रामायणRāmāyaṇa

Rām, 5, 55

379 of 606 · 78 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

सचन्द्रकुमुदं रम्यं सार्ककारण्डवं शुभम् । (१।१)

sacandrakumudaṃ ramyaṃ sārkakāraṇḍavaṃ śubham |

1.2१.२

तिष्यश्रवणकदम्बम् अभ्रशैवलशाद्वलम् ॥ (१।२)

tiṣyaśravaṇakadambam abhraśaivalaśādvalam ||

2.1२.१

पुनर्वसुमहामीनं लोहिताङ्गमहाग्रहम् । (२।१)

punarvasumahāmīnaṃ lohitāṅgamahāgraham |

2.2२.२

ऐरावतमहाद्वीपं स्वातीहंसविलोडितम् ॥ (२।२)

airāvatamahādvīpaṃ svātīhaṃsaviloḍitam ||

3.1३.१

वातसंघातजातोर्मिं चन्द्रांशुशिशिराम्बुमत् । (३।१)

vātasaṃghātajātormiṃ candrāṃśuśiśirāmbumat |

3.2३.२

भुजंगयक्षगन्धर्वप्रबुद्धकमलोत्पलम् ॥ (३।२)

bhujaṃgayakṣagandharvaprabuddhakamalotpalam ||

4.1४.१

ग्रसमान इवाकाशं ताराधिपम् इवालिखन् । (४।१)

grasamāna ivākāśaṃ tārādhipam ivālikhan |

4.2४.२

हरन्न् इव सनक्षत्रं गगनं सार्कमण्डलम् ॥ (४।२)

harann iva sanakṣatraṃ gaganaṃ sārkamaṇḍalam ||

5.1५.१

मारुतस्यालयं श्रीमान् कपिर् व्योमचरो महान् । (५।१)

mārutasyālayaṃ śrīmān kapir vyomacaro mahān |

5.2५.२

हनूमान्मेघजालानि विकर्षन्न् इव गच्छति ॥ (५।२)

hanūmānmeghajālāni vikarṣann iva gacchati ||

6.1६.१

पाण्डुरारुणवर्णानि नीलमाञ्जिष्ठकानि च । (६।१)

pāṇḍurāruṇavarṇāni nīlamāñjiṣṭhakāni ca |

6.2६.२

हरितारुणवर्णानि महाभ्राणि चकाशिरे ॥ (६।२)

haritāruṇavarṇāni mahābhrāṇi cakāśire ||

7.1७.१

प्रविशन्न् अभ्रजालानि निष्क्रमंश्च पुनः पुनः । (७।१)

praviśann abhrajālāni niṣkramaṃśca punaḥ punaḥ |

7.2७.२

प्रच्छन्नश्च प्रकाशश्च चन्द्रमा इव लक्ष्यते ॥ (७।२)

pracchannaśca prakāśaśca candramā iva lakṣyate ||

8.1८.१

नदन्नादेन महता मेघस्वनमहास्वनः । (८।१)

nadannādena mahatā meghasvanamahāsvanaḥ |

8.2८.२

आजगाम महातेजाः पुनर् मध्येन सागरम् ॥ (८।२)

ājagāma mahātejāḥ punar madhyena sāgaram ||

9.1९.१

पर्वतेन्द्रं सुनाभं च समुपस्पृश्य वीर्यवान् । (९।१)

parvatendraṃ sunābhaṃ ca samupaspṛśya vīryavān |

9.2९.२

ज्यामुक्त इव नाराचो महावेगो ऽभ्युपागतः ॥ (९।२)

jyāmukta iva nārāco mahāvego 'bhyupāgataḥ ||

10.1१०.१

स किंचिद् अनुसंप्राप्तः समालोक्य महागिरिम् । (१०।१)

sa kiṃcid anusaṃprāptaḥ samālokya mahāgirim |

10.2१०.२

महेन्द्रमेघसंकाशं ननाद हरिपुंगवः ॥ (१०।२)

mahendrameghasaṃkāśaṃ nanāda haripuṃgavaḥ ||

11.1११.१

निशम्य नदतो नादं वानरास्ते समन्ततः । (११।१)

