अथ संवत्सरे पूर्णे तस्मिन् प्राप्ते तुरंगमे । (१।१)

सरय्वाश् चोत्तरे तीरे राज्ञो यज्ञो ऽभ्यवर्तत ॥ (१।२)

ऋष्यशृङ्गं पुरस्कृत्य कर्म चक्रुर् द्विजर्षभाः । (२।१)

अश्वमेधे महायज्ञे राज्ञो ऽस्य सुमहात्मनः ॥ (२।२)

कर्म कुर्वन्ति विधिवद् याजका वेदपारगाः । (३।१)

यथाविधि यथान्यायं परिक्रामन्ति शास्त्रतः ॥ (३।२)

प्रवर्ग्यं शास्त्रतः कृत्वा तथैवोपसदं द्विजाः । (४।१)

चक्रुश् च विधिवत् सर्वम् अधिकं कर्म शास्त्रतः ॥ (४।२)

अभिपूज्य ततो हृष्टाः सर्वे चक्रुर् यथाविधि । (५।१)

प्रातःसवनपूर्वाणि कर्माणि मुनिपुंगवाः ॥ (५।२)

न चाहुतम् अभूत् तत्र स्खलितं वापि किंचन । (६।१)

दृश्यते ब्रह्मवत् सर्वं क्षेमयुक्तं हि चक्रिरे ॥ (६।२)

न तेष्व् अहःसु श्रान्तो वा क्षुधितो वापि दृश्यते । (७।१)

नाविद्वान् ब्राह्मणस् तत्र नाशतानुचरस् तथा ॥ (७।२)

ब्राह्मणा भुञ्जते नित्यं नाथवन्तश् च भुञ्जते । (८।१)

तापसा भुञ्जते चापि श्रमणा भुञ्जते तथा ॥ (८।२)

वृद्धाश् च व्याधिताश् चैव स्त्रियो बालास् तथैव च । (९।१)

अनिशं भुञ्जमानानां न तृप्तिर् उपलभ्यते ॥ (९।२)

दीयतां दीयताम् अन्नं वासांसि विविधानि च । (१०।१)

इति संचोदितास् तत्र तथा चक्रुर् अनेकशः ॥ (१०।२)

अन्नकूटाश् च बहवो दृश्यन्ते पर्वतोपमाः । (११।१)

दिवसे दिवसे तत्र सिद्धस्य विधिवत् तदा ॥ (११।२)

अन्नं हि विधिवत् स्वादु प्रशंसन्ति द्विजर्षभाः । (१२।१)

अहो तृप्ताः स्म भद्रं ते इति शुश्राव राघवः ॥ (१२।२)

स्वलंकृताश् च पुरुषा ब्राह्मणान् पर्यवेषयन् । (१३।१)

उपासते च तान् अन्ये सुमृष्टमणिकुण्डलाः ॥ (१३।२)

कर्मान्तरे तदा विप्रा हेतुवादान् बहून् अपि । (१४।१)

प्राहुः सुवाग्मिनो धीराः परस्परजिगीषया ॥ (१४।२)

दिवसे दिवसे तत्र संस्तरे कुशला द्विजाः । (१५।१)

सर्वकर्माणि चक्रुस् ते यथाशास्त्रं प्रचोदिताः ॥ (१५।२)

नाषडङ्गविद् अत्रासीन् नाव्रतो नाबहुश्रुतः । (१६।१)

सदस्यस् तस्य वै राज्ञो नावादकुशलो द्विजः ॥ (१६।२)

प्राप्ते यूपोच्छ्रये तस्मिन् षड् बैल्वाः खादिरास् तथा । (१७।१)

तावन्तो बिल्वसहिताः पर्णिनश् च तथापरे ॥ (१७।२)

श्लेष्मातकमयो दिष्टो देवदारुमयस् तथा । (१८।१)

द्वाव् एव तत्र विहितौ बाहुव्यस्तपरिग्रहौ ॥ (१८।२)

कारिताः सर्व एवैते शास्त्रज्ञैर् यज्ञकोविदैः । (१९।१)

शोभार्थं तस्य यज्ञस्य काञ्चनालंकृता भवन् ॥ (१९।२)

विन्यस्ता विधिवत् सर्वे शिल्पिभिः सुकृता दृढाः । (२०।१)

अष्टाश्रयः सर्व एव श्लक्ष्णरूपसमन्विताः ॥ (२०।२)

आच्छादितास् ते वासोभिः पुष्पैर् गन्धैश् च भूषिताः । (२१।१)

सप्तर्षयो दीप्तिमन्तो विराजन्ते यथा दिवि ॥ (२१।२)

इष्टकाश् च यथान्यायं कारिताश् च प्रमाणतः । (२२।१)

चितो ऽग्निर् ब्राह्मणैस् तत्र कुशलैः शुल्बकर्मणि । (२२।२)

स चित्यो राजसिंहस्य संचितः कुशलैर् द्विजैः ॥ (२२।३)

गरुडो रुक्मपक्षो वै त्रिगुणो ऽष्टादशात्मकः । (२३।१)

नियुक्तास् तत्र पशवस् तत् तद् उद्दिश्य दैवतम् ॥ (२३।२)

उरगाः पक्षिणश् चैव यथाशास्त्रं प्रचोदिताः । (२४।१)

शामित्रे तु हयस् तत्र तथा जलचराश् च ये ॥ (२४।२)

ऋत्विग्भिः सर्वम् एवैतन् नियुक्तं शास्त्रतस् तदा । (२५।१)

पशूनां त्रिशतं तत्र यूपेषु नियतं तदा । (२५।२)

अश्वरत्नोत्तमं तस्य राज्ञो दशरथस्य ह ॥ (२५।३)

कौसल्या तं हयं तत्र परिचर्य समन्ततः । (२६।१)

कृपाणैर् विशशासैनं त्रिभिः परमया मुदा ॥ (२६।२)

पतत्रिणा तदा सार्धं सुस्थितेन च चेतसा । (२७।१)

अवसद् रजनीम् एकां कौसल्या धर्मकाम्यया ॥ (२७।२)

होताध्वर्युस् तथोद्गाता हयेन समयोजयन् । (२८।१)

महिष्या परिवृत्त्याथ वावाताम् अपरां तथा ॥ (२८।२)

पतत्रिणस् तस्य वपाम् उद्धृत्य नियतेन्द्रियः । (२९।१)

ऋत्विक् परमसम्पन्नः श्रपयामास शास्त्रतः ॥ (२९।२)

धूमगन्धं वपायास् तु जिघ्रति स्म नराधिपः । (३०।१)

यथाकालं यथान्यायं निर्णुदन् पापम् आत्मनः ॥ (३०।२)

हयस्य यानि चाङ्गानि तानि सर्वाणि ब्राह्मणाः । (३१।१)

अग्नौ प्रास्यन्ति विधिवत् समस्ताः षोडशर्त्विजः ॥ (३१।२)

प्लक्षशाखासु यज्ञानाम् अन्येषां क्रियते हविः । (३२।१)

अश्वमेधस्य चैकस्य वैतसो भाग इष्यते ॥ (३२।२)

त्र्यहो ऽश्वमेधः संख्यातः कल्पसूत्रेण ब्राह्मणैः । (३३।१)

चतुष्टोमम् अहस् तस्य प्रथमं परिकल्पितम् ॥ (३३।२)

उक्थ्यं द्वितीयं संख्यातम् अतिरात्रं तथोत्तरम् । (३४।१)

कारितास् तत्र बहवो विहिताः शास्त्रदर्शनात् ॥ (३४।२)

ज्योतिष्टोमायुषी चैव अतिरात्रौ च निर्मितौ । (३५।१)

अभिजिद् विश्वजिच् चैव अप्तोर्यामो महाक्रतुः ॥ (३५।२)

प्राचीं होत्रे ददौ राजा दिशं स्वकुलवर्धनः । (३६।१)

अध्वर्यवे प्रतीचीं तु ब्रह्मणे दक्षिणां दिशम् ॥ (३६।२)

उद्गात्रे तु तथोदीचीं दक्षिणैषा विनिर्मिता । (३७।१)

अश्वमेधे महायज्ञे स्वयम्भुविहिते पुरा ॥ (३७।२)

क्रतुं समाप्य तु तदा न्यायतः पुरुषर्षभः । (३८।१)

ऋत्विग्भ्यो हि ददौ राजा धरां तां क्रतुवर्धनः ॥ (३८।२)

ऋत्विजस् त्व् अब्रुवन् सर्वे राजानं गतकल्मषम् । (३९।१)

भवान् एव महीं कृत्स्नाम् एको रक्षितुम् अर्हति ॥ (३९।२)

न भूम्या कार्यम् अस्माकं न हि शक्ताः स्म पालने । (४०।१)

रताः स्वाध्यायकरणे वयं नित्यं हि भूमिप । (४०।२)

निष्क्रयं किंचिद् एवेह प्रयच्छतु भवान् इति ॥ (४०।३)

गवां शतसहस्राणि दश तेभ्यो ददौ नृपः । (४१।१)

दशकोटिं सुवर्णस्य रजतस्य चतुर्गुणम् ॥ (४१।२)

ऋत्विजस् तु ततः सर्वे प्रददुः सहिता वसु । (४२।१)

ऋष्यशृङ्गाय मुनये वसिष्ठाय च धीमते ॥ (४२।२)

ततस् ते न्यायतः कृत्वा प्रविभागं द्विजोत्तमाः । (४३।१)

सुप्रीतमनसः सर्वे प्रत्यूचुर् मुदिता भृशम् ॥ (४३।२)

ततः प्रीतमना राजा प्राप्य यज्ञम् अनुत्तमम् । (४४।१)

पापापहं स्वर्नयनं दुस्तरं पार्थिवर्षभैः ॥ (४४।२)

ततो ऽब्रवीद् ऋष्यशृङ्गं राजा दशरथस् तदा । (४५।१)

कुलस्य वर्धनं तत् तु कर्तुम् अर्हसि सुव्रत ॥ (४५।२)

तथेति च स राजानम् उवाच द्विजसत्तमः । (४६।१)

भविष्यन्ति सुता राजंश् चत्वारस् ते कुलोद्वहाः ॥ (४६।२)