रामायणRāmāyaṇa

Rām, 2, 80

156 of 606 · 50 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

आचचक्षे ऽथ सद्भावं लक्ष्मणस्य महात्मनः । (१।१)

ācacakṣe 'tha sadbhāvaṃ lakṣmaṇasya mahātmanaḥ |

1.2१.२

भरतायाप्रमेयाय गुहो गहनगोचरः ॥ (१।२)

bharatāyāprameyāya guho gahanagocaraḥ ||

2.1२.१

तं जाग्रतं गुणैर् युक्तं वरचापेषुधारिणम् । (२।१)

taṃ jāgrataṃ guṇair yuktaṃ varacāpeṣudhāriṇam |

2.2२.२

भ्रातृगुप्त्यर्थम् अत्यन्तम् अहं लक्ष्मणम् अब्रुवम् ॥ (२।२)

bhrātṛguptyartham atyantam ahaṃ lakṣmaṇam abruvam ||

3.1३.१

इयं तात सुखा शय्या त्वदर्थम् उपकल्पिता । (३।१)

iyaṃ tāta sukhā śayyā tvadartham upakalpitā |

3.2३.२

प्रत्याश्वसिहि शेष्वास्यां सुखं राघवनन्दन ॥ (३।२)

pratyāśvasihi śeṣvāsyāṃ sukhaṃ rāghavanandana ||

4.1४.१

उचितो ऽयं जनः सर्वो दुःखानां त्वं सुखोचितः । (४।१)

ucito 'yaṃ janaḥ sarvo duḥkhānāṃ tvaṃ sukhocitaḥ |

4.2४.२

धर्मात्मंस् तस्य गुप्त्यर्थं जागरिष्यामहे वयम् ॥ (४।२)

dharmātmaṃs tasya guptyarthaṃ jāgariṣyāmahe vayam ||

5.1५.१

न हि रामात् प्रियतरो ममास्ति भुवि कश्चन । (५।१)

na hi rāmāt priyataro mamāsti bhuvi kaścana |

5.2५.२

मोत्सुको भूर् ब्रवीम्य् एतद् अप्य् असत्यं तवाग्रतः ॥ (५।२)

motsuko bhūr bravīmy etad apy asatyaṃ tavāgrataḥ ||

6.1६.१

अस्य प्रसादाद् आशंसे लोके ऽस्मिन् सुमहद् यशः । (६।१)

asya prasādād āśaṃse loke 'smin sumahad yaśaḥ |

6.2६.२

धर्मावाप्तिं च विपुलाम् अर्थावाप्तिं च केवलाम् ॥ (६।२)

dharmāvāptiṃ ca vipulām arthāvāptiṃ ca kevalām ||

7.1७.१

सो ऽहं प्रियसखं रामं शयानं सह सीतया । (७।१)

so 'haṃ priyasakhaṃ rāmaṃ śayānaṃ saha sītayā |

7.2७.२

रक्षिष्यामि धनुष्पाणिः सर्वैः स्वैर् ज्ञातिभिः सह ॥ (७।२)

rakṣiṣyāmi dhanuṣpāṇiḥ sarvaiḥ svair jñātibhiḥ saha ||

8.1८.१

न हि मे ऽविदितं किंचिद् वने ऽस्मिंश् चरतः सदा । (८।१)

na hi me 'viditaṃ kiṃcid vane 'smiṃś carataḥ sadā |

8.2८.२

चतुरङ्गं ह्य् अपि बलं प्रसहेम वयं युधि ॥ (८।२)

caturaṅgaṃ hy api balaṃ prasahema vayaṃ yudhi ||

9.1९.१

एवम् अस्माभिर् उक्तेन लक्ष्मणेन महात्मना । (९।१)

evam asmābhir uktena lakṣmaṇena mahātmanā |

9.2९.२

अनुनीता वयं सर्वे धर्मम् एवानुपश्यता ॥ (९।२)

anunītā vayaṃ sarve dharmam evānupaśyatā ||

10.1१०.१

कथं दाशरथौ भूमौ शयाने सह सीतया । (१०।१)

kathaṃ dāśarathau bhūmau śayāne saha sītayā |

10.2१०.२

शक्या निद्रा मया लब्धुं जीवितं वा सुखानि वा ॥ (१०।२)

śakyā nidrā mayā labdhuṃ jīvitaṃ vā sukhāni vā ||

11.1११.१

यो न देवासुरैः सर्वैः शक्यः प्रसहितुं युधि । (११।१)

yo na devāsuraiḥ sarvaiḥ śakyaḥ prasahituṃ yudhi |

11.2११.२

तं पश्य गुह संविष्टं तृणेषु सह सीतया ॥ (११।२)

taṃ paśya guha saṃviṣṭaṃ tṛṇeṣu saha sītayā ||

12.1१२.१

महता तपसा लब्धो विविधैश् च परिश्रमैः । (१२।१)

mahatā tapasā labdho vividhaiś ca pariśramaiḥ |

12.2१२.२

एको दशरथस्यैष पुत्रः सदृशलक्षणः ॥ (१२।२)

eko daśarathasyaiṣa putraḥ sadṛśalakṣaṇaḥ ||

13.1१३.१

अस्मिन् प्रव्राजिते राजा न चिरं वर्तयिष्यति । (१३।१)

asmin pravrājite rājā na ciraṃ vartayiṣyati |

13.2१३.२

विधवा मेदिनी नूनं क्षिप्रम् एव भविष्यति ॥ (१३।२)

vidhavā medinī nūnaṃ kṣipram eva bhaviṣyati ||

14.1१४.१

विनद्य सुमहानादं श्रमेणोपरताः स्त्रियः । (१४।१)

vinadya sumahānādaṃ śrameṇoparatāḥ striyaḥ |

14.2१४.२

निर्घोषोपरतं नूनम् अद्य राजनिवेशनम् ॥ (१४।२)

nirghoṣoparataṃ nūnam adya rājaniveśanam ||

15.1१५.१

कौसल्या चैव राजा च तथैव जननी मम । (१५।१)

kausalyā caiva rājā ca tathaiva jananī mama |

15.2१५.२

नाशंसे यदि ते सर्वे जीवेयुः शर्वरीम् इमाम् ॥ (१५।२)

nāśaṃse yadi te sarve jīveyuḥ śarvarīm imām ||

16.1१६.१

जीवेद् अपि हि मे माता शत्रुघ्नस्यान्ववेक्षया । (१६।१)

jīved api hi me mātā śatrughnasyānvavekṣayā |

16.2१६.२

दुःखिता या तु कौसल्या वीरसूर् विनशिष्यति ॥ (१६।२)

duḥkhitā yā tu kausalyā vīrasūr vinaśiṣyati ||

17.1१७.१

अतिक्रान्तम् अतिक्रान्तम् अनवाप्य मनोरथम् । (१७।१)

atikrāntam atikrāntam anavāpya manoratham |

17.2१७.२

राज्ये रामम् अनिक्षिप्य पिता मे विनशिष्यति ॥ (१७।२)

rājye rāmam anikṣipya pitā me vinaśiṣyati ||

18.1१८.१

सिद्धार्थाः पितरं वृत्तं तस्मिन् काले ह्य् उपस्थिते । (१८।१)

siddhārthāḥ pitaraṃ vṛttaṃ tasmin kāle hy upasthite |

18.2१८.२

प्रेतकार्येषु सर्वेषु संस्करिष्यन्ति भूमिपम् ॥ (१८।२)

pretakāryeṣu sarveṣu saṃskariṣyanti bhūmipam ||

19.1१९.१

रम्यचत्वरसंस्थानां सुविभक्तमहापथाम् । (१९।१)

ramyacatvarasaṃsthānāṃ suvibhaktamahāpathām |

19.2१९.२

हर्म्यप्रासादसम्पन्नां सर्वरत्नविभूषिताम् ॥ (१९।२)

harmyaprāsādasampannāṃ sarvaratnavibhūṣitām ||

20.1२०.१

गजाश्वरथसम्बाधां तूर्यनादविनादिताम् । (२०।१)

gajāśvarathasambādhāṃ tūryanādavināditām |

20.2२०.२

सर्वकल्याणसम्पूर्णां हृष्टपुष्टजनाकुलाम् ॥ (२०।२)

sarvakalyāṇasampūrṇāṃ hṛṣṭapuṣṭajanākulām ||

21.1२१.१

आरामोद्यानसम्पूर्णां समाजोत्सवशालिनीम् । (२१।१)

ārāmodyānasampūrṇāṃ samājotsavaśālinīm |

21.2२१.२

सुखिता विचरिष्यन्ति राजधानीं पितुर् मम ॥ (२१।२)

sukhitā vicariṣyanti rājadhānīṃ pitur mama ||

22.1२२.१

अपि सत्यप्रतिज्ञेन सार्धं कुशलिना वयम् । (२२।१)

api satyapratijñena sārdhaṃ kuśalinā vayam |

22.2२२.२

निवृत्ते समये ह्य् अस्मिन् सुखिताः प्रविशेमहि ॥ (२२।२)

nivṛtte samaye hy asmin sukhitāḥ praviśemahi ||

23.1२३.१

परिदेवयमानस्य तस्यैवं सुमहात्मनः । (२३।१)

paridevayamānasya tasyaivaṃ sumahātmanaḥ |

23.2२३.२

तिष्ठतो राजपुत्रस्य शर्वरी सात्यवर्तत ॥ (२३।२)

tiṣṭhato rājaputrasya śarvarī sātyavartata ||

24.1२४.१

प्रभाते विमले सूर्ये कारयित्वा जटा उभौ । (२४।१)

prabhāte vimale sūrye kārayitvā jaṭā ubhau |

24.2२४.२

अस्मिन् भागीरथीतीरे सुखं संतारितौ मया ॥ (२४।२)

asmin bhāgīrathītīre sukhaṃ saṃtāritau mayā ||

25.1२५.१

जटाधरौ तौ द्रुमचीरवाससौ महाबलौ कुञ्जरयूथपोपमौ । (२५।१)

jaṭādharau tau drumacīravāsasau mahābalau kuñjarayūthapopamau |

25.2२५.२

वरेषुचापासिधरौ परंतपौ व्यवेक्षमाणौ सह सीतया गतौ ॥ (२५।२)

vareṣucāpāsidharau paraṃtapau vyavekṣamāṇau saha sītayā gatau ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 2, 80

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit