रामायणRāmāyaṇa

Rām, 4, 20

278 of 606 · 50 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

रामचापविसृष्टेन शरेणान्तकरेण तम् । (१।१)

rāmacāpavisṛṣṭena śareṇāntakareṇa tam |

1.2१.२

दृष्ट्वा विनिहतं भूमौ तारा ताराधिपानना ॥ (१।२)

dṛṣṭvā vinihataṃ bhūmau tārā tārādhipānanā ||

2.1२.१

सा समासाद्य भर्तारं पर्यष्वजत भामिनी । (२।१)

sā samāsādya bhartāraṃ paryaṣvajata bhāminī |

2.2२.२

इषुणाभिहतं दृष्ट्वा वालिनं कुञ्जरोपमम् ॥ (२।२)

iṣuṇābhihataṃ dṛṣṭvā vālinaṃ kuñjaropamam ||

3.1३.१

वानरेन्द्रं महेन्द्राभं शोकसंतप्तमानसा । (३।१)

vānarendraṃ mahendrābhaṃ śokasaṃtaptamānasā |

3.2३.२

तारा तरुम् इवोन्मूलं पर्यदेवयद् आतुरा ॥ (३।२)

tārā tarum ivonmūlaṃ paryadevayad āturā ||

4.1४.१

रणे दारुणविक्रान्त प्रवीर प्लवतां वर । (४।१)

raṇe dāruṇavikrānta pravīra plavatāṃ vara |

4.2४.२

किं दीनाम् अपुरोभागाम् अद्य त्वं नाभिभाषसे ॥ (४।२)

kiṃ dīnām apurobhāgām adya tvaṃ nābhibhāṣase ||

5.1५.१

उत्तिष्ठ हरिशार्दूल भजस्व शयनोत्तमम् । (५।१)

uttiṣṭha hariśārdūla bhajasva śayanottamam |

5.2५.२

नैवंविधाः शेरते हि भूमौ नृपतिसत्तमाः ॥ (५।२)

naivaṃvidhāḥ śerate hi bhūmau nṛpatisattamāḥ ||

6.1६.१

अतीव खलु ते कान्ता वसुधा वसुधाधिप । (६।१)

atīva khalu te kāntā vasudhā vasudhādhipa |

6.2६.२

गतासुर् अपि यां गात्रैर् मां विहाय निषेवसे ॥ (६।२)

gatāsur api yāṃ gātrair māṃ vihāya niṣevase ||

7.1७.१

व्यक्तम् अन्या त्वया वीर धर्मतः सम्प्रवर्तिता । (७।१)

vyaktam anyā tvayā vīra dharmataḥ sampravartitā |

7.2७.२

किष्किन्धेव पुरी रम्या स्वर्गमार्गे विनिर्मिता ॥ (७।२)

kiṣkindheva purī ramyā svargamārge vinirmitā ||

8.1८.१

यान्य् अस्माभिस् त्वया सार्धं वनेषु मधुगन्धिषु । (८।१)

yāny asmābhis tvayā sārdhaṃ vaneṣu madhugandhiṣu |

8.2८.२

विहृतानि त्वया काले तेषाम् उपरमः कृतः ॥ (८।२)

vihṛtāni tvayā kāle teṣām uparamaḥ kṛtaḥ ||

9.1९.१

निरानन्दा निराशाहं निमग्ना शोकसागरे । (९।१)

nirānandā nirāśāhaṃ nimagnā śokasāgare |

9.2९.२

त्वयि पञ्चत्वम् आपन्ने महायूथपयूथपे ॥ (९।२)

tvayi pañcatvam āpanne mahāyūthapayūthape ||

10.1१०.१

हृदयं सुस्थिरं मह्यं दृष्ट्वा विनिहतं भुवि । (१०।१)

hṛdayaṃ susthiraṃ mahyaṃ dṛṣṭvā vinihataṃ bhuvi |

10.2१०.२

यन् न शोकाभिसंतप्तं स्फुटते ऽद्य सहस्रधा ॥ (१०।२)

yan na śokābhisaṃtaptaṃ sphuṭate 'dya sahasradhā ||

11.1११.१

सुग्रीवस्य त्वया भार्या हृता स च विवासितः । (११।१)

sugrīvasya tvayā bhāryā hṛtā sa ca vivāsitaḥ |

11.2११.२

यत् तत् तस्य त्वया व्युष्टिः प्राप्तेयं प्लवगाधिप ॥ (११।२)

yat tat tasya tvayā vyuṣṭiḥ prāpteyaṃ plavagādhipa ||

12.1१२.१

निःश्रेयसपरा मोहात् त्वया चाहं विगर्हिता । (१२।१)

niḥśreyasaparā mohāt tvayā cāhaṃ vigarhitā |

12.2१२.२

यैषाब्रुवं हितं वाक्यं वानरेन्द्रहितैषिणी ॥ (१२।२)

yaiṣābruvaṃ hitaṃ vākyaṃ vānarendrahitaiṣiṇī ||

13.1१३.१

कालो निःसंशयो नूनं जीवितान्तकरस् तव । (१३।१)

kālo niḥsaṃśayo nūnaṃ jīvitāntakaras tava |

13.2१३.२

बलाद् येनावपन्नो ऽसि सुग्रीवस्यावशो वशम् ॥ (१३।२)

balād yenāvapanno 'si sugrīvasyāvaśo vaśam ||

14.1१४.१

वैधव्यं शोकसंतापं कृपणं कृपणा सती । (१४।१)

vaidhavyaṃ śokasaṃtāpaṃ kṛpaṇaṃ kṛpaṇā satī |

14.2१४.२

अदुःखोपचिता पूर्वं वर्तयिष्याम्य् अनाथवत् ॥ (१४।२)

aduḥkhopacitā pūrvaṃ vartayiṣyāmy anāthavat ||

15.1१५.१

लालितश् चाङ्गदो वीरः सुकुमारः सुखोचितः । (१५।१)

lālitaś cāṅgado vīraḥ sukumāraḥ sukhocitaḥ |

15.2१५.२

वत्स्यते काम् अवस्थां मे पितृव्ये क्रोधमूर्छिते ॥ (१५।२)

vatsyate kām avasthāṃ me pitṛvye krodhamūrchite ||

16.1१६.१

कुरुष्व पितरं पुत्र सुदृष्टं धर्मवत्सलम् । (१६।१)

kuruṣva pitaraṃ putra sudṛṣṭaṃ dharmavatsalam |

16.2१६.२

दुर्लभं दर्शनं त्व् अस्य तव वत्स भविष्यति ॥ (१६।२)

durlabhaṃ darśanaṃ tv asya tava vatsa bhaviṣyati ||

17.1१७.१

समाश्वासय पुत्रं त्वं संदेशं संदिशस्व च । (१७।१)

samāśvāsaya putraṃ tvaṃ saṃdeśaṃ saṃdiśasva ca |

17.2१७.२

मूर्ध्नि चैनं समाघ्राय प्रवासं प्रस्थितो ह्य् असि ॥ (१७।२)

mūrdhni cainaṃ samāghrāya pravāsaṃ prasthito hy asi ||

18.1१८.१

रामेण हि महत् कर्म कृतं त्वाम् अभिनिघ्नता । (१८।१)

rāmeṇa hi mahat karma kṛtaṃ tvām abhinighnatā |

18.2१८.२

आनृण्यं तु गतं तस्य सुग्रीवस्य प्रतिश्रवे ॥ (१८।२)

ānṛṇyaṃ tu gataṃ tasya sugrīvasya pratiśrave ||

19.1१९.१

सकामो भव सुग्रीव रुमां त्वं प्रतिपत्स्यसे । (१९।१)

sakāmo bhava sugrīva rumāṃ tvaṃ pratipatsyase |

19.2१९.२

भुङ्क्ष्व राज्यम् अनुद्विग्नः शस्तो भ्राता रिपुस् तव ॥ (१९।२)

bhuṅkṣva rājyam anudvignaḥ śasto bhrātā ripus tava ||

20.1२०.१

किं माम् एवं विलपतीं प्रेम्णा त्वं नाभिभाषसे । (२०।१)

kiṃ mām evaṃ vilapatīṃ premṇā tvaṃ nābhibhāṣase |

20.2२०.२

इमाः पश्य वरा बह्वीर् भार्यास् ते वानरेश्वर ॥ (२०।२)

imāḥ paśya varā bahvīr bhāryās te vānareśvara ||

21.1२१.१

तस्या विलपितं श्रुत्वा वानर्यः सर्वतश् च ताः । (२१।१)

tasyā vilapitaṃ śrutvā vānaryaḥ sarvataś ca tāḥ |

21.2२१.२

परिगृह्याङ्गदं दीनं दुःखार्ताः परिचुक्रुशुः ॥ (२१।२)

parigṛhyāṅgadaṃ dīnaṃ duḥkhārtāḥ paricukruśuḥ ||

22.1२२.१

किम् अङ्गदं साङ्गद वीरबाहो विहाय यास्य् अद्य चिरप्रवासम् । (२२।१)

kim aṅgadaṃ sāṅgada vīrabāho vihāya yāsy adya cirapravāsam |

22.2२२.२

न युक्तम् एवं गुणसंनिकृष्टं विहाय पुत्रं प्रियपुत्र गन्तुम् ॥ (२२।२)

na yuktam evaṃ guṇasaṃnikṛṣṭaṃ vihāya putraṃ priyaputra gantum ||

23.1२३.१

किम् अप्रियं ते प्रियचारुवेष कृतं मया नाथ सुतेन वा ते । (२३।१)

kim apriyaṃ te priyacāruveṣa kṛtaṃ mayā nātha sutena vā te |

23.2२३.२

सहायिनीम् अद्य विहाय वीर यमक्षयं गच्छसि दुर्विनीतम् ॥ (२३।२)

sahāyinīm adya vihāya vīra yamakṣayaṃ gacchasi durvinītam ||

24.1२४.१

यद्य् अप्रियं किंचिद् असंप्रधार्य कृतं मया स्यात् तव दीर्घबाहो । (२४।१)

yady apriyaṃ kiṃcid asaṃpradhārya kṛtaṃ mayā syāt tava dīrghabāho |

24.2२४.२

क्षमस्व मे तद्धरिवंशनाथ व्रजामि मूर्ध्ना तव वीर पादौ ॥ (२४।२)

kṣamasva me taddharivaṃśanātha vrajāmi mūrdhnā tava vīra pādau ||

25.1२५.१

तथा तु तारा करुणं रुदन्ती भर्तुः समीपे सह वानरीभिः । (२५।१)

tathā tu tārā karuṇaṃ rudantī bhartuḥ samīpe saha vānarībhiḥ |

25.2२५.२

व्यवस्यत प्रायम् अनिन्द्यवर्णा उपोपवेष्टुं भुवि यत्र वाली ॥ (२५।२)

vyavasyata prāyam anindyavarṇā upopaveṣṭuṃ bhuvi yatra vālī ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 4, 20

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit