Rām, 2, 11
Select a line for its word-by-word analysis.
ययातिम् इव पुण्यान्ते देवलोकात् परिच्युतम् ॥ (१।२)
yayātim iva puṇyānte devalokāt paricyutam ||
प्रत्युवाच ततः क्रुद्धो मुहूर्तं विह्वलन्न् इव ॥ (४।२)
pratyuvāca tataḥ kruddho muhūrtaṃ vihvalann iva ||
हन्तानार्ये ममामित्रे रामः प्रव्राजितो वनम् ॥ (५।२)
hantānārye mamāmitre rāmaḥ pravrājito vanam ||
यदि सत्यं ब्रवीम्य् एतत् तद् असत्यं भविष्यति । (६।१)
yadi satyaṃ bravīmy etat tad asatyaṃ bhaviṣyati |
अकीर्तिर् अतुला लोके ध्रुवं परिभवश् च मे ॥ (६।२)
akīrtir atulā loke dhruvaṃ paribhavaś ca me ||
तथैवोष्णं विनिःश्वस्य वृद्धो दशरथो नृपः । (९।१)
tathaivoṣṇaṃ viniḥśvasya vṛddho daśaratho nṛpaḥ |
न प्रभातं त्वयेच्छामि मयायं रचितो ऽञ्जलिः । (१०।१)
na prabhātaṃ tvayecchāmi mayāyaṃ racito 'ñjaliḥ |
अथवा गम्यतां शीघ्रं नाहम् इच्छामि निर्घृणाम् । (१०।२)
athavā gamyatāṃ śīghraṃ nāham icchāmi nirghṛṇām |
नृशंसां कैकेयीं द्रष्टुं यत्कृते व्यसनं महत् ॥ (१०।३)
nṛśaṃsāṃ kaikeyīṃ draṣṭuṃ yatkṛte vyasanaṃ mahat ||
एवम् उक्त्वा ततो राजा कैकेयीं संयताञ्जलिः । (११।१)
evam uktvā tato rājā kaikeyīṃ saṃyatāñjaliḥ |
प्रसादयामास पुनः कैकेयीं चेदम् अब्रवीत् ॥ (११।२)
prasādayāmāsa punaḥ kaikeyīṃ cedam abravīt ||
साधुवृत्तस्य दीनस्य त्वद्गतस्य गतायुषः । (१२।१)
sādhuvṛttasya dīnasya tvadgatasya gatāyuṣaḥ |
प्रसादः क्रियतां देवि भद्रे राज्ञो विशेषतः ॥ (१२।२)
prasādaḥ kriyatāṃ devi bhadre rājño viśeṣataḥ ||
कुरु साधु प्रसादं मे बाले सहृदया ह्य् असि ॥ (१३।२)
kuru sādhu prasādaṃ me bāle sahṛdayā hy asi ||
विशुद्धभावस्य हि दुष्टभावा ताम्रेक्षणस्याश्रुकलस्य राज्ञः । (१४।१)
viśuddhabhāvasya hi duṣṭabhāvā tāmrekṣaṇasyāśrukalasya rājñaḥ |
श्रुत्वा विचित्रं करुणं विलापं भर्तुर् नृशंसा न चकार वाक्यम् ॥ (१४।२)
śrutvā vicitraṃ karuṇaṃ vilāpaṃ bhartur nṛśaṃsā na cakāra vākyam ||
ततः स राजा पुनर् एव मूर्छितः प्रियाम् अतुष्टां प्रतिकूलभाषिणीम् । (१५।१)
tataḥ sa rājā punar eva mūrchitaḥ priyām atuṣṭāṃ pratikūlabhāṣiṇīm |
समीक्ष्य पुत्रस्य विवासनं प्रति क्षितौ विसंज्ञो निपपात दुःखितः ॥ (१५।२)
samīkṣya putrasya vivāsanaṃ prati kṣitau visaṃjño nipapāta duḥkhitaḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.