तं समीक्ष्य त्व् अवहितं पितुर् निर्देशपालने । (१।१)

कौसल्या बाष्पसंरुद्धा वचो धर्मिष्ठम् अब्रवीत् ॥ (१।२)

अदृष्टदुःखो धर्मात्मा सर्वभूतप्रियंवदः । (२।१)

मयि जातो दशरथात् कथम् उञ्छेन वर्तयेत् ॥ (२।२)

यस्य भृत्याश् च दासाश् च मृष्टान्य् अन्नानि भुञ्जते । (३।१)

कथं स भोक्ष्यते नाथो वने मूलफलान्य् अयम् ॥ (३।२)

क एतच्छ्रद्दधेच्छ्रुत्वा कस्य वा न भवेद् भयम् । (४।१)

गुणवान् दयितो राज्ञो राघवो यद् विवास्यते ॥ (४।२)

त्वया विहीनाम् इह मां शोकाग्निर् अतुलो महान् । (५।१)

प्रधक्ष्यति यथा कक्षं चित्रभानुर् हिमात्यये ॥ (५।२)

कथं हि धेनुः स्वं वत्सं गच्छन्तं नानुगच्छति । (६।१)

अहं त्वानुगमिष्यामि यत्र पुत्र गमिष्यसि ॥ (६।२)

तथा निगदितं मात्रा तद् वाक्यं पुरुषर्षभः । (७।१)

श्रुत्वा रामो ऽब्रवीद् वाक्यं मातरं भृशदुःखिताम् ॥ (७।२)

कैकेय्या वञ्चितो राजा मयि चारण्यम् आश्रिते । (८।१)

भवत्या च परित्यक्तो न नूनं वर्तयिष्यति ॥ (८।२)

भर्तुः किल परित्यागो नृशंसः केवलं स्त्रियाः । (९।१)

स भवत्या न कर्तव्यो मनसापि विगर्हितः ॥ (९।२)

यावज् जीवति काकुत्स्थः पिता मे जगतीपतिः । (१०।१)

शुश्रूषा क्रियतां तावत् स हि धर्मः सनातनः ॥ (१०।२)

एवम् उक्ता तु रामेण कौसल्या शुभदर्शना । (११।१)

तथेत्य् उवाच सुप्रीता रामम् अक्लिष्टकारिणम् ॥ (११।२)

एवम् उक्तस् तु वचनं रामो धर्मभृतां वरः । (१२।१)

भूयस् ताम् अब्रवीद् वाक्यं मातरं भृशदुःखिताम् ॥ (१२।२)

मया चैव भवत्या च कर्तव्यं वचनं पितुः । (१३।१)

राजा भर्ता गुरुः श्रेष्ठः सर्वेषाम् ईश्वरः प्रभुः ॥ (१३।२)

इमानि तु महारण्ये विहृत्य नव पञ्च च । (१४।१)

वर्षाणि परमप्रीतः स्थास्यामि वचने तव ॥ (१४।२)

एवम् उक्ता प्रियं पुत्रं बाष्पपूर्णानना तदा । (१५।१)

उवाच परमार्ता तु कौसल्या पुत्रवत्सला ॥ (१५।२)

आसां राम सपत्नीनां वस्तुं मध्ये न मे क्षमम् । (१६।१)

नय माम् अपि काकुत्स्थ वनं वन्यां मृगीं यथा । (१६।२)

यदि ते गमने बुद्धिः कृता पितुर् अपेक्षया ॥ (१६।३)

तां तथा रुदतीं रामो रुदन् वचनम् अब्रवीत् । (१७।१)

जीवन्त्या हि स्त्रिया भर्ता दैवतं प्रभुर् एव च । (१७।२)

भवत्या मम चैवाद्य राजा प्रभवति प्रभुः ॥ (१७।३)

भरतश् चापि धर्मात्मा सर्वभूतप्रियंवदः । (१८।१)

भवतीम् अनुवर्तेत स हि धर्मरतः सदा ॥ (१८।२)

यथा मयि तु निष्क्रान्ते पुत्रशोकेन पार्थिवः । (१९।१)

श्रमं नावाप्नुयात् किंचिद् अप्रमत्ता तथा कुरु ॥ (१९।२)

व्रतोपवासनिरता या नारी परमोत्तमा । (२०।१)

भर्तारं नानुवर्तेत सा च पापगतिर् भवेत् ॥ (२०।२)

शुश्रूषाम् एव कुर्वीत भर्तुः प्रियहिते रता । (२१।१)

एष धर्मः पुरा दृष्टो लोके वेदे श्रुतः स्मृतः ॥ (२१।२)

पूज्यास् ते मत्कृते देवि ब्राह्मणाश् चैव सुव्रताः । (२२।१)

एवं कालं प्रतीक्षस्व ममागमनकाङ्क्षिणी ॥ (२२।२)

प्राप्स्यसे परमं कामं मयि प्रत्यागते सति । (२३।१)

यदि धर्मभृतां श्रेष्ठो धारयिष्यति जीवितम् ॥ (२३।२)

एवम् उक्ता तु रामेण बाष्पपर्याकुलेक्षणा । (२४।१)

कौसल्या पुत्रशोकार्ता रामं वचनम् अब्रवीत् । (२४।२)

गच्छ पुत्र त्वम् एकाग्रो भद्रं ते ऽस्तु सदा विभो ॥ (२४।३)

तथा हि रामं वनवासनिश्चितं समीक्ष्य देवी परमेण चेतसा । (२५।१)

उवाच रामं शुभलक्षणं वचो बभूव च स्वस्त्ययनाभिकाङ्क्षिणी ॥ (२५।२)