२७।१)

yasya tasya hi nānyasya bhāvo māṃ prati tiṣṭhati |

27.2२७.२

तेन सत्येन मां राजन्मोक्तुम् अर्हस्यरिंदम ॥ (२७।२)

tena satyena māṃ rājanmoktum arhasyariṃdama ||

28.1२८.१

स हि तिष्ठति धर्मात्मा साम्प्रतं मत्समुत्सुकः । (२८।१)

sa hi tiṣṭhati dharmātmā sāmprataṃ matsamutsukaḥ |

28.2२८.२

तन्न विघ्नं सुतस्येह कर्तुम् अर्हसि मुञ्च माम् ॥ (२८।२)

tanna vighnaṃ sutasyeha kartum arhasi muñca mām ||

29.1२९.१

सद्भिर् आचरितं मार्गं गच्छ राक्षसपुंगव । (२९।१)

sadbhir ācaritaṃ mārgaṃ gaccha rākṣasapuṃgava |

29.2२९.२

माननीयो मया हि त्वं लालनीया तथास्मि ते ॥ (२९।२)

mānanīyo mayā hi tvaṃ lālanīyā tathāsmi te ||

30.1३०.१

एवं ब्रुवाणां रम्भां तां धर्मार्थसहितं वचः । (३०।१)

evaṃ bruvāṇāṃ rambhāṃ tāṃ dharmārthasahitaṃ vacaḥ |

30.2३०.२

निर्भर्त्स्य राक्षसो मोहात् प्रतिगृह्य बलाद् बली । (३०।२)

nirbhartsya rākṣaso mohāt pratigṛhya balād balī |

30.3३०.३

काममोहाभिसंरब्धो मैथुनायोपचक्रमे ॥ (३०।३)

kāmamohābhisaṃrabdho maithunāyopacakrame ||

31.1३१.१

सा विमुक्ता ततो रम्भा भ्रष्टमाल्यविभूषणा । (३१।१)

sā vimuktā tato rambhā bhraṣṭamālyavibhūṣaṇā |

31.2३१.२

गजेन्द्राक्रीडमथिता नदीवाकुलतां गता ॥ (३१।२)

gajendrākrīḍamathitā nadīvākulatāṃ gatā ||

32.1३२.१

सा वेपमाना लज्जन्ती भीता करकृताञ्जलिः । (३२।१)

sā vepamānā lajjantī bhītā karakṛtāñjaliḥ |

32.2३२.२

नलकूबरम् आसाद्य पादयोर् निपपात ह ॥ (३२।२)

nalakūbaram āsādya pādayor nipapāta ha ||

33.1३३.१

तदवस्थां च तां दृष्ट्वा महात्मा नलकूबरः । (३३।१)

tadavasthāṃ ca tāṃ dṛṣṭvā mahātmā nalakūbaraḥ |

33.2३३.२

अब्रवीत् किम् इदं भद्रे पादयोः पतितासि मे ॥ (३३।२)

abravīt kim idaṃ bhadre pādayoḥ patitāsi me ||

34.1३४.१

सा तु निश्वसमाना च वेपमानाथ साञ्जलिः । (३४।१)

sā tu niśvasamānā ca vepamānātha sāñjaliḥ |

34.2३४.२

तस्मै सर्वं यथातथ्यम् आख्यातुम् उपचक्रमे ॥ (३४।२)

tasmai sarvaṃ yathātathyam ākhyātum upacakrame ||

35.1३५.१

एष देव दशग्रीवः प्राप्तो गन्तुं त्रिविष्टपम् । (३५।१)

eṣa deva daśagrīvaḥ prāpto gantuṃ triviṣṭapam |

35.2३५.२

तेन सैन्यसहायेन निशेह परिणाम्यते ॥ (३५।२)

tena sainyasahāyena niśeha pariṇāmyate ||

36.1३६.१

आयान्ती तेन दृष्टास्मि त्वत्सकाशम् अरिंदम । (३६।१)

āyāntī tena dṛṣṭāsmi tvatsakāśam ariṃdama |

36.2३६.२

गृहीत्वा तेन पृष्टास्मि कस्य त्वम् इति रक्षसा ॥ (३६।२)

gṛhītvā tena pṛṣṭāsmi kasya tvam iti rakṣasā ||

37.1३७.१

मया तु सर्वं यत् सत्यं तद्धि तस्मै निवेदितम् । (३७।१)

mayā tu sarvaṃ yat satyaṃ taddhi tasmai niveditam |

37.2३७.२

काममोहाभिभूतात्मा नाश्रौषीत् तद् वचो मम ॥ (३७।२)

kāmamohābhibhūtātmā nāśrauṣīt tad vaco mama ||

38.1३८.१

याच्यमानो मया देव स्नुषा ते ऽहम् इति प्रभो । (३८।१)

yācyamāno mayā deva snuṣā te 'ham iti prabho |

38.2३८.२

तत् सर्वं पृष्ठतः कृत्वा बलात् तेनास्मि धर्षिता ॥ (३८।२)

tat sarvaṃ pṛṣṭhataḥ kṛtvā balāt tenāsmi dharṣitā ||

39.1३९.१

एवं त्वम् अपराधं मे क्षन्तुम् अर्हसि मानद । (३९।१)

evaṃ tvam aparādhaṃ me kṣantum arhasi mānada |

39.2३९.२

न हि तुल्यं बलं सौम्य स्त्रियाश्च पुरुषस्य च ॥ (३९।२)

na hi tulyaṃ balaṃ saumya striyāśca puruṣasya ca ||

40.1४०.१

एवं श्रुत्वा तु संक्रुद्धस्तदा वैश्रवणात्मजः । (४०।१)

evaṃ śrutvā tu saṃkruddhastadā vaiśravaṇātmajaḥ |

40.2४०.२

धर्षणां तां परां श्रुत्वा ध्यानं सम्प्रविवेश ह ॥ (४०।२)

dharṣaṇāṃ tāṃ parāṃ śrutvā dhyānaṃ sampraviveśa ha ||

41.1४१.१

तस्य तत् कर्म विज्ञाय तदा वैश्रवणात्मजः । (४१।१)

tasya tat karma vijñāya tadā vaiśravaṇātmajaḥ |

41.2४१.२

मुहूर्ताद् रोषताम्राक्षस्तोयं जग्राह पाणिना ॥ (४१।२)

muhūrtād roṣatāmrākṣastoyaṃ jagrāha pāṇinā ||

42.1४२.१

गृहीत्वा सलिलं दिव्यम् उपस्पृश्य यथाविधि । (४२।१)

gṛhītvā salilaṃ divyam upaspṛśya yathāvidhi |

42.2४२.२

उत्ससर्ज तदा शापं राक्षसेन्द्राय दारुणम् ॥ (४२।२)

utsasarja tadā śāpaṃ rākṣasendrāya dāruṇam ||

43.1४३.१

अकामा तेन यस्मात् त्वं बलाद् भद्रे प्रधर्षिता । (४३।१)

akāmā tena yasmāt tvaṃ balād bhadre pradharṣitā |

43.2४३.२

तस्मात् स युवतीम् अन्यां नाकामाम् उपयास्यति ॥ (४३।२)

tasmāt sa yuvatīm anyāṃ nākāmām upayāsyati ||

44.1४४.१

यदा त्वकामां कामार्तो धर्षयिष्यति योषितम् । (४४।१)

yadā tvakāmāṃ kāmārto dharṣayiṣyati yoṣitam |

44.2४४.२

मूर्धा तु सप्तधा तस्य शकलीभविता तदा ॥ (४४।२)

mūrdhā tu saptadhā tasya śakalībhavitā tadā ||

45.1४५.१

तस्मिन्न् उदाहृते शापे ज्वलिताग्निसमप्रभे । (४५।१)

tasminn udāhṛte śāpe jvalitāgnisamaprabhe |

45.2४५.२

देवदुन्दुभयो नेदुः पुष्पवृष्टिश्च खाच्च्युता ॥ (४५।२)

devadundubhayo neduḥ puṣpavṛṣṭiśca khāccyutā ||

46.1४६.१

प्रजापतिमुखाश्चापि सर्वे देवाः प्रहर्षिताः । (४६।१)

prajāpatimukhāścāpi sarve devāḥ praharṣitāḥ |

46.2४६.२

ज्ञात्वा लोकगतिं सर्वां तस्य मृत्युं च रक्षसः ॥ (४६।२)

jñātvā lokagatiṃ sarvāṃ tasya mṛtyuṃ ca rakṣasaḥ ||

47.1४७.१

श्रुत्वा तु स दशग्रीवस्तं शापं रोमहर्षणम् । (४७।१)

śrutvā tu sa daśagrīvastaṃ śāpaṃ romaharṣaṇam |

47.2४७.२

नारीषु मैथुनं भावं नाकामास्वभ्यरोचयत् ॥ (४७।२)

nārīṣu maithunaṃ bhāvaṃ nākāmāsvabhyarocayat ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 7, 26

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit