रामायणRāmāyaṇa

Rām, 5, 4

328 of 606 · 48 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

ततः स मध्यं गतम् अंशुमन्तं ज्योत्स्नावितानं महद् उद्वमन्तम् । (१।१)

tataḥ sa madhyaṃ gatam aṃśumantaṃ jyotsnāvitānaṃ mahad udvamantam |

1.2१.२

ददर्श धीमान् दिवि भानुमन्तं गोष्ठे वृषं मत्तम् इव भ्रमन्तम् ॥ (१।२)

dadarśa dhīmān divi bhānumantaṃ goṣṭhe vṛṣaṃ mattam iva bhramantam ||

2.1२.१

लोकस्य पापानि विनाशयन्तं महोदधिं चापि समेधयन्तम् । (२।१)

lokasya pāpāni vināśayantaṃ mahodadhiṃ cāpi samedhayantam |

2.2२.२

भूतानि सर्वाणि विराजयन्तं ददर्श शीतांशुम् अथाभियान्तम् ॥ (२।२)

bhūtāni sarvāṇi virājayantaṃ dadarśa śītāṃśum athābhiyāntam ||

3.1३.१

या भाति लक्ष्मीर् भुवि मन्दरस्था तथा प्रदोषेषु च सागरस्था । (३।१)

yā bhāti lakṣmīr bhuvi mandarasthā tathā pradoṣeṣu ca sāgarasthā |

3.2३.२

तथैव तोयेषु च पुष्करस्था रराज सा चारुनिशाकरस्था ॥ (३।२)

tathaiva toyeṣu ca puṣkarasthā rarāja sā cāruniśākarasthā ||

4.1४.१

हंसो यथा राजतपञ्जरस्थः सिंहो यथा मन्दरकन्दरस्थः । (४।१)

haṃso yathā rājatapañjarasthaḥ siṃho yathā mandarakandarasthaḥ |

4.2४.२

वीरो यथा गर्वितकुञ्जरस्थश् चन्द्रो ऽपि बभ्राज तथाम्बरस्थः ॥ (४।२)

vīro yathā garvitakuñjarasthaś candro 'pi babhrāja tathāmbarasthaḥ ||

5.1५.१

स्थितः ककुद्मान् इव तीक्ष्णशृङ्गो महाचलः श्वेत इवोच्चशृङ्गः । (५।१)

sthitaḥ kakudmān iva tīkṣṇaśṛṅgo mahācalaḥ śveta ivoccaśṛṅgaḥ |

5.2५.२

हस्तीव जाम्बूनदबद्धशृङ्गो विभाति चन्द्रः परिपूर्णशृङ्गः ॥ (५।२)

hastīva jāmbūnadabaddhaśṛṅgo vibhāti candraḥ paripūrṇaśṛṅgaḥ ||

6.1६.१

प्रकाशचन्द्रोदयनष्टदोषः प्रवृद्धरक्षःपिशिताशदोषः । (६।१)

prakāśacandrodayanaṣṭadoṣaḥ pravṛddharakṣaḥpiśitāśadoṣaḥ |

6.2६.२

रामाभिरामेरितचित्तदोषः स्वर्गप्रकाशो भगवान् प्रदोषः ॥ (६।२)

rāmābhirāmeritacittadoṣaḥ svargaprakāśo bhagavān pradoṣaḥ ||

7.1७.१

तन्त्रीस्वनाः कर्णसुखाः प्रवृत्ताः स्वपन्ति नार्यः पतिभिः सुवृत्ताः । (७।१)

tantrīsvanāḥ karṇasukhāḥ pravṛttāḥ svapanti nāryaḥ patibhiḥ suvṛttāḥ |

7.2७.२

नक्तंचराश्चापि तथा प्रवृत्ता विहर्तुम् अत्यद्भुतरौद्रवृत्ताः ॥ (७।२)

naktaṃcarāścāpi tathā pravṛttā vihartum atyadbhutaraudravṛttāḥ ||

8.1८.१

मत्तप्रमत्तानि समाकुलानि रथाश्वभद्रासनसंकुलानि । (८।१)

mattapramattāni samākulāni rathāśvabhadrāsanasaṃkulāni |

8.2८.२

वीरश्रिया चापि समाकुलानि ददर्श धीमान् स कपिः कुलानि ॥ (८।२)

vīraśriyā cāpi samākulāni dadarśa dhīmān sa kapiḥ kulāni ||

9.1९.१

परस्परं चाधिकम् आक्षिपन्ति भुजांश्च पीनान् अधिविक्षिपन्ति । (९।१)

parasparaṃ cādhikam ākṣipanti bhujāṃśca pīnān adhivikṣipanti |

9.2९.२

मत्तप्रलापान् अधिविक्षिपन्ति मत्तानि चान्योन्यम् अधिक्षिपन्ति ॥ (९।२)

mattapralāpān adhivikṣipanti mattāni cānyonyam adhikṣipanti ||

10.1१०.१

रक्षांसि वक्षांसि च विक्षिपन्ति गात्राणि कान्तासु च विक्षिपन्ति । (१०।१)

rakṣāṃsi vakṣāṃsi ca vikṣipanti gātrāṇi kāntāsu ca vikṣipanti |

10.2१०.२

ददर्श कान्ताश्च समालपन्ति तथापरास्तत्र पुनः स्वपन्ति ॥ (१०।२)

dadarśa kāntāśca samālapanti tathāparāstatra punaḥ svapanti ||

11.1११.१

महागजैश् चापि तथा नदद्भिः सुपूजितैश् चापि तथा सुसद्भिः । (११।१)

mahāgajaiś cāpi tathā nadadbhiḥ supūjitaiś cāpi tathā susadbhiḥ |

11.2११.२

रराज वीरैश्च विनिःश्वसद्भिर् ह्रदो भुजङ्गैर् इव निःश्वसद्भिः ॥ (११।२)

rarāja vīraiśca viniḥśvasadbhir hrado bhujaṅgair iva niḥśvasadbhiḥ ||

12.1१२.१

बुद्धिप्रधानान् रुचिराभिधानान् संश्रद्दधानाञ् जगतः प्रधानान् । (१२।१)

buddhipradhānān rucirābhidhānān saṃśraddadhānāñ jagataḥ pradhānān |

12.2१२.२

नानाविधानान् रुचिराभिधानान् ददर्श तस्यां पुरि यातुधानान् ॥ (१२।२)

nānāvidhānān rucirābhidhānān dadarśa tasyāṃ puri yātudhānān ||

13.1१३.१

ननन्द दृष्ट्वा स च तान् सुरूपान् नानागुणान् आत्मगुणानुरूपान् । (१३।१)

nananda dṛṣṭvā sa ca tān surūpān nānāguṇān ātmaguṇānurūpān |

13.2१३.२

विद्योतमानान् स च तान् सुरूपान् ददर्श कांश्चिच् च पुनर् विरूपान् ॥ (१३।२)

vidyotamānān sa ca tān surūpān dadarśa kāṃścic ca punar virūpān ||

14.1१४.१

ततो वरार्हाः सुविशुद्धभावास् तेषां स्त्रियस्तत्र महानुभावाः । (१४।१)

tato varārhāḥ suviśuddhabhāvās teṣāṃ striyastatra mahānubhāvāḥ |

14.2१४.२

प्रियेषु पानेषु च सक्तभावा ददर्श तारा इव सुप्रभावाः ॥ (१४।२)

priyeṣu pāneṣu ca saktabhāvā dadarśa tārā iva suprabhāvāḥ ||

15.1१५.१

श्रिया ज्वलन्तीस्त्रपयोपगूढा निशीथकाले रमणोपगूढाः । (१५।१)

śriyā jvalantīstrapayopagūḍhā niśīthakāle ramaṇopagūḍhāḥ |

15.2१५.२

ददर्श काश्चित् प्रमदोपगूढा यथा विहंगाः कुसुमोपगूढाः ॥ (१५।२)

dadarśa kāścit pramadopagūḍhā yathā vihaṃgāḥ kusumopagūḍhāḥ ||

16.1१६.१

अन्याः पुनर् हर्म्यतलोपविष्टास् तत्र प्रियाङ्केषु सुखोपविष्टाः । (१६।१)

anyāḥ punar harmyatalopaviṣṭās tatra priyāṅkeṣu sukhopaviṣṭāḥ |

16.2१६.२

भर्तुः प्रिया धर्मपरा निविष्टा ददर्श धीमान् मदनाभिविष्टाः ॥ (१६।२)

bhartuḥ priyā dharmaparā niviṣṭā dadarśa dhīmān madanābhiviṣṭāḥ ||

17.1१७.१

अप्रावृताः काञ्चनराजिवर्णाः काश्चित् परार्ध्यास्तपनीयवर्णाः । (१७।१)

aprāvṛtāḥ kāñcanarājivarṇāḥ kāścit parārdhyāstapanīyavarṇāḥ |

17.2१७.२

पुनश्च काश्चिच्छशलक्ष्मवर्णाः कान्तप्रहीणा रुचिराङ्गवर्णाः ॥ (१७।२)

punaśca kāścicchaśalakṣmavarṇāḥ kāntaprahīṇā rucirāṅgavarṇāḥ ||

18.1१८.१

ततः प्रियान् प्राप्य मनोऽभिरामान् सुप्रीतियुक्ताः प्रसमीक्ष्य रामाः । (१८।१)

tataḥ priyān prāpya mano'bhirāmān suprītiyuktāḥ prasamīkṣya rāmāḥ |

18.2१८.२

गृहेषु हृष्टाः परमाभिरामा हरिप्रवीरः स ददर्श रामाः ॥ (१८।२)

gṛheṣu hṛṣṭāḥ paramābhirāmā haripravīraḥ sa dadarśa rāmāḥ ||

19.1१९.१

चन्द्रप्रकाशाश्च हि वक्त्रमाला वक्राक्षिपक्ष्माश्च सुनेत्रमालाः । (१९।१)

candraprakāśāśca hi vaktramālā vakrākṣipakṣmāśca sunetramālāḥ |

19.2१९.२

विभूषणानां च ददर्श मालाः शतह्रदानाम् इव चारुमालाः ॥ (१९।२)

vibhūṣaṇānāṃ ca dadarśa mālāḥ śatahradānām iva cārumālāḥ ||

20.1२०.१

न त्वेव सीतां परमाभिजातां पथि स्थिते राजकुले प्रजाताम् । (२०।१)

na tveva sītāṃ paramābhijātāṃ pathi sthite rājakule prajātām |

20.2२०.२

लतां प्रफुल्लाम् इव साधुजातां ददर्श तन्वीं मनसाभिजाताम् ॥ (२०।२)

latāṃ praphullām iva sādhujātāṃ dadarśa tanvīṃ manasābhijātām ||

21.1२१.१

सनातने वर्त्मनि संनिविष्टां रामेक्षणीं तां मदनाभिविष्टाम् । (२१।१)

sanātane vartmani saṃniviṣṭāṃ rāmekṣaṇīṃ tāṃ madanābhiviṣṭām |

21.2२१.२

भर्तुर् मनः श्रीमद् अनुप्रविष्टां स्त्रीभ्यो वराभ्यश्च सदा विशिष्टाम् ॥ (२१।२)

bhartur manaḥ śrīmad anupraviṣṭāṃ strībhyo varābhyaśca sadā viśiṣṭām ||

22.1२२.१

उष्णार्दितां सानुसृतास्रकण्ठीं पुरा वरार्होत्तमनिष्ककण्ठीम् । (२२।१)

uṣṇārditāṃ sānusṛtāsrakaṇṭhīṃ purā varārhottamaniṣkakaṇṭhīm |

22.2२२.२

सुजातपक्ष्माम् अभिरक्तकण्ठीं वने प्रवृत्ताम् इव नीलकण्ठीम् ॥ (२२।२)

sujātapakṣmām abhiraktakaṇṭhīṃ vane pravṛttām iva nīlakaṇṭhīm ||

23.1२३.१

अव्यक्तलेखाम् इव चन्द्रलेखां पांसुप्रदिग्धाम् इव हेमलेखाम् । (२३।१)

avyaktalekhām iva candralekhāṃ pāṃsupradigdhām iva hemalekhām |

23.2२३.२

क्षतप्ररूढाम् इव बाणलेखां वायुप्रभिन्नाम् इव मेघलेखाम् ॥ (२३।२)

kṣataprarūḍhām iva bāṇalekhāṃ vāyuprabhinnām iva meghalekhām ||

24.1२४.१

सीताम् अपश्यन्मनुजेश्वरस्य रामस्य पत्नीं वदतां वरस्य । (२४।१)

sītām apaśyanmanujeśvarasya rāmasya patnīṃ vadatāṃ varasya |

24.2२४.२

बभूव दुःखाभिहतश्चिरस्य प्लवंगमो मन्द इवाचिरस्य ॥ (२४।२)

babhūva duḥkhābhihataścirasya plavaṃgamo manda ivācirasya ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 5, 4

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit