Rām, 7, 100
Select a line for its word-by-word analysis.
अध्यर्धयोजनं गत्वा नदीं पश्चान् मुखाश्रिताम् । (१।१)
adhyardhayojanaṃ gatvā nadīṃ paścān mukhāśritām |
अथ तस्मिन् मुहूर्ते तु ब्रह्मा लोकपितामहः । (२।१)
atha tasmin muhūrte tu brahmā lokapitāmahaḥ |
सर्वैः परिवृतो देवैर् ऋषिभिश्च महात्मभिः ॥ (२।२)
sarvaiḥ parivṛto devair ṛṣibhiśca mahātmabhiḥ ||
आययौ यत्र काकुत्स्थः स्वर्गाय समुपस्थितः । (३।१)
āyayau yatra kākutsthaḥ svargāya samupasthitaḥ |
तस्मिंस् तूर्यशताकीर्णे गन्धर्वाप्सरसंकुले । (५।१)
tasmiṃs tūryaśatākīrṇe gandharvāpsarasaṃkule |
आगच्छ विष्णो भद्रं ते दिष्ट्या प्राप्तो ऽसि राघव ॥ (६।२)
āgaccha viṣṇo bhadraṃ te diṣṭyā prāpto 'si rāghava ||
भ्रातृभिः सह देवाभैः प्रविशस्व स्वकां तनुम् । (७।१)
bhrātṛbhiḥ saha devābhaiḥ praviśasva svakāṃ tanum |
वैष्णवीं तां महातेजस् तद् आकाशं सनातनम् ॥ (७।२)
vaiṣṇavīṃ tāṃ mahātejas tad ākāśaṃ sanātanam ||
त्वं हि लोकगतिर् देव न त्वां केचित् प्रजानते । (८।१)
tvaṃ hi lokagatir deva na tvāṃ kecit prajānate |
त्वम् अचिन्त्यं महद् भूतम् अक्षयं सर्वसंग्रहम् । (९।१)
tvam acintyaṃ mahad bhūtam akṣayaṃ sarvasaṃgraham |
याम् इच्छसि महातेजस् तां तनुं प्रविश स्वयम् ॥ (९।२)
yām icchasi mahātejas tāṃ tanuṃ praviśa svayam ||
ततो विष्णुगतं देवं पूजयन्ति स्म देवताः । (११।१)
tato viṣṇugataṃ devaṃ pūjayanti sma devatāḥ |
साध्या मरुद्गणाश्चैव सेन्द्राः साग्निपुरोगमाः ॥ (११।२)
sādhyā marudgaṇāścaiva sendrāḥ sāgnipurogamāḥ ||
ये च दिव्या ऋषिगणा गन्धर्वाप्सरसश्च याः । (१२।१)
ye ca divyā ṛṣigaṇā gandharvāpsarasaśca yāḥ |
सर्वं हृष्टं प्रमुदितं सर्वं पूर्णमनोरथम् । (१३।१)
sarvaṃ hṛṣṭaṃ pramuditaṃ sarvaṃ pūrṇamanoratham |
साधु साध्विति तत् सर्वं त्रिदिवं गतकल्मषम् ॥ (१३।२)
sādhu sādhviti tat sarvaṃ tridivaṃ gatakalmaṣam ||
एषां लोकाञ्जनौघानां दातुम् अर्हसि सुव्रत ॥ (१४।२)
eṣāṃ lokāñjanaughānāṃ dātum arhasi suvrata ||
इमे हि सर्वे स्नेहान् माम् अनुयाता मनस्विनः । (१५।१)
ime hi sarve snehān mām anuyātā manasvinaḥ |
भक्ता भाजयितव्याश्च त्यक्तात्मानश्च मत्कृते ॥ (१५।२)
bhaktā bhājayitavyāśca tyaktātmānaśca matkṛte ||
तच्छ्रुत्वा विष्णुवचनं ब्रह्मा लोकगुरुः प्रभुः । (१६।१)
tacchrutvā viṣṇuvacanaṃ brahmā lokaguruḥ prabhuḥ |
लोकान् सांतानिकान् नाम यास्यन्तीमे समागताः ॥ (१६।२)
lokān sāṃtānikān nāma yāsyantīme samāgatāḥ ||
यच्च तिर्यग्गतं किंचिद् रामम् एवानुचिन्तयत् । (१७।१)
yacca tiryaggataṃ kiṃcid rāmam evānucintayat |
प्राणांस् त्यक्ष्यति भक्त्या वै संताने तु निवत्स्यति । (१७।२)
prāṇāṃs tyakṣyati bhaktyā vai saṃtāne tu nivatsyati |
सर्वैर् एव गुणैर् युक्ते ब्रह्मलोकाद् अनन्तरे ॥ (१७।३)
sarvair eva guṇair yukte brahmalokād anantare ||
वानराश्च स्वकां योनिम् ऋक्षाश्चैव तथा ययुः ॥ (१८।०)
vānarāśca svakāṃ yonim ṛkṣāścaiva tathā yayuḥ ||
येभ्यो विनिःसृता ये ये सुरादिभ्यः सुसंभवाः । (१९।१)
yebhyo viniḥsṛtā ye ye surādibhyaḥ susaṃbhavāḥ |
ऋषिभ्यो नागयक्षेभ्यस् तांस्तान् एव प्रपेदिरे ॥ (१९।२)
ṛṣibhyo nāgayakṣebhyas tāṃstān eva prapedire ||
भेजिरे सरयूं सर्वे हर्षपूर्णाश्रुविक्लवाः ॥ (२०।२)
bhejire sarayūṃ sarve harṣapūrṇāśruviklavāḥ ||
अवगाह्य जलं यो यः प्राणी ह्यासीत् प्रहृष्टवत् । (२१।१)
avagāhya jalaṃ yo yaḥ prāṇī hyāsīt prahṛṣṭavat |
मानुषं देहम् उत्सृज्य विमानं सो ऽध्यरोहत ॥ (२१।२)
mānuṣaṃ deham utsṛjya vimānaṃ so 'dhyarohata ||
तिर्यग्योनिगताश् चापि सम्प्राप्ताः सरयूजलम् । (२२।१)
tiryagyonigatāś cāpi samprāptāḥ sarayūjalam |
दिव्या दिव्येन वपुषा देवा दीप्ता इवाभवन् ॥ (२२।२)
divyā divyena vapuṣā devā dīptā ivābhavan ||
प्राप्य तत्तोयविक्लेदं देवलोकम् उपागमन् ॥ (२३।२)
prāpya tattoyavikledaṃ devalokam upāgaman ||
देवानां यस्य या योनिर् वानरा ऋक्षराक्षसाः । (२४।१)
devānāṃ yasya yā yonir vānarā ṛkṣarākṣasāḥ |
ताम् एव विविशुः सर्वे देहान् निक्षिप्य चाम्भसि ॥ (२४।२)
tām eva viviśuḥ sarve dehān nikṣipya cāmbhasi ||
तथा स्वर्गगतं सर्वं कृत्वा लोकगुरुर् दिवम् । (२५।१)
tathā svargagataṃ sarvaṃ kṛtvā lokagurur divam |
जगाम त्रिदशैः सार्धं हृष्टैर् हृष्टो महामतिः ॥ (२५।२)
jagāma tridaśaiḥ sārdhaṃ hṛṣṭair hṛṣṭo mahāmatiḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.