Rām, 3, 26
Select a line for its word-by-word analysis.
राक्षसस् त्रिशिरा नाम संनिपत्येदम् अब्रवीत् ॥ (१।२)
rākṣasas triśirā nāma saṃnipatyedam abravīt ||
यथा रामं वधिष्यामि वधार्हं सर्वरक्षसाम् ॥ (३।२)
yathā rāmaṃ vadhiṣyāmi vadhārhaṃ sarvarakṣasām ||
विनिवर्त्य रणोत्साहं मुहूर्तं प्राश्निको भव ॥ (४।२)
vinivartya raṇotsāhaṃ muhūrtaṃ prāśniko bhava ||
प्रहृष्टो वा हते रामे जनस्थानं प्रयास्यसि । (५।१)
prahṛṣṭo vā hate rāme janasthānaṃ prayāsyasi |
खरस् त्रिशिरसा तेन मृत्युलोभात् प्रसादितः । (६।१)
kharas triśirasā tena mṛtyulobhāt prasāditaḥ |
गच्छ युध्येत्य् अनुज्ञातो राघवाभिमुखो ययौ ॥ (६।२)
gaccha yudhyety anujñāto rāghavābhimukho yayau ||
अभ्यद्रवद् रणे रामं त्रिशृङ्ग इव पर्वतः ॥ (७।२)
abhyadravad raṇe rāmaṃ triśṛṅga iva parvataḥ ||
व्यसृजत् सदृशं नादं जलार्द्रस्येव दुन्दुभेः ॥ (८।२)
vyasṛjat sadṛśaṃ nādaṃ jalārdrasyeva dundubheḥ ||
आगच्छन्तं त्रिशिरसं राक्षसं प्रेक्ष्य राघवः । (९।१)
āgacchantaṃ triśirasaṃ rākṣasaṃ prekṣya rāghavaḥ |
धनुषा प्रतिजग्राह विधुन्वन् सायकाञ् शितान् ॥ (९।२)
dhanuṣā pratijagrāha vidhunvan sāyakāñ śitān ||
स सम्प्रहारस् तुमुलो रामत्रिशिरसोर् महान् । (१०।१)
sa samprahāras tumulo rāmatriśirasor mahān |
ततस् त्रिशिरसा बाणैर् ललाटे ताडितस् त्रिभिः । (११।१)
tatas triśirasā bāṇair lalāṭe tāḍitas tribhiḥ |
अमर्षी कुपितो रामः संरब्धम् इदम् अब्रवीत् ॥ (११।२)
amarṣī kupito rāmaḥ saṃrabdham idam abravīt ||
पुष्पैर् इव शरैर् यस्य ललाटे ऽस्मि परिक्षतः । (१२।२)
puṣpair iva śarair yasya lalāṭe 'smi parikṣataḥ |
ममापि प्रतिगृह्णीष्व शरांश् चापगुणच्युतान् ॥ (१२।३)
mamāpi pratigṛhṇīṣva śarāṃś cāpaguṇacyutān ||
एवम् उक्त्वा तु संरब्धः शरान् आशीविषोपमान् । (१३।१)
evam uktvā tu saṃrabdhaḥ śarān āśīviṣopamān |
त्रिशिरोवक्षसि क्रुद्धो निजघान चतुर्दश ॥ (१३।२)
triśirovakṣasi kruddho nijaghāna caturdaśa ||
चतुर्भिस् तुरगान् अस्य शरैः संनतपर्वभिः । (१४।१)
caturbhis turagān asya śaraiḥ saṃnataparvabhiḥ |
अष्टभिः सायकैः सूतं रथोपस्थे न्यपातयत् । (१५।१)
aṣṭabhiḥ sāyakaiḥ sūtaṃ rathopasthe nyapātayat |
रामश् चिछेद बाणेन ध्वजं चास्य समुच्छ्रितम् ॥ (१५।२)
rāmaś cicheda bāṇena dhvajaṃ cāsya samucchritam ||
ततो हतरथात् तस्माद् उत्पतन्तं निशाचरम् । (१६।१)
tato hatarathāt tasmād utpatantaṃ niśācaram |
बिभेद रामस् तं बाणैर् हृदये सो ऽभवज् जडः ॥ (१६।२)
bibheda rāmas taṃ bāṇair hṛdaye so 'bhavaj jaḍaḥ ||
सायकैश् चाप्रमेयात्मा सामर्षस् तस्य रक्षसः । (१७।१)
sāyakaiś cāprameyātmā sāmarṣas tasya rakṣasaḥ |
शिरांस्य् अपातयत् त्रीणि वेगवद्भिस् त्रिभिः शतैः ॥ (१७।२)
śirāṃsy apātayat trīṇi vegavadbhis tribhiḥ śataiḥ ||
न्यपतत् पतितैः पूर्वं स्वशिरोभिर् निशाचरः ॥ (१८।२)
nyapatat patitaiḥ pūrvaṃ svaśirobhir niśācaraḥ ||
हतशेषास् ततो भग्ना राक्षसाः खरसंश्रयाः । (१९।१)
hataśeṣās tato bhagnā rākṣasāḥ kharasaṃśrayāḥ |
द्रवन्ति स्म न तिष्ठन्ति व्याघ्रत्रस्ता मृगा इव ॥ (१९।२)
dravanti sma na tiṣṭhanti vyāghratrastā mṛgā iva ||
तान् खरो द्रवतो दृष्ट्वा निवर्त्य रुषितः स्वयम् । (२०।१)
tān kharo dravato dṛṣṭvā nivartya ruṣitaḥ svayam |
रामम् एवाभिदुद्राव राहुश् चन्द्रमसं यथा ॥ (२०।२)
rāmam evābhidudrāva rāhuś candramasaṃ yathā ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.