रामायणRāmāyaṇa

Rām, 3, 50

237 of 606 · 86 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

तम् अल्पजीवितं भूमौ स्फुरन्तं राक्षसाधिपः । (१।१)

tam alpajīvitaṃ bhūmau sphurantaṃ rākṣasādhipaḥ |

1.2१.२

ददर्श गृध्रं पतितं समीपे राघवाश्रमात् ॥ (१।२)

dadarśa gṛdhraṃ patitaṃ samīpe rāghavāśramāt ||

2.1२.१

सा तु ताराधिपमुखी रावणेन समीक्ष्य तम् । (२।१)

sā tu tārādhipamukhī rāvaṇena samīkṣya tam |

2.2२.२

गृध्रराजं विनिहतं विललाप सुदुःखिता ॥ (२।२)

gṛdhrarājaṃ vinihataṃ vilalāpa suduḥkhitā ||

3.1३.१

निमित्तं लक्षणज्ञानं शकुनिस्वरदर्शनम् । (३।१)

nimittaṃ lakṣaṇajñānaṃ śakunisvaradarśanam |

3.2३.२

अवश्यं सुखदुःखेषु नराणां प्रतिदृश्यते ॥ (३।२)

avaśyaṃ sukhaduḥkheṣu narāṇāṃ pratidṛśyate ||

4.1४.१

न नूनं राम जानासि महद् व्यसनम् आत्मनः । (४।१)

na nūnaṃ rāma jānāsi mahad vyasanam ātmanaḥ |

4.2४.२

धावन्ति नूनं काकुत्स्थ मदर्थं मृगपक्षिणः ॥ (४।२)

dhāvanti nūnaṃ kākutstha madarthaṃ mṛgapakṣiṇaḥ ||

5.1५.१

त्राहि माम् अद्य काकुत्स्थ लक्ष्मणेति वराङ्गना । (५।१)

trāhi mām adya kākutstha lakṣmaṇeti varāṅganā |

5.2५.२

सुसंत्रस्ता समाक्रन्दच् छृण्वतां तु यथान्तिके ॥ (५।२)

susaṃtrastā samākrandac chṛṇvatāṃ tu yathāntike ||

6.1६.१

तां क्लिष्टमाल्याभरणां विलपन्तीम् अनाथवत् । (६।१)

tāṃ kliṣṭamālyābharaṇāṃ vilapantīm anāthavat |

6.2६.२

अभ्यधावत वैदेहीं रावणो राक्षसाधिपः ॥ (६।२)

abhyadhāvata vaidehīṃ rāvaṇo rākṣasādhipaḥ ||

7.1७.१

तां लताम् इव वेष्टन्तीम् आलिङ्गन्तीं महाद्रुमान् । (७।१)

tāṃ latām iva veṣṭantīm āliṅgantīṃ mahādrumān |

7.2७.२

मुञ्च मुञ्चेति बहुशः प्रवदन् राक्षसाधिपः ॥ (७।२)

muñca muñceti bahuśaḥ pravadan rākṣasādhipaḥ ||

8.1८.१

क्रोशन्तीं राम रामेति रामेण रहितां वने । (८।१)

krośantīṃ rāma rāmeti rāmeṇa rahitāṃ vane |

8.2८.२

जीवितान्ताय केशेषु जग्राहान्तकसंनिभः ॥ (८।२)

jīvitāntāya keśeṣu jagrāhāntakasaṃnibhaḥ ||

9.1९.१

प्रधर्षितायां वैदेह्यां बभूव सचराचरम् । (९।१)

pradharṣitāyāṃ vaidehyāṃ babhūva sacarācaram |

9.2९.२

जगत् सर्वम् अमर्यादं तमसान्धेन संवृतम् ॥ (९।२)

jagat sarvam amaryādaṃ tamasāndhena saṃvṛtam ||

10.1१०.१

दृष्ट्वा सीतां परामृष्टां दीनां दिव्येन चक्षुषा । (१०।१)

dṛṣṭvā sītāṃ parāmṛṣṭāṃ dīnāṃ divyena cakṣuṣā |

10.2१०.२

कृतं कार्यम् इति श्रीमान् व्याजहार पितामहः ॥ (१०।२)

kṛtaṃ kāryam iti śrīmān vyājahāra pitāmahaḥ ||

11.1११.१

प्रहृष्टा व्यथिताश् चासन् सर्वे ते परमर्षयः । (११।१)

prahṛṣṭā vyathitāś cāsan sarve te paramarṣayaḥ |

11.2११.२

दृष्ट्वा सीतां परामृष्टां दण्डकारण्यवासिनः ॥ (११।२)

dṛṣṭvā sītāṃ parāmṛṣṭāṃ daṇḍakāraṇyavāsinaḥ ||

12.1१२.१

स तु तां राम रामेति रुदन्तीं लक्ष्मणेति च । (१२।१)

sa tu tāṃ rāma rāmeti rudantīṃ lakṣmaṇeti ca |

12.2१२.२

जगामाकाशम् आदाय रावणो राक्षसाधिपः ॥ (१२।२)

jagāmākāśam ādāya rāvaṇo rākṣasādhipaḥ ||

13.1१३.१

तप्ताभरणसर्वाङ्गी पीतकौशेयवासनी । (१३।१)

taptābharaṇasarvāṅgī pītakauśeyavāsanī |

13.2१३.२

रराज राजपुत्री तु विद्युत् सौदामनी यथा ॥ (१३।२)

rarāja rājaputrī tu vidyut saudāmanī yathā ||

14.1१४.१

उद्धूतेन च वस्त्रेण तस्याः पीतेन रावणः । (१४।१)

uddhūtena ca vastreṇa tasyāḥ pītena rāvaṇaḥ |

14.2१४.२

अधिकं परिबभ्राज गिरिर् दीप्त इवाग्निना ॥ (१४।२)

adhikaṃ paribabhrāja girir dīpta ivāgninā ||

15.1१५.१

तस्याः परमकल्याण्यास् ताम्राणि सुरभीणि च । (१५।१)

tasyāḥ paramakalyāṇyās tāmrāṇi surabhīṇi ca |

15.2१५.२

पद्मपत्त्राणि वैदेह्या अभ्यकीर्यन्त रावणम् ॥ (१५।२)

padmapattrāṇi vaidehyā abhyakīryanta rāvaṇam ||

16.1१६.१

तस्याः कौशेयम् उद्धूतम् आकाशे कनकप्रभम् । (१६।१)

tasyāḥ kauśeyam uddhūtam ākāśe kanakaprabham |

16.2१६.२

बभौ चादित्यरागेण ताम्रम् अभ्रम् इवातपे ॥ (१६।२)

babhau cādityarāgeṇa tāmram abhram ivātape ||

17.1१७.१

तस्यास् तद् विमलं वक्त्रम् आकाशे रावणाङ्कगम् । (१७।१)

tasyās tad vimalaṃ vaktram ākāśe rāvaṇāṅkagam |

17.2१७.२

न रराज विना रामं विनालम् इव पङ्कजम् ॥ (१७।२)

na rarāja vinā rāmaṃ vinālam iva paṅkajam ||

18.1१८.१

बभूव जलदं नीलं भित्त्वा चन्द्र इवोदितः । (१८।१)

babhūva jaladaṃ nīlaṃ bhittvā candra ivoditaḥ |

18.2१८.२

सुललाटं सुकेशान्तं पद्मगर्भाभम् अव्रणम् । (१८।२)

sulalāṭaṃ sukeśāntaṃ padmagarbhābham avraṇam |

18.3१८.३

शुक्लैः सुविमलैर् दन्तैः प्रभावद्भिर् अलंकृतम् ॥ (१८।३)

śuklaiḥ suvimalair dantaiḥ prabhāvadbhir alaṃkṛtam ||

19.1१९.१

रुदितं व्यपमृष्टास्रं चन्द्रवत् प्रियदर्शनम् । (१९।१)

ruditaṃ vyapamṛṣṭāsraṃ candravat priyadarśanam |

19.2१९.२

सुनासं चारुताम्रौष्ठम् आकाशे हाटकप्रभम् ॥ (१९।२)

sunāsaṃ cārutāmrauṣṭham ākāśe hāṭakaprabham ||

20.1२०.१

राक्षसेन्द्रसमाधूतं तस्यास् तद् वचनं शुभम् । (२०।१)

rākṣasendrasamādhūtaṃ tasyās tad vacanaṃ śubham |

20.2२०.२

शुशुभे न विना रामं दिवा चन्द्र इवोदितः ॥ (२०।२)

śuśubhe na vinā rāmaṃ divā candra ivoditaḥ ||

21.1२१.१

सा हेमवर्णा नीलाङ्गं मैथिली राक्षसाधिपम् । (२१।१)

sā hemavarṇā nīlāṅgaṃ maithilī rākṣasādhipam |

21.2२१.२

शुशुभे काञ्चनी काञ्ची नीलं मणिम् इवाश्रिता ॥ (२१।२)

śuśubhe kāñcanī kāñcī nīlaṃ maṇim ivāśritā ||

22.1२२.१

सा पद्मगौरी हेमाभा रावणं जनकात्मजा । (२२।१)

sā padmagaurī hemābhā rāvaṇaṃ janakātmajā |

22.2२२.२

विद्युद्घनम् इवाविश्य शुशुभे तप्तभूषणा ॥ (२२।२)

vidyudghanam ivāviśya śuśubhe taptabhūṣaṇā ||

23.1२३.१

तस्या भूषणघोषेण वैदेह्या राक्षसाधिपः । (२३।१)

tasyā bhūṣaṇaghoṣeṇa vaidehyā rākṣasādhipaḥ |

23.2२३.२

बभूव विमलो नीलः सघोष इव तोयदः ॥ (२३।२)

babhūva vimalo nīlaḥ saghoṣa iva toyadaḥ ||

24.1२४.१

उत्तमाङ्गच्युता तस्याः पुष्पवृष्टिः समन्ततः । (२४।१)

uttamāṅgacyutā tasyāḥ puṣpavṛṣṭiḥ samantataḥ |

24.2२४.२

सीताया ह्रियमाणायाः पपात धरणीतले ॥ (२४।२)

sītāyā hriyamāṇāyāḥ papāta dharaṇītale ||

25.1२५.१

सा तु रावणवेगेन पुष्पवृष्टिः समन्ततः । (२५।१)

sā tu rāvaṇavegena puṣpavṛṣṭiḥ samantataḥ |

25.2२५.२

समाधूता दशग्रीवं पुनर् एवाभ्यवर्तत ॥ (२५।२)

samādhūtā daśagrīvaṃ punar evābhyavartata ||

26.1२६.१

अभ्यवर्तत पुष्पाणां धारा वैश्रवणानुजम् । (२६।१)

abhyavartata puṣpāṇāṃ dhārā vaiśravaṇānujam |

26.2२६.२

नक्षत्रमालाविमला मेरुं नगम् इवोत्तमम् ॥ (२६।२)

nakṣatramālāvimalā meruṃ nagam ivottamam ||

27.1२७.१

चरणान् नूपुरं भ्रष्टं वैदेह्या रत्नभूषितम् । (२७।१)

caraṇān nūpuraṃ bhraṣṭaṃ vaidehyā ratnabhūṣitam |

27.2२७.२

विद्युन्मण्डलसंकाशं पपात मधुरस्वनम् ॥ (२७।२)

vidyunmaṇḍalasaṃkāśaṃ papāta madhurasvanam ||

28.1२८.१

तरुप्रवालरक्ता सा नीलाङ्गं राक्षसेश्वरम् । (२८।१)

tarupravālaraktā sā nīlāṅgaṃ rākṣaseśvaram |

28.2२८.२

प्राशोभयत वैदेही गजं कष्येव काञ्चनी ॥ (२८।२)

prāśobhayata vaidehī gajaṃ kaṣyeva kāñcanī ||

29.1२९.१

तां महोल्काम् इवाकाशे दीप्यमानां स्वतेजसा । (२९।१)

tāṃ maholkām ivākāśe dīpyamānāṃ svatejasā |

29.2२९.२

जहाराकाशम् आविश्य सीतां वैश्रवणानुजः ॥ (२९।२)

jahārākāśam āviśya sītāṃ vaiśravaṇānujaḥ ||

30.1३०.१

तस्यास् तान्य् अग्निवर्णानि भूषणानि महीतले । (३०।१)

tasyās tāny agnivarṇāni bhūṣaṇāni mahītale |

30.2३०.२

सघोषाण्यवकीर्यन्त क्षीणास् तारा इवाम्बरात् ॥ (३०।२)

saghoṣāṇyavakīryanta kṣīṇās tārā ivāmbarāt ||

31.1३१.१

तस्याः स्तनान्तराद् भ्रष्टो हारस् ताराधिपद्युतिः । (३१।१)

tasyāḥ stanāntarād bhraṣṭo hāras tārādhipadyutiḥ |

31.2३१.२

वैदेह्या निपतन् भाति गङ्गेव गगनाच् च्युता ॥ (३१।२)

vaidehyā nipatan bhāti gaṅgeva gaganāc cyutā ||

32.1३२.१

उत्पातवाताभिहता नानाद्विजगणायुताः । (३२।१)

utpātavātābhihatā nānādvijagaṇāyutāḥ |

32.2३२.२

मा भैर् इति विधूताग्रा व्याजह्रुर् इव पादपाः ॥ (३२।२)

mā bhair iti vidhūtāgrā vyājahrur iva pādapāḥ ||

33.1३३.१

नलिन्यो ध्वस्तकमलास् त्रस्तमीनजलेचराः । (३३।१)

nalinyo dhvastakamalās trastamīnajalecarāḥ |

33.2३३.२

सखीम् इव गतोत्साहां शोचन्तीव स्म मैथिलीम् ॥ (३३।२)

sakhīm iva gatotsāhāṃ śocantīva sma maithilīm ||

34.1३४.१

समन्ताद् अभिसंपत्य सिंहव्याघ्रमृगद्विजाः । (३४।१)

samantād abhisaṃpatya siṃhavyāghramṛgadvijāḥ |

34.2३४.२

अन्वधावंस् तदा रोषात् सीताछायानुगामिनः ॥ (३४।२)

anvadhāvaṃs tadā roṣāt sītāchāyānugāminaḥ ||

35.1३५.१

जलप्रपातास्रमुखाः शृङ्गैर् उच्छ्रितबाहवः । (३५।१)

jalaprapātāsramukhāḥ śṛṅgair ucchritabāhavaḥ |

35.2३५.२

सीतायां ह्रियमाणायां विक्रोशन्तीव पर्वताः ॥ (३५।२)

sītāyāṃ hriyamāṇāyāṃ vikrośantīva parvatāḥ ||

36.1३६.१

ह्रियमाणां तु वैदेहीं दृष्ट्वा दीनो दिवाकरः । (३६।१)

hriyamāṇāṃ tu vaidehīṃ dṛṣṭvā dīno divākaraḥ |

36.2३६.२

प्रविध्वस्तप्रभः श्रीमान् आसीत् पाण्डुरमण्डलः ॥ (३६।२)

pravidhvastaprabhaḥ śrīmān āsīt pāṇḍuramaṇḍalaḥ ||

37.1३७.१

नास्ति धर्मः कुतः सत्यं नार्जवं नानृशंसता । (३७।१)

nāsti dharmaḥ kutaḥ satyaṃ nārjavaṃ nānṛśaṃsatā |

37.2३७.२

यत्र रामस्य वैदेहीं भार्यां हरति रावणः ॥ (३७।२)

yatra rāmasya vaidehīṃ bhāryāṃ harati rāvaṇaḥ ||

38.1३८.१

इति सर्वाणि भूतानि गणशः पर्यदेवयन् । (३८।१)

iti sarvāṇi bhūtāni gaṇaśaḥ paryadevayan |

38.2३८.२

वित्रस्तका दीनमुखा रुरुदुर् मृगपोतकाः ॥ (३८।२)

vitrastakā dīnamukhā rurudur mṛgapotakāḥ ||

39.1३९.१

उद्वीक्ष्योद्वीक्ष्य नयनैर् आस्रपाताविलेक्षणाः । (३९।१)

udvīkṣyodvīkṣya nayanair āsrapātāvilekṣaṇāḥ |

39.2३९.२

सुप्रवेपितगात्राश् च बभूवुर् वनदेवताः ॥ (३९।२)

supravepitagātrāś ca babhūvur vanadevatāḥ ||

40.1४०.१

विक्रोशन्तीं दृढं सीतां दृष्ट्वा दुःखं तथा गताम् । (४०।१)

vikrośantīṃ dṛḍhaṃ sītāṃ dṛṣṭvā duḥkhaṃ tathā gatām |

40.2४०.२

तां तु लक्ष्मण रामेति क्रोशन्तीं मधुरस्वराम् ॥ (४०।२)

tāṃ tu lakṣmaṇa rāmeti krośantīṃ madhurasvarām ||

41.1४१.१

अवेक्षमाणां बहुशो वैदेहीं धरणीतलम् । (४१।१)

avekṣamāṇāṃ bahuśo vaidehīṃ dharaṇītalam |

41.2४१.२

स ताम् आकुलकेशान्तां विप्रमृष्टविशेषकाम् । (४१।२)

sa tām ākulakeśāntāṃ vipramṛṣṭaviśeṣakām |

41.3४१.३

जहारात्मविनाशाय दशग्रीवो मनस्विनीम् ॥ (४१।३)

jahārātmavināśāya daśagrīvo manasvinīm ||

42.1४२.१

ततस् तु सा चारुदती शुचिस्मिता विनाकृता बन्धुजनेन मैथिली । (४२।१)

tatas tu sā cārudatī śucismitā vinākṛtā bandhujanena maithilī |

42.2४२.२

अपश्यती राघवलक्ष्मणाव् उभौ विवर्णवक्त्रा भयभारपीडिता ॥ (४२।२)

apaśyatī rāghavalakṣmaṇāv ubhau vivarṇavaktrā bhayabhārapīḍitā ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 3, 50

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit