Rām, 2, 5
Select a line for its word-by-word analysis.
संदिश्य रामं नृपतिः श्वोभाविन्य् अभिषेचने । (१।१)
saṃdiśya rāmaṃ nṛpatiḥ śvobhāviny abhiṣecane |
तम् आगतम् ऋषिं रामस् त्वरन्न् इव ससंभ्रमः । (५।१)
tam āgatam ṛṣiṃ rāmas tvarann iva sasaṃbhramaḥ |
मानयिष्यन् स मानार्हं निश्चक्राम निवेशनात् ॥ (५।२)
mānayiṣyan sa mānārhaṃ niścakrāma niveśanāt ||
स चैनं प्रश्रितं दृष्ट्वा सम्भाष्याभिप्रसाद्य च । (७।१)
sa cainaṃ praśritaṃ dṛṣṭvā sambhāṣyābhiprasādya ca |
प्रियार्हं हर्षयन् रामम् इत्य् उवाच पुरोहितः ॥ (७।२)
priyārhaṃ harṣayan rāmam ity uvāca purohitaḥ ||
प्रसन्नस् ते पिता राम यौवराज्यम् अवाप्स्यसि । (८।१)
prasannas te pitā rāma yauvarājyam avāpsyasi |
प्रातस् त्वाम् अभिषेक्ता हि यौवराज्ये नराधिपः । (९।१)
prātas tvām abhiṣektā hi yauvarājye narādhipaḥ |
इत्य् उक्त्वा स तदा रामम् उपवासं यतव्रतम् । (१०।१)
ity uktvā sa tadā rāmam upavāsaṃ yatavratam |
मन्त्रवत् कारयामास वैदेह्या सहितं मुनिः ॥ (१०।२)
mantravat kārayāmāsa vaidehyā sahitaṃ muniḥ ||
ततो यथावद् रामेण स राज्ञो गुरुर् अर्चितः । (११।१)
tato yathāvad rāmeṇa sa rājño gurur arcitaḥ |
अभ्यनुज्ञाप्य काकुत्स्थं ययौ रामनिवेशनात् ॥ (११।२)
abhyanujñāpya kākutsthaṃ yayau rāmaniveśanāt ||
सुहृद्भिस् तत्र रामो ऽपि तान् अनुज्ञाप्य सर्वशः । (१२।१)
suhṛdbhis tatra rāmo 'pi tān anujñāpya sarvaśaḥ |
सभाजितो विवेशाथ तान् अनुज्ञाप्य सर्वशः ॥ (१२।२)
sabhājito viveśātha tān anujñāpya sarvaśaḥ ||
स राजभवनप्रख्यात् तस्माद् रामनिवेशनात् । (१४।१)
sa rājabhavanaprakhyāt tasmād rāmaniveśanāt |
निर्गत्य ददृशे मार्गं वसिष्ठो जनसंवृतम् ॥ (१४।२)
nirgatya dadṛśe mārgaṃ vasiṣṭho janasaṃvṛtam ||
वृन्दवृन्दैर् अयोध्यायां राजमार्गाः समन्ततः । (१५।१)
vṛndavṛndair ayodhyāyāṃ rājamārgāḥ samantataḥ |
तदा ह्य् अयोध्यानिलयः सस्त्रीबालाबलो जनः । (१८।१)
tadā hy ayodhyānilayaḥ sastrībālābalo janaḥ |
रामाभिषेकम् आकाङ्क्षन्न् आकाङ्क्षन्न् उदयं रवेः ॥ (१८।२)
rāmābhiṣekam ākāṅkṣann ākāṅkṣann udayaṃ raveḥ ||
उत्सुको ऽभूज् जनो द्रष्टुं तम् अयोध्यामहोत्सवम् ॥ (१९।२)
utsuko 'bhūj jano draṣṭuṃ tam ayodhyāmahotsavam ||
व्यूहन्न् इव जनौघं तं शनै राजकुलं ययौ ॥ (२०।२)
vyūhann iva janaughaṃ taṃ śanai rājakulaṃ yayau ||
सिताभ्रशिखरप्रख्यं प्रासादम् अधिरुह्य सः । (२१।१)
sitābhraśikharaprakhyaṃ prāsādam adhiruhya saḥ |
तम् आगतम् अभिप्रेक्ष्य हित्वा राजासनं नृपः । (२२।१)
tam āgatam abhiprekṣya hitvā rājāsanaṃ nṛpaḥ |
पप्रच्छ स च तस्मै तत् कृतम् इत्य् अभ्यवेदयत् ॥ (२२।२)
papraccha sa ca tasmai tat kṛtam ity abhyavedayat ||
गुरुणा त्व् अभ्यनुज्ञातो मनुजौघं विसृज्य तम् । (२३।१)
guruṇā tv abhyanujñāto manujaughaṃ visṛjya tam |
तद् अग्र्यवेषप्रमदाजनाकुलं महेन्द्रवेश्मप्रतिमं निवेशनम् । (२४।१)
tad agryaveṣapramadājanākulaṃ mahendraveśmapratimaṃ niveśanam |
विदीपयंश् चारु विवेश पार्थिवः शशीव तारागणसंकुलं नभः ॥ (२४।२)
vidīpayaṃś cāru viveśa pārthivaḥ śaśīva tārāgaṇasaṃkulaṃ nabhaḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.