Rām, 7, 56
Select a line for its word-by-word analysis.
एवम् उक्त्वा तु काकुत्स्थं प्रशस्य च पुनः पुनः । (१।१)
evam uktvā tu kākutsthaṃ praśasya ca punaḥ punaḥ |
गृहीत्वा गच्छ शत्रुघ्न पर्याप्तधनवाहनः ॥ (४।२)
gṛhītvā gaccha śatrughna paryāptadhanavāhanaḥ ||
न ह्यर्थास्तत्र तिष्ठन्ति न दारा न च बान्धवाः । (६।१)
na hyarthāstatra tiṣṭhanti na dārā na ca bāndhavāḥ |
सुप्रीतो भृत्यवर्गस्तु यत्र तिष्ठति राघव ॥ (६।२)
suprīto bhṛtyavargastu yatra tiṣṭhati rāghava ||
अतो हृष्टजनाकीर्णां प्रस्थाप्य महतीं चमूम् । (७।१)
ato hṛṣṭajanākīrṇāṃ prasthāpya mahatīṃ camūm |
एक एव धनुष्पाणिस्तद् गच्छ त्वं मधोर् वनम् ॥ (७।२)
eka eva dhanuṣpāṇistad gaccha tvaṃ madhor vanam ||
यथा त्वां न प्रजानाति गच्छन्तं युद्धकाङ्क्षिणम् । (८।१)
yathā tvāṃ na prajānāti gacchantaṃ yuddhakāṅkṣiṇam |
लवणस्तु मधोः पुत्रस्तथा गच्छेर् अशङ्कितः ॥ (८।२)
lavaṇastu madhoḥ putrastathā gaccher aśaṅkitaḥ ||
न तस्य मृत्युर् अन्यो ऽस्ति कश्चिद्धि पुरुषर्षभ । (९।१)
na tasya mṛtyur anyo 'sti kaściddhi puruṣarṣabha |
स ग्रीष्मे व्यपयाते तु वर्षरात्र उपस्थिते । (१०।१)
sa grīṣme vyapayāte tu varṣarātra upasthite |
हन्यास्त्वं लवणं सौम्य स हि कालो ऽस्य दुर्मतेः ॥ (१०।२)
hanyāstvaṃ lavaṇaṃ saumya sa hi kālo 'sya durmateḥ ||
महर्षींस्तु पुरस्कृत्य प्रयान्तु तव सैनिकाः । (११।१)
maharṣīṃstu puraskṛtya prayāntu tava sainikāḥ |
ततः स्थाप्य बलं सर्वं नदीतीरे समाहितः । (१२।१)
tataḥ sthāpya balaṃ sarvaṃ nadītīre samāhitaḥ |
अग्रतो धनुषा सार्धं गच्छ त्वं लघुविक्रम ॥ (१२।२)
agrato dhanuṣā sārdhaṃ gaccha tvaṃ laghuvikrama ||
एवम् उक्तस्तु रामेण शत्रुघ्नस्तान् महाबलान् । (१३।१)
evam uktastu rāmeṇa śatrughnastān mahābalān |
स्थातव्यं चाविरोधेन यथा बाधा न कस्यचित् ॥ (१४।२)
sthātavyaṃ cāvirodhena yathā bādhā na kasyacit ||
तथा तांस्तु समाज्ञाप्य निर्याप्य च महद् बलम् । (१५।१)
tathā tāṃstu samājñāpya niryāpya ca mahad balam |
कौसल्यां च सुमित्रां च कैकेयीं चाभ्यवादयत् ॥ (१५।२)
kausalyāṃ ca sumitrāṃ ca kaikeyīṃ cābhyavādayat ||
रामं प्रदक्षिणं कृत्वा शिरसाभिप्रणम्य च । (१६।१)
rāmaṃ pradakṣiṇaṃ kṛtvā śirasābhipraṇamya ca |
रामेण चाभ्यनुज्ञातः शत्रुघ्नः शत्रुतापनः ॥ (१६।२)
rāmeṇa cābhyanujñātaḥ śatrughnaḥ śatrutāpanaḥ ||
लक्ष्मणं भरतं चैव प्रणिपत्य कृताञ्जलिः । (१७।१)
lakṣmaṇaṃ bharataṃ caiva praṇipatya kṛtāñjaliḥ |
पुरोधसं वसिष्ठं च शत्रुघ्नः प्रयतात्मवान् । (१७।२)
purodhasaṃ vasiṣṭhaṃ ca śatrughnaḥ prayatātmavān |
प्रदक्षिणम् अथो कृत्वा निर्जगाम महाबलः ॥ (१७।३)
pradakṣiṇam atho kṛtvā nirjagāma mahābalaḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.