Rām, 1, 70
Select a line for its word-by-word analysis.
श्रोतुम् अर्हसि भद्रं ते कुलं नः कीर्तितं परम् । (१।२)
śrotum arhasi bhadraṃ te kulaṃ naḥ kīrtitaṃ param |
राजाभूत् त्रिषु लोकेषु विश्रुतः स्वेन कर्मणा । (२।१)
rājābhūt triṣu lokeṣu viśrutaḥ svena karmaṇā |
उदावसोस् तु धर्मात्मा जातो वै नन्दिवर्धनः । (४।१)
udāvasos tu dharmātmā jāto vai nandivardhanaḥ |
बृहद्रथस्य शूरो ऽभून् महावीरः प्रतापवान् । (६।१)
bṛhadrathasya śūro 'bhūn mahāvīraḥ pratāpavān |
सुधृतेर् अपि धर्मात्मा धृष्टकेतुः सुधार्मिकः । (७।१)
sudhṛter api dharmātmā dhṛṣṭaketuḥ sudhārmikaḥ |
धृष्टकेतोस् तु राजर्षेर् हर्यश्व इति विश्रुतः ॥ (७।२)
dhṛṣṭaketos tu rājarṣer haryaśva iti viśrutaḥ ||
हर्यश्वस्य मरुः पुत्रो मरोः पुत्रः प्रतीन्धकः । (८।१)
haryaśvasya maruḥ putro maroḥ putraḥ pratīndhakaḥ |
प्रतीन्धकस्य धर्मात्मा राजा कीर्तिरथः सुतः ॥ (८।२)
pratīndhakasya dharmātmā rājā kīrtirathaḥ sutaḥ ||
महारोम्णस् तु धर्मात्मा स्वर्णरोमा व्यजायत । (११।१)
mahāromṇas tu dharmātmā svarṇaromā vyajāyata |
स्वर्णरोम्णस् तु राजर्षेर् ह्रस्वरोमा व्यजायत ॥ (११।२)
svarṇaromṇas tu rājarṣer hrasvaromā vyajāyata ||
तस्य पुत्रद्वयं जज्ञे धर्मज्ञस्य महात्मनः । (१२।१)
tasya putradvayaṃ jajñe dharmajñasya mahātmanaḥ |
ज्येष्ठो ऽहम् अनुजो भ्राता मम वीरः कुशध्वजः ॥ (१२।२)
jyeṣṭho 'ham anujo bhrātā mama vīraḥ kuśadhvajaḥ ||
मां तु ज्येष्ठं पिता राज्ये सो ऽभिषिच्य नराधिपः । (१३।१)
māṃ tu jyeṣṭhaṃ pitā rājye so 'bhiṣicya narādhipaḥ |
वृद्धे पितरि स्वर्याते धर्मेण धुरम् आवहम् । (१४।१)
vṛddhe pitari svaryāte dharmeṇa dhuram āvaham |
भ्रातरं देवसंकाशं स्नेहात् पश्यन् कुशध्वजम् ॥ (१४।२)
bhrātaraṃ devasaṃkāśaṃ snehāt paśyan kuśadhvajam ||
कस्यचित् त्व् अथ कालस्य सांकाश्याद् अगमत् पुरात् । (१५।१)
kasyacit tv atha kālasya sāṃkāśyād agamat purāt |
सुधन्वा वीर्यवान् राजा मिथिलाम् अवरोधकः ॥ (१५।२)
sudhanvā vīryavān rājā mithilām avarodhakaḥ ||
स च मे प्रेषयामास शैवं धनुर् अनुत्तमम् । (१६।१)
sa ca me preṣayāmāsa śaivaṃ dhanur anuttamam |
सीता कन्या च पद्माक्षी मह्यं वै दीयताम् इति ॥ (१६।२)
sītā kanyā ca padmākṣī mahyaṃ vai dīyatām iti ||
तस्याप्रदानाद् ब्रह्मर्षे युद्धम् आसीन् मया सह । (१७।१)
tasyāpradānād brahmarṣe yuddham āsīn mayā saha |
स हतो ऽभिमुखो राजा सुधन्वा तु मया रणे ॥ (१७।२)
sa hato 'bhimukho rājā sudhanvā tu mayā raṇe ||
निहत्य तं मुनिश्रेष्ठ सुधन्वानं नराधिपम् । (१८।१)
nihatya taṃ muniśreṣṭha sudhanvānaṃ narādhipam |
सांकाश्ये भ्रातरं शूरम् अभ्यषिञ्चं कुशध्वजम् ॥ (१८।२)
sāṃkāśye bhrātaraṃ śūram abhyaṣiñcaṃ kuśadhvajam ||
कनीयान् एष मे भ्राता अहं ज्येष्ठो महामुने । (१९।१)
kanīyān eṣa me bhrātā ahaṃ jyeṣṭho mahāmune |
सीतां रामाय भद्रं ते ऊर्मिलां लक्ष्मणाय च । (२०।१)
sītāṃ rāmāya bhadraṃ te ūrmilāṃ lakṣmaṇāya ca |
वीर्यशुल्कां मम सुतां सीतां सुरसुतोपमाम् ॥ (२०।२)
vīryaśulkāṃ mama sutāṃ sītāṃ surasutopamām ||
द्वितीयाम् ऊर्मिलां चैव त्रिर् वदामि न संशयः । (२१।१)
dvitīyām ūrmilāṃ caiva trir vadāmi na saṃśayaḥ |
पितृकार्यं च भद्रं ते ततो वैवाहिकं कुरु ॥ (२२।२)
pitṛkāryaṃ ca bhadraṃ te tato vaivāhikaṃ kuru ||
मघा ह्य् अद्य महाबाहो तृतीये दिवसे प्रभो । (२३।१)
maghā hy adya mahābāho tṛtīye divase prabho |
फल्गुन्याम् उत्तरे राजंस् तस्मिन् वैवाहिकं कुरु । (२३।२)
phalgunyām uttare rājaṃs tasmin vaivāhikaṃ kuru |
रामलक्ष्मणयोर् अर्थे दानं कार्यं सुखोदयम् ॥ (२३।३)
rāmalakṣmaṇayor arthe dānaṃ kāryaṃ sukhodayam ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.