niśamya nadato nādaṃ vānarāste samantataḥ |

11.2११.२

बभूवुर् उत्सुकाः सर्वे सुहृद्दर्शनकाङ्क्षिणः ॥ (११।२)

babhūvur utsukāḥ sarve suhṛddarśanakāṅkṣiṇaḥ ||

12.1१२.१

जाम्बवान् स हरिश्रेष्ठः प्रीतिसंहृष्टमानसः । (१२।१)

jāmbavān sa hariśreṣṭhaḥ prītisaṃhṛṣṭamānasaḥ |

12.2१२.२

उपामन्त्र्य हरीन् सर्वान् इदं वचनम् अब्रवीत् ॥ (१२।२)

upāmantrya harīn sarvān idaṃ vacanam abravīt ||

13.1१३.१

सर्वथा कृतकार्यो ऽसौ हनूमान्नात्र संशयः । (१३।१)

sarvathā kṛtakāryo 'sau hanūmānnātra saṃśayaḥ |

13.2१३.२

न ह्यस्याकृतकार्यस्य नाद एवंविधो भवेत् ॥ (१३।२)

na hyasyākṛtakāryasya nāda evaṃvidho bhavet ||

14.1१४.१

तस्य बाहूरुवेगं च निनादं च महात्मनः । (१४।१)

tasya bāhūruvegaṃ ca ninādaṃ ca mahātmanaḥ |

14.2१४.२

निशम्य हरयो हृष्टाः समुत्पेतुस्ततस्ततः ॥ (१४।२)

niśamya harayo hṛṣṭāḥ samutpetustatastataḥ ||

15.1१५.१

ते नगाग्रान्नगाग्राणि शिखराच्छिखराणि च । (१५।१)

te nagāgrānnagāgrāṇi śikharācchikharāṇi ca |

15.2१५.२

प्रहृष्टाः समपद्यन्त हनूमन्तं दिदृक्षवः ॥ (१५।२)

prahṛṣṭāḥ samapadyanta hanūmantaṃ didṛkṣavaḥ ||

16.1१६.१

ते प्रीताः पादपाग्रेषु गृह्य शाखाः सुपुष्पिताः । (१६।१)

te prītāḥ pādapāgreṣu gṛhya śākhāḥ supuṣpitāḥ |

16.2१६.२

वासांसीव प्रकाशानि समाविध्यन्त वानराः ॥ (१६।२)

vāsāṃsīva prakāśāni samāvidhyanta vānarāḥ ||

17.1१७.१

तम् अभ्रघनसंकाशम् आपतन्तं महाकपिम् । (१७।१)

tam abhraghanasaṃkāśam āpatantaṃ mahākapim |

17.2१७.२

दृष्ट्वा ते वानराः सर्वे तस्थुः प्राञ्जलयस्तदा ॥ (१७।२)

dṛṣṭvā te vānarāḥ sarve tasthuḥ prāñjalayastadā ||

18.1१८.१

ततस्तु वेगवांस्तस्य गिरेर् गिरिनिभः कपिः । (१८।१)

tatastu vegavāṃstasya girer girinibhaḥ kapiḥ |

18.2१८.२

निपपात महेन्द्रस्य शिखरे पादपाकुले ॥ (१८।२)

nipapāta mahendrasya śikhare pādapākule ||

19.1१९.१

ततस्ते प्रीतमनसः सर्वे वानरपुंगवाः । (१९।१)

tataste prītamanasaḥ sarve vānarapuṃgavāḥ |

19.2१९.२

हनूमन्तं महात्मानं परिवार्योपतस्थिरे ॥ (१९।२)

hanūmantaṃ mahātmānaṃ parivāryopatasthire ||

20.1२०.१

परिवार्य च ते सर्वे परां प्रीतिम् उपागताः । (२०।१)

parivārya ca te sarve parāṃ prītim upāgatāḥ |

20.2२०.२

प्रहृष्टवदनाः सर्वे तम् अरोगम् उपागतम् ॥ (२०।२)

prahṛṣṭavadanāḥ sarve tam arogam upāgatam ||

21.1२१.१

उपायनानि चादाय मूलानि च फलानि च । (२१।१)

