Rām, 3, 20
Select a line for its word-by-word analysis.
स पुनः पतितां दृष्ट्वा क्रोधाच्छूर्पणखां खरः । (१।१)
sa punaḥ patitāṃ dṛṣṭvā krodhācchūrpaṇakhāṃ kharaḥ |
उवाच व्यक्तया वाचा ताम् अनर्थार्थम् आगताम् ॥ (१।२)
uvāca vyaktayā vācā tām anarthārtham āgatām ||
मया त्व् इदानीं शूरास् ते राक्षसा रुधिराशनाः । (२।१)
mayā tv idānīṃ śūrās te rākṣasā rudhirāśanāḥ |
त्वत्प्रियार्थं विनिर्दिष्टाः किमर्थं रुद्यते पुनः ॥ (२।२)
tvatpriyārthaṃ vinirdiṣṭāḥ kimarthaṃ rudyate punaḥ ||
भक्ताश् चैवानुरक्ताश् च हिताश् च मम नित्यशः । (३।१)
bhaktāś caivānuraktāś ca hitāś ca mama nityaśaḥ |
घ्नन्तो ऽपि न निहन्तव्या न न कुर्युर् वचो मम ॥ (३।२)
ghnanto 'pi na nihantavyā na na kuryur vaco mama ||
किम् एतच्छ्रोतुम् इच्छामि कारणं यत्कृते पुनः । (४।१)
kim etacchrotum icchāmi kāraṇaṃ yatkṛte punaḥ |
हा नाथेति विनर्दन्ती सर्पवद् वेष्टसे क्षितौ ॥ (४।२)
hā nātheti vinardantī sarpavad veṣṭase kṣitau ||
उत्तिष्ठोत्तिष्ठ मा भैषीर् वैक्लव्यं त्यज्यताम् इह ॥ (५।२)
uttiṣṭhottiṣṭha mā bhaiṣīr vaiklavyaṃ tyajyatām iha ||
इत्य् एवम् उक्ता दुर्धर्षा खरेण परिसान्त्विता । (६।१)
ity evam uktā durdharṣā khareṇa parisāntvitā |
विमृज्य नयने सास्रे खरं भ्रातरम् अब्रवीत् ॥ (६।२)
vimṛjya nayane sāsre kharaṃ bhrātaram abravīt ||
प्रेषिताश् च त्वया शूरा राक्षसास् ते चतुर्दश । (७।१)
preṣitāś ca tvayā śūrā rākṣasās te caturdaśa |
निहन्तुं राघवं घोरा मत्प्रियार्थं सलक्ष्मणम् ॥ (७।२)
nihantuṃ rāghavaṃ ghorā matpriyārthaṃ salakṣmaṇam ||
तान् भूमौ पतितान् दृष्ट्वा क्षणेनैव महाबलान् । (९।१)
tān bhūmau patitān dṛṣṭvā kṣaṇenaiva mahābalān |
रामस्य च महत् कर्म महांस् त्रासो ऽभवन् मम ॥ (९।२)
rāmasya ca mahat karma mahāṃs trāso 'bhavan mama ||
सास्मि भीता समुद्विग्ना विषण्णा च निशाचर । (१०।१)
sāsmi bhītā samudvignā viṣaṇṇā ca niśācara |
शरणं त्वां पुनः प्राप्ता सर्वतो भयदर्शिनी ॥ (१०।२)
śaraṇaṃ tvāṃ punaḥ prāptā sarvato bhayadarśinī ||
किं मां न त्रायसे मग्नां विपुले शोकसागरे ॥ (११।२)
kiṃ māṃ na trāyase magnāṃ vipule śokasāgare ||
ये च मे पदवीं प्राप्ता राक्षसाः पिशिताशनाः ॥ (१२।२)
ye ca me padavīṃ prāptā rākṣasāḥ piśitāśanāḥ ||
मयि ते यद्य् अनुक्रोशो यदि रक्षःसु तेषु च । (१३।१)
mayi te yady anukrośo yadi rakṣaḥsu teṣu ca |
यदि रामं ममामित्रम् अद्य त्वं न वधिष्यसि । (१४।१)
yadi rāmaṃ mamāmitram adya tvaṃ na vadhiṣyasi |
तव चैवाग्रतः प्राणांस् त्यक्ष्यामि निरपत्रपा ॥ (१४।२)
tava caivāgrataḥ prāṇāṃs tyakṣyāmi nirapatrapā ||
बुद्ध्याहम् अनुपश्यामि न त्वं रामस्य संयुगे । (१५।१)
buddhyāham anupaśyāmi na tvaṃ rāmasya saṃyuge |
स्थातुं प्रतिमुखे शक्तः सचापस्य महारणे ॥ (१५।२)
sthātuṃ pratimukhe śaktaḥ sacāpasya mahāraṇe ||
शूरमानी न शूरस् त्वं मिथ्यारोपितविक्रमः । (१६।१)
śūramānī na śūras tvaṃ mithyāropitavikramaḥ |
मानुषौ यन् न शक्नोषि हन्तुं तौ रामलक्ष्मणौ ॥ (१६।२)
mānuṣau yan na śaknoṣi hantuṃ tau rāmalakṣmaṇau ||
निःसत्त्वस्याल्पवीर्यस्य वासस् ते कीदृशस् त्व् इह ॥ (१७।२)
niḥsattvasyālpavīryasya vāsas te kīdṛśas tv iha ||
रामतेजोऽभिभूतो हि त्वं क्षिप्रं विनशिष्यसि । (१८।१)
rāmatejo'bhibhūto hi tvaṃ kṣipraṃ vinaśiṣyasi |
भ्राता चास्य महावीर्यो येन चास्मि विरूपिता ॥ (१८।३)
bhrātā cāsya mahāvīryo yena cāsmi virūpitā ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.