Rām, 7, 70
Select a line for its word-by-word analysis.
तद् अद्भुततमं वाक्यं श्रुत्वागस्त्यस्य राघवः । (१।१)
tad adbhutatamaṃ vākyaṃ śrutvāgastyasya rāghavaḥ |
गौरवाद् विस्मयाच्चैव भूयः प्रष्टुं प्रचक्रमे ॥ (१।२)
gauravād vismayāccaiva bhūyaḥ praṣṭuṃ pracakrame ||
भगवंस्तद् वनं घोरं तपस्तप्यति यत्र सः । (२।१)
bhagavaṃstad vanaṃ ghoraṃ tapastapyati yatra saḥ |
श्वेतो वैदर्भको राजा कथं तद् अमृगद्विजम् ॥ (२।२)
śveto vaidarbhako rājā kathaṃ tad amṛgadvijam ||
निःसत्त्वं च वनं जातं शून्यं मनुजवर्जितम् । (३।१)
niḥsattvaṃ ca vanaṃ jātaṃ śūnyaṃ manujavarjitam |
तपश्चर्तुं प्रविष्टः स श्रोतुम् इच्छामि तत्त्वतः ॥ (३।२)
tapaścartuṃ praviṣṭaḥ sa śrotum icchāmi tattvataḥ ||
तस्य पुत्रो महान् आसीद् इक्ष्वाकुः कुलवर्धनः ॥ (५।२)
tasya putro mahān āsīd ikṣvākuḥ kulavardhanaḥ ||
तं पुत्रं पूर्वके राज्ये निक्षिप्य भुवि दुर्जयम् । (६।१)
taṃ putraṃ pūrvake rājye nikṣipya bhuvi durjayam |
स दण्डो विधिवन्मुक्तः स्वर्गं नयति पार्थिवम् ॥ (९।२)
sa daṇḍo vidhivanmuktaḥ svargaṃ nayati pārthivam ||
तस्माद् दण्डे महाबाहो यत्नवान् भव पुत्रक । (१०।१)
tasmād daṇḍe mahābāho yatnavān bhava putraka |
धर्मो हि परमो लोके कुर्वतस्ते भविष्यति ॥ (१०।२)
dharmo hi paramo loke kurvataste bhaviṣyati ||
इति तं बहु संदिश्य मनुः पुत्रं समाधिना । (११।१)
iti taṃ bahu saṃdiśya manuḥ putraṃ samādhinā |
जगाम त्रिदिवं हृष्टो ब्रह्मलोकम् अनुत्तमम् ॥ (११।२)
jagāma tridivaṃ hṛṣṭo brahmalokam anuttamam ||
प्रयाते त्रिदिवे तस्मिन्न् इक्ष्वाकुर् अमितप्रभः । (१२।१)
prayāte tridive tasminn ikṣvākur amitaprabhaḥ |
जनयिष्ये कथं पुत्रान् इति चिन्तापरो ऽभवत् ॥ (१२।२)
janayiṣye kathaṃ putrān iti cintāparo 'bhavat ||
कर्मभिर् बहुरूपैश्च तैस्तैर् मनुसुतः सुतान् । (१३।१)
karmabhir bahurūpaiśca taistair manusutaḥ sutān |
मूढश्चाकृतिविद्यश्च न शुश्रूषति पूर्वजान् ॥ (१४।२)
mūḍhaścākṛtividyaśca na śuśrūṣati pūrvajān ||
नाम तस्य च दण्डेति पिता चक्रे ऽल्पतेजसः । (१५।१)
nāma tasya ca daṇḍeti pitā cakre 'lpatejasaḥ |
स पश्यमानस्तं दोषं घोरं पुत्रस्य राघव । (१६।१)
sa paśyamānastaṃ doṣaṃ ghoraṃ putrasya rāghava |
विन्ध्यशैवलयोर् मध्ये राज्यं प्रादाद् अरिंदम ॥ (१६।२)
vindhyaśaivalayor madhye rājyaṃ prādād ariṃdama ||
स दण्डस्तत्र राजाभूद् रम्ये पर्वतरोधसि । (१७।१)
sa daṇḍastatra rājābhūd ramye parvatarodhasi |
पुरं चाप्रतिमं राम न्यवेशयद् अनुत्तमम् ॥ (१७।२)
puraṃ cāpratimaṃ rāma nyaveśayad anuttamam ||
एवं स राजा तद् राज्यं कारयत् सपुरोहितः । (१९।१)
evaṃ sa rājā tad rājyaṃ kārayat sapurohitaḥ |
प्रहृष्टमनुजाकीर्णं देवराज्यं यथा दिवि ॥ (१९।२)
prahṛṣṭamanujākīrṇaṃ devarājyaṃ yathā divi ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.