upāyanāni cādāya mūlāni ca phalāni ca |

21.2२१.२

प्रत्यर्चयन् हरिश्रेष्ठं हरयो मारुतात्मजम् ॥ (२१।२)

pratyarcayan hariśreṣṭhaṃ harayo mārutātmajam ||

22.1२२.१

विनेदुर् मुदिताः केचिच् चक्रुः किलकिलां तथा । (२२।१)

vinedur muditāḥ kecic cakruḥ kilakilāṃ tathā |

22.2२२.२

हृष्टाः पादपशाखाश्च आनिन्युर् वानरर्षभाः ॥ (२२।२)

hṛṣṭāḥ pādapaśākhāśca āninyur vānararṣabhāḥ ||

23.1२३.१

हनूमांस्तु गुरून् वृद्धाञ् जाम्बवत्प्रमुखांस्तदा । (२३।१)

hanūmāṃstu gurūn vṛddhāñ jāmbavatpramukhāṃstadā |

23.2२३.२

कुमारम् अङ्गदं चैव सो ऽवन्दत महाकपिः ॥ (२३।२)

kumāram aṅgadaṃ caiva so 'vandata mahākapiḥ ||

24.1२४.१

स ताभ्यां पूजितः पूज्यः कपिभिश्च प्रसादितः । (२४।१)

sa tābhyāṃ pūjitaḥ pūjyaḥ kapibhiśca prasāditaḥ |

24.2२४.२

दृष्टा देवीति विक्रान्तः संक्षेपेण न्यवेदयत् ॥ (२४।२)

dṛṣṭā devīti vikrāntaḥ saṃkṣepeṇa nyavedayat ||

25.1२५.१

निषसाद च हस्तेन गृहीत्वा वालिनः सुतम् । (२५।१)

niṣasāda ca hastena gṛhītvā vālinaḥ sutam |

25.2२५.२

रमणीये वनोद्देशे महेन्द्रस्य गिरेस्तदा ॥ (२५।२)

ramaṇīye vanoddeśe mahendrasya girestadā ||

26.1२६.१

हनूमान् अब्रवीद्धृष्टस्तदा तान् वानरर्षभान् । (२६।१)

hanūmān abravīddhṛṣṭastadā tān vānararṣabhān |

26.2२६.२

अशोकवनिकासंस्था दृष्टा सा जनकात्मजा ॥ (२६।२)

aśokavanikāsaṃsthā dṛṣṭā sā janakātmajā ||

27.1२७.१

रक्ष्यमाणा सुघोराभी राक्षसीभिर् अनिन्दिता । (२७।१)

rakṣyamāṇā sughorābhī rākṣasībhir aninditā |

27.2२७.२

एकवेणीधरा बाला रामदर्शनलालसा । (२७।२)

ekaveṇīdharā bālā rāmadarśanalālasā |

27.3२७.३

उपवासपरिश्रान्ता मलिना जटिला कृशा ॥ (२७।३)

upavāsapariśrāntā malinā jaṭilā kṛśā ||

28.1२८.१

ततो दृष्टेति वचनं महार्थम् अमृतोपमम् । (२८।१)

tato dṛṣṭeti vacanaṃ mahārtham amṛtopamam |

28.2२८.२

निशम्य मारुतेः सर्वे मुदिता वानराभवन् ॥ (२८।२)

niśamya māruteḥ sarve muditā vānarābhavan ||

29.1२९.१

क्ष्वेडन्त्यन्ये नदन्त्यन्ये गर्जन्त्यन्ये महाबलाः । (२९।१)

kṣveḍantyanye nadantyanye garjantyanye mahābalāḥ |

29.2२९.२

चक्रुः किलकिलाम् अन्ये प्रतिगर्जन्ति चापरे ॥ (२९।२)

cakruḥ kilakilām anye pratigarjanti cāpare ||

30.1३०.१

केचिद् उच्छ्रितलाङ्गूलाः प्रहृष्टाः कपिकुञ्जराः । (३०।१)

kecid ucchritalāṅgūlāḥ prahṛṣṭāḥ kapikuñjarāḥ |

30.2३०.२

अञ्चितायतदीर्घाणि लाङ्गूलानि प्रविव्यधुः ॥ (३०।२)

añcitāyatadīrghāṇi lāṅgūlāni pravivyadhuḥ ||

31.1३१.१

अपरे तु हनूमन्तं वानरा वारणोपमम् । (३१।१)

apare tu hanūmantaṃ vānarā vāraṇopamam |

31.2३१.२

आप्लुत्य गिरिशृङ्गेभ्यः संस्पृशन्ति स्म हर्षिताः ॥ (३१।२)

āplutya giriśṛṅgebhyaḥ saṃspṛśanti sma harṣitāḥ ||

32.1३२.१

उक्तवाक्यं हनूमन्तम् अङ्गदस्तु तदाब्रवीत् । (३२।१)

uktavākyaṃ hanūmantam aṅgadastu tadābravīt |

32.2३२.२

सर्वेषां हरिवीराणां मध्ये वाचम् अनुत्तमाम् ॥ (३२।२)

sarveṣāṃ harivīrāṇāṃ madhye vācam anuttamām ||

33.1३३.१

सत्त्वे वीर्ये न ते कश्चित् समो वानर विद्यते । (३३।१)

sattve vīrye na te kaścit samo vānara vidyate |

33.2३३.२

यद् अवप्लुत्य विस्तीर्णं सागरं पुनर् आगतः ॥ (३३।२)

yad avaplutya vistīrṇaṃ sāgaraṃ punar āgataḥ ||

34.1३४.१

दिष्ट्या दृष्टा त्वया देवी रामपत्नी यशस्विनी । (३४।१)

diṣṭyā dṛṣṭā tvayā devī rāmapatnī yaśasvinī |

34.2३४.२

दिष्ट्या त्यक्ष्यति काकुत्स्थः शोकं सीतावियोगजम् ॥ (३४।२)

diṣṭyā tyakṣyati kākutsthaḥ śokaṃ sītāviyogajam ||

35.1३५.१

ततो ऽङ्गदं हनूमन्तं जाम्बवन्तं च वानराः । (३५।१)

tato 'ṅgadaṃ hanūmantaṃ jāmbavantaṃ ca vānarāḥ |

35.2३५.२

परिवार्य प्रमुदिता भेजिरे विपुलाः शिलाः ॥ (३५।२)

parivārya pramuditā bhejire vipulāḥ śilāḥ ||

36.1३६.१

श्रोतुकामाः समुद्रस्य लङ्घनं वानरोत्तमाः । (३६।१)

śrotukāmāḥ samudrasya laṅghanaṃ vānarottamāḥ |

36.2३६.२

दर्शनं चापि लङ्कायाः सीताया रावणस्य च । (३६।२)

darśanaṃ cāpi laṅkāyāḥ sītāyā rāvaṇasya ca |

36.3३६.३

तस्थुः प्राञ्जलयः सर्वे हनूमद्वदनोन्मुखाः ॥ (३६।३)

tasthuḥ prāñjalayaḥ sarve hanūmadvadanonmukhāḥ ||

37.1३७.१

तस्थौ तत्राङ्गदः श्रीमान् वानरैर् बहुभिर् वृतः । (३७।१)

tasthau tatrāṅgadaḥ śrīmān vānarair bahubhir vṛtaḥ |

37.2३७.२

उपास्यमानो विबुधैर् दिवि देवपतिर् यथा ॥ (३७।२)

upāsyamāno vibudhair divi devapatir yathā ||

38.1३८.१

हनूमता कीर्तिमता यशस्विना तथाङ्गदेनाङ्गदबद्धबाहुना । (३८।१)

hanūmatā kīrtimatā yaśasvinā tathāṅgadenāṅgadabaddhabāhunā |

38.2३८.२

मुदा तदाध्यासितम् उन्नतं महन् महीधराग्रं ज्वलितं श्रियाभवत् ॥ (३८।२)

mudā tadādhyāsitam unnataṃ mahan mahīdharāgraṃ jvalitaṃ śriyābhavat ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 5, 55

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit