रामायणRāmāyaṇa

Rām, 3, 62

249 of 606 · 40 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

तं तथा शोकसंतप्तं विलपन्तम् अनाथवत् । (१।१)

taṃ tathā śokasaṃtaptaṃ vilapantam anāthavat |

1.2१.२

मोहेन महताविष्टं परिद्यूनम् अचेतनम् ॥ (१।२)

mohena mahatāviṣṭaṃ paridyūnam acetanam ||

2.1२.१

ततः सौमित्रिर् आश्वास्य मुहूर्ताद् इव लक्ष्मणः । (२।१)

tataḥ saumitrir āśvāsya muhūrtād iva lakṣmaṇaḥ |

2.2२.२

रामं संबोधयामास चरणौ चाभिपीडयन् ॥ (२।२)

rāmaṃ saṃbodhayāmāsa caraṇau cābhipīḍayan ||

3.1३.१

महता तपसा राम महता चापि कर्मणा । (३।१)

mahatā tapasā rāma mahatā cāpi karmaṇā |

3.2३.२

राज्ञा दशरथेनासील् लब्धो ऽमृतम् इवामरैः ॥ (३।२)

rājñā daśarathenāsīl labdho 'mṛtam ivāmaraiḥ ||

4.1४.१

तव चैव गुणैर् बद्धस् त्वद्वियोगान् महीपतिः । (४।१)

tava caiva guṇair baddhas tvadviyogān mahīpatiḥ |

4.2४.२

राजा देवत्वम् आपन्नो भरतस्य यथा श्रुतम् ॥ (४।२)

rājā devatvam āpanno bharatasya yathā śrutam ||

5.1५.१

यदि दुःखम् इदं प्राप्तं काकुत्स्थ न सहिष्यसे । (५।१)

yadi duḥkham idaṃ prāptaṃ kākutstha na sahiṣyase |

5.2५.२

प्राकृतश् चाल्पसत्त्वश् च इतरः कः सहिष्यति ॥ (५।२)

prākṛtaś cālpasattvaś ca itaraḥ kaḥ sahiṣyati ||

6.1६.१

दुःखितो हि भवांल् लोकांस् तेजसा यदि धक्ष्यते । (६।१)

duḥkhito hi bhavāṃl lokāṃs tejasā yadi dhakṣyate |

6.2६.२

आर्ताः प्रजा नरव्याघ्र क्व नु यास्यन्ति निर्वृतिम् ॥ (६।२)

ārtāḥ prajā naravyāghra kva nu yāsyanti nirvṛtim ||

7.1७.१

लोकस्वभाव एवैष ययातिर् नहुषात्मजः । (७।१)

lokasvabhāva evaiṣa yayātir nahuṣātmajaḥ |

7.2७.२

गतः शक्रेण सालोक्यम् अनयस् तं समस्पृशत् ॥ (७।२)

gataḥ śakreṇa sālokyam anayas taṃ samaspṛśat ||

8.1८.१

महर्षयो वसिष्ठस् तु यः पितुर् नः पुरोहितः । (८।१)

maharṣayo vasiṣṭhas tu yaḥ pitur naḥ purohitaḥ |

8.2८.२

अह्ना पुत्रशतं जज्ञे तथैवास्य पुनर् हतम् ॥ (८।२)

ahnā putraśataṃ jajñe tathaivāsya punar hatam ||

9.1९.१

या चेयं जगतो माता देवी लोकनमस्कृता । (९।१)

yā ceyaṃ jagato mātā devī lokanamaskṛtā |

9.2९.२

अस्याश् च चलनं भूमेर् दृश्यते सत्यसंश्रव ॥ (९।२)

asyāś ca calanaṃ bhūmer dṛśyate satyasaṃśrava ||

10.1१०.१

यौ चेमौ जगतां नेत्रे यत्र सर्वं प्रतिष्ठितम् । (१०।१)

yau cemau jagatāṃ netre yatra sarvaṃ pratiṣṭhitam |

10.2१०.२

आदित्यचन्द्रौ ग्रहणम् अभ्युपेतौ महाबलौ ॥ (१०।२)

ādityacandrau grahaṇam abhyupetau mahābalau ||

11.1११.१

सुमहान्त्य् अपि भूतानि देवाश् च पुरुषर्षभ । (११।१)

sumahānty api bhūtāni devāś ca puruṣarṣabha |

11.2११.२

न दैवस्य प्रमुञ्चन्ति सर्वभूतानि देहिनः ॥ (११।२)

na daivasya pramuñcanti sarvabhūtāni dehinaḥ ||

12.1१२.१

शक्रादिष्व् अपि देवेषु वर्तमानौ नयानयौ । (१२।१)

śakrādiṣv api deveṣu vartamānau nayānayau |

12.2१२.२

श्रूयेते नरशार्दूल न त्वं व्यथितुम् अर्हसि ॥ (१२।२)

śrūyete naraśārdūla na tvaṃ vyathitum arhasi ||

13.1१३.१

नष्टायाम् अपि वैदेह्यां हृतायाम् अपि चानघ । (१३।१)

naṣṭāyām api vaidehyāṃ hṛtāyām api cānagha |

13.2१३.२

शोचितुं नार्हसे वीर यथान्यः प्राकृतस् तथा ॥ (१३।२)

śocituṃ nārhase vīra yathānyaḥ prākṛtas tathā ||

14.1१४.१

त्वद्विधा हि न शोचन्ति सततं सत्यदर्शिनः । (१४।१)

tvadvidhā hi na śocanti satataṃ satyadarśinaḥ |

14.2१४.२

सुमहत्स्व् अपि कृच्छ्रेषु रामानिर्विण्णदर्शनाः ॥ (१४।२)

sumahatsv api kṛcchreṣu rāmānirviṇṇadarśanāḥ ||

15.1१५.१

तत्त्वतो हि नरश्रेष्ठ बुद्ध्या समनुचिन्तय । (१५।१)

tattvato hi naraśreṣṭha buddhyā samanucintaya |

15.2१५.२

बुद्ध्या युक्ता महाप्राज्ञा विजानन्ति शुभाशुभे ॥ (१५।२)

buddhyā yuktā mahāprājñā vijānanti śubhāśubhe ||

16.1१६.१

अदृष्टगुणदोषाणाम् अधृतानां च कर्मणाम् । (१६।१)

adṛṣṭaguṇadoṣāṇām adhṛtānāṃ ca karmaṇām |

16.2१६.२

नान्तरेण क्रियां तेषां फलम् इष्टं प्रवर्तते ॥ (१६।२)

nāntareṇa kriyāṃ teṣāṃ phalam iṣṭaṃ pravartate ||

17.1१७.१

माम् एव हि पुरा वीर त्वम् एव बहुशो ऽन्वशाः । (१७।१)

mām eva hi purā vīra tvam eva bahuśo 'nvaśāḥ |

17.2१७.२

अनुशिष्याद्धि को नु त्वाम् अपि साक्षाद् बृहस्पतिः ॥ (१७।२)

anuśiṣyāddhi ko nu tvām api sākṣād bṛhaspatiḥ ||

18.1१८.१

बुद्धिश् च ते महाप्राज्ञ देवैर् अपि दुरन्वया । (१८।१)

buddhiś ca te mahāprājña devair api duranvayā |

18.2१८.२

शोकेनाभिप्रसुप्तं ते ज्ञानं संबोधयाम्य् अहम् ॥ (१८।२)

śokenābhiprasuptaṃ te jñānaṃ saṃbodhayāmy aham ||

19.1१९.१

दिव्यं च मानुषं चैवम् आत्मनश् च पराक्रमम् । (१९।१)

divyaṃ ca mānuṣaṃ caivam ātmanaś ca parākramam |

19.2१९.२

इक्ष्वाकुवृषभावेक्ष्य यतस्व द्विषतां वधे ॥ (१९।२)

ikṣvākuvṛṣabhāvekṣya yatasva dviṣatāṃ vadhe ||

20.1२०.१

किं ते सर्वविनाशेन कृतेन पुरुषर्षभ । (२०।१)

kiṃ te sarvavināśena kṛtena puruṣarṣabha |

20.2२०.२

तम् एव तु रिपुं पापं विज्ञायोद्धर्तुम् अर्हसि ॥ (२०।२)

tam eva tu ripuṃ pāpaṃ vijñāyoddhartum arhasi ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 3, 62

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit