Rām, 7, 96
Select a line for its word-by-word analysis.
अवाङ्मुखम् अथो दीनं दृष्ट्वा सोमम् इवाप्लुतम् । (१।१)
avāṅmukham atho dīnaṃ dṛṣṭvā somam ivāplutam |
राघवं लक्ष्मणो वाक्यं हृष्टो मधुरम् अब्रवीत् ॥ (१।२)
rāghavaṃ lakṣmaṇo vākyaṃ hṛṣṭo madhuram abravīt ||
जहि मां सौम्य विश्रब्धः प्रतिज्ञां परिपालय । (३।१)
jahi māṃ saumya viśrabdhaḥ pratijñāṃ paripālaya |
हीनप्रतिज्ञाः काकुत्स्थ प्रयान्ति नरकं नराः ॥ (३।२)
hīnapratijñāḥ kākutstha prayānti narakaṃ narāḥ ||
जहि मां निर्विशङ्कस्त्वं धर्मं वर्धय राघव ॥ (४।२)
jahi māṃ nirviśaṅkastvaṃ dharmaṃ vardhaya rāghava ||
लक्ष्मणेन तथोक्तस्तु रामः प्रचलितेन्द्रियः । (५।१)
lakṣmaṇena tathoktastu rāmaḥ pracalitendriyaḥ |
अब्रवीच्च यथावृत्तं तेषां मध्ये नराधिपः । (६।१)
abravīcca yathāvṛttaṃ teṣāṃ madhye narādhipaḥ |
दुर्वासोऽभिगमं चैव प्रतिज्ञां तापसस्य च ॥ (६।२)
durvāso'bhigamaṃ caiva pratijñāṃ tāpasasya ca ||
तच्छ्रुत्वा मन्त्रिणः सर्वे सोपाध्यायाः समासत । (७।१)
tacchrutvā mantriṇaḥ sarve sopādhyāyāḥ samāsata |
त्यजैनं बलवान् कालो मा प्रतिज्ञां वृथा कृथाः । (९।१)
tyajainaṃ balavān kālo mā pratijñāṃ vṛthā kṛthāḥ |
विनष्टायां प्रतिज्ञायां धर्मो हि विलयं व्रजेत् ॥ (९।२)
vinaṣṭāyāṃ pratijñāyāṃ dharmo hi vilayaṃ vrajet ||
ततो धर्मे विनष्टे तु त्रैलोक्यं सचराचरम् । (१०।१)
tato dharme vinaṣṭe tu trailokyaṃ sacarācaram |
स त्वं पुरुषशार्दूल त्रैलोक्यस्याभिपालनम् । (११।१)
sa tvaṃ puruṣaśārdūla trailokyasyābhipālanam |
लक्ष्मणस्य वधेनाद्य जगत् स्वस्थं कुरुष्व ह ॥ (११।२)
lakṣmaṇasya vadhenādya jagat svasthaṃ kuruṣva ha ||
तेषां तत् समवेतानां वाक्यं धर्मार्थसंहितम् । (१२।१)
teṣāṃ tat samavetānāṃ vākyaṃ dharmārthasaṃhitam |
श्रुत्वा परिषदो मध्ये रामो लक्ष्मणम् अब्रवीत् ॥ (१२।२)
śrutvā pariṣado madhye rāmo lakṣmaṇam abravīt ||
विसर्जये त्वां सौमित्रे मा भूद् धर्मविपर्ययः । (१३।१)
visarjaye tvāṃ saumitre mā bhūd dharmaviparyayaḥ |
त्यागो वधो वा विहितः साधूनाम् उभयं समम् ॥ (१३।२)
tyāgo vadho vā vihitaḥ sādhūnām ubhayaṃ samam ||
रामेण भाषिते वाक्ये बाष्पव्याकुलितेक्षणः । (१४।१)
rāmeṇa bhāṣite vākye bāṣpavyākulitekṣaṇaḥ |
लक्ष्मणस्त्वरितः प्रायात् स्वगृहं न विवेश ह ॥ (१४।२)
lakṣmaṇastvaritaḥ prāyāt svagṛhaṃ na viveśa ha ||
निगृह्य सर्वस्रोतांसि निःश्वासं न मुमोच ह ॥ (१५।२)
nigṛhya sarvasrotāṃsi niḥśvāsaṃ na mumoca ha ||
अनुच्छ्वसन्तं युक्तं तं सशक्राः साप्सरोगणाः । (१६।१)
anucchvasantaṃ yuktaṃ taṃ saśakrāḥ sāpsarogaṇāḥ |
देवाः सर्षिगणाः सर्वे पुष्पैर् अवकिरंस्तदा ॥ (१६।२)
devāḥ sarṣigaṇāḥ sarve puṣpair avakiraṃstadā ||
प्रगृह्य लक्ष्मणं शक्रो दिवं सम्प्रविवेश ह ॥ (१७।२)
pragṛhya lakṣmaṇaṃ śakro divaṃ sampraviveśa ha ||
हृष्टाः प्रमुदिताः सर्वे ऽपूजयन् ऋषिभिः सह ॥ (१८।२)
hṛṣṭāḥ pramuditāḥ sarve 'pūjayan ṛṣibhiḥ saha ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.