रामायणRāmāyaṇa

Rām, 6, 21

411 of 606 · 70 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

ततस्तम् अक्षोभ्यबलं लङ्काधिपतये चराः । (१।१)

tatastam akṣobhyabalaṃ laṅkādhipataye carāḥ |

1.2१.२

सुवेले राघवं शैले निविष्टं प्रत्यवेदयन् ॥ (१।२)

suvele rāghavaṃ śaile niviṣṭaṃ pratyavedayan ||

2.1२.१

चाराणां रावणः श्रुत्वा प्राप्तं रामं महाबलम् । (२।१)

cārāṇāṃ rāvaṇaḥ śrutvā prāptaṃ rāmaṃ mahābalam |

2.2२.२

जातोद्वेगो ऽभवत् किंचिच् छार्दूलं वाक्यम् अब्रवीत् ॥ (२।२)

jātodvego 'bhavat kiṃcic chārdūlaṃ vākyam abravīt ||

3.1३.१

अयथावच्च ते वर्णो दीनश्चासि निशाचर । (३।१)

ayathāvacca te varṇo dīnaścāsi niśācara |

3.2३.२

नासि कच्चिद् अमित्राणां क्रुद्धानां वशम् आगतः ॥ (३।२)

nāsi kaccid amitrāṇāṃ kruddhānāṃ vaśam āgataḥ ||

4.1४.१

इति तेनानुशिष्टस्तु वाचं मन्दम् उदीरयत् । (४।१)

iti tenānuśiṣṭastu vācaṃ mandam udīrayat |

4.2४.२

तदा राक्षसशार्दूलं शार्दूलो भयविह्वलः ॥ (४।२)

tadā rākṣasaśārdūlaṃ śārdūlo bhayavihvalaḥ ||

5.1५.१

न ते चारयितुं शक्या राजन् वानरपुंगवाः । (५।१)

na te cārayituṃ śakyā rājan vānarapuṃgavāḥ |

5.2५.२

विक्रान्ता बलवन्तश्च राघवेण च रक्षिताः ॥ (५।२)

vikrāntā balavantaśca rāghaveṇa ca rakṣitāḥ ||

6.1६.१

नापि संभाषितुं शक्याः सम्प्रश्नो ऽत्र न लभ्यते । (६।१)

nāpi saṃbhāṣituṃ śakyāḥ sampraśno 'tra na labhyate |

6.2६.२

सर्वतो रक्ष्यते पन्था वानरैः पर्वतोपमैः ॥ (६।२)

sarvato rakṣyate panthā vānaraiḥ parvatopamaiḥ ||

7.1७.१

प्रविष्टमात्रे ज्ञातो ऽहं बले तस्मिन्न् अचारिते । (७।१)

praviṣṭamātre jñāto 'haṃ bale tasminn acārite |

7.2७.२

बलाद् गृहीतो बहुभिर् बहुधास्मि विदारितः ॥ (७।२)

balād gṛhīto bahubhir bahudhāsmi vidāritaḥ ||

8.1८.१

जानुभिर् मुष्टिभिर् दन्तैस्तलैश्चाभिहतो भृशम् । (८।१)

jānubhir muṣṭibhir dantaistalaiścābhihato bhṛśam |

8.2८.२

परिणीतो ऽस्मि हरिभिर् बलवद्भिर् अमर्षणैः ॥ (८।२)

pariṇīto 'smi haribhir balavadbhir amarṣaṇaiḥ ||

9.1९.१

परिणीय च सर्वत्र नीतो ऽहं रामसंसदम् । (९।१)

pariṇīya ca sarvatra nīto 'haṃ rāmasaṃsadam |

9.2९.२

रुधिरादिग्धसर्वाङ्गो विह्वलश्चलितेन्द्रियः ॥ (९।२)

rudhirādigdhasarvāṅgo vihvalaścalitendriyaḥ ||

10.1१०.१

हरिभिर् वध्यमानश्च याचमानः कृताञ्जलिः । (१०।१)

haribhir vadhyamānaśca yācamānaḥ kṛtāñjaliḥ |

10.2१०.२

राघवेण परित्रातो जीवामि ह यदृच्छया ॥ (१०।२)

rāghaveṇa paritrāto jīvāmi ha yadṛcchayā ||

11.1११.१

एष शैलैः शिलाभिश्च पूरयित्वा महार्णवम् । (११।१)

eṣa śailaiḥ śilābhiśca pūrayitvā mahārṇavam |

11.2११.२

द्वारम् आश्रित्य लङ्काया रामस्तिष्ठति सायुधः ॥ (११।२)

dvāram āśritya laṅkāyā rāmastiṣṭhati sāyudhaḥ ||

12.1१२.१

गरुडव्यूहम् आस्थाय सर्वतो हरिभिर् वृतः । (१२।१)

garuḍavyūham āsthāya sarvato haribhir vṛtaḥ |

12.2१२.२

मां विसृज्य महातेजा लङ्काम् एवाभिवर्तते ॥ (१२।२)

māṃ visṛjya mahātejā laṅkām evābhivartate ||

13.1१३.१

पुरा प्राकारम् आयाति क्षिप्रम् एकतरं कुरु । (१३।१)

purā prākāram āyāti kṣipram ekataraṃ kuru |

13.2१३.२

सीतां चास्मै प्रयच्छाशु सुयुद्धं वा प्रदीयताम् ॥ (१३।२)

sītāṃ cāsmai prayacchāśu suyuddhaṃ vā pradīyatām ||

14.1१४.१

मनसा संततापाथ तच्छ्रुत्वा राक्षसाधिपः । (१४।१)

manasā saṃtatāpātha tacchrutvā rākṣasādhipaḥ |

14.2१४.२

शार्दूलस्य महद् वाक्यम् अथोवाच स रावणः ॥ (१४।२)

śārdūlasya mahad vākyam athovāca sa rāvaṇaḥ ||

15.1१५.१

यदि मां प्रतियुध्येरन् देवगन्धर्वदानवाः । (१५।१)

yadi māṃ pratiyudhyeran devagandharvadānavāḥ |

15.2१५.२

नैव सीतां प्रदास्यामि सर्वलोकभयाद् अपि ॥ (१५।२)

naiva sītāṃ pradāsyāmi sarvalokabhayād api ||

16.1१६.१

एवम् उक्त्वा महातेजा रावणः पुनर् अब्रवीत् । (१६।१)

evam uktvā mahātejā rāvaṇaḥ punar abravīt |

16.2१६.२

चारिता भवता सेना के ऽत्र शूराः प्लवंगमाः ॥ (१६।२)

cāritā bhavatā senā ke 'tra śūrāḥ plavaṃgamāḥ ||

17.1१७.१

कीदृशाः किम्प्रभावाश्च वानरा ये दुरासदाः । (१७।१)

kīdṛśāḥ kimprabhāvāśca vānarā ye durāsadāḥ |

17.2१७.२

कस्य पुत्राश्च पौत्राश्च तत्त्वम् आख्याहि राक्षस ॥ (१७।२)

kasya putrāśca pautrāśca tattvam ākhyāhi rākṣasa ||

18.1१८.१

तत्रात्र प्रतिपत्स्यामि ज्ञात्वा तेषां बलाबलम् । (१८।१)

tatrātra pratipatsyāmi jñātvā teṣāṃ balābalam |

18.2१८.२

अवश्यं बलसंख्यानं कर्तव्यं युद्धम् इच्छता ॥ (१८।२)

avaśyaṃ balasaṃkhyānaṃ kartavyaṃ yuddham icchatā ||

19.1१९.१

अथैवम् उक्तः शार्दूलो रावणेनोत्तमश्चरः । (१९।१)

athaivam uktaḥ śārdūlo rāvaṇenottamaścaraḥ |

19.2१९.२

इदं वचनम् आरेभे वक्तुं रावणसंनिधौ ॥ (१९।२)

idaṃ vacanam ārebhe vaktuṃ rāvaṇasaṃnidhau ||

20.1२०.१

अथर्क्षरजसः पुत्रो युधि राजन् सुदुर्जयः । (२०।१)

atharkṣarajasaḥ putro yudhi rājan sudurjayaḥ |

20.2२०.२

गद्गदस्याथ पुत्रो ऽत्र जाम्बवान् इति विश्रुतः ॥ (२०।२)

gadgadasyātha putro 'tra jāmbavān iti viśrutaḥ ||

21.1२१.१

गद्गदस्यैव पुत्रो ऽन्यो गुरुपुत्रः शतक्रतोः । (२१।१)

gadgadasyaiva putro 'nyo guruputraḥ śatakratoḥ |

21.2२१.२

कदनं यस्य पुत्रेण कृतम् एकेन रक्षसाम् ॥ (२१।२)

kadanaṃ yasya putreṇa kṛtam ekena rakṣasām ||

22.1२२.१

सुषेणश्चापि धर्मात्मा पुत्रो धर्मस्य वीर्यवान् । (२२।१)

suṣeṇaścāpi dharmātmā putro dharmasya vīryavān |

22.2२२.२

सौम्यः सोमात्मजश्चात्र राजन् दधिमुखः कपिः ॥ (२२।२)

saumyaḥ somātmajaścātra rājan dadhimukhaḥ kapiḥ ||

23.1२३.१

सुमुखो दुर्मुखश्चात्र वेगदर्शी च वानरः । (२३।१)

sumukho durmukhaścātra vegadarśī ca vānaraḥ |

23.2२३.२

मृत्युर् वानररूपेण नूनं सृष्टः स्वयम्भुवा ॥ (२३।२)

mṛtyur vānararūpeṇa nūnaṃ sṛṣṭaḥ svayambhuvā ||

24.1२४.१

पुत्रो हुतवहस्याथ नीलः सेनापतिः स्वयम् । (२४।१)

putro hutavahasyātha nīlaḥ senāpatiḥ svayam |

24.2२४.२

अनिलस्य च पुत्रो ऽत्र हनूमान् इति विश्रुतः ॥ (२४।२)

anilasya ca putro 'tra hanūmān iti viśrutaḥ ||

25.1२५.१

नप्ता शक्रस्य दुर्धर्षो बलवान् अङ्गदो युवा । (२५।१)

naptā śakrasya durdharṣo balavān aṅgado yuvā |

25.2२५.२

मैन्दश्च द्विविदश्चोभौ बलिनावश्विसंभवौ ॥ (२५।२)

maindaśca dvividaścobhau balināvaśvisaṃbhavau ||

26.1२६.१

पुत्रा वैवस्वतस्यात्र पञ्चकालान्तकोपमाः । (२६।१)

putrā vaivasvatasyātra pañcakālāntakopamāḥ |

26.2२६.२

गजो गवाक्षो गवयः शरभो गन्धमादनः ॥ (२६।२)

gajo gavākṣo gavayaḥ śarabho gandhamādanaḥ ||

27.1२७.१

श्वेतो ज्योतिर्मुखश्चात्र भास्करस्यात्मसंभवौ । (२७।१)

śveto jyotirmukhaścātra bhāskarasyātmasaṃbhavau |

27.2२७.२

वरुणस्य च पुत्रो ऽथ हेमकूटः प्लवंगमः ॥ (२७।२)

varuṇasya ca putro 'tha hemakūṭaḥ plavaṃgamaḥ ||

28.1२८.१

विश्वकर्मसुतो वीरो नलः प्लवगसत्तमः । (२८।१)

viśvakarmasuto vīro nalaḥ plavagasattamaḥ |

28.2२८.२

विक्रान्तो वेगवान् अत्र वसुपुत्रः सुदुर्धरः ॥ (२८।२)

vikrānto vegavān atra vasuputraḥ sudurdharaḥ ||

29.1२९.१

दशवानरकोट्यश्च शूराणां युद्धकाङ्क्षिणाम् । (२९।१)

daśavānarakoṭyaśca śūrāṇāṃ yuddhakāṅkṣiṇām |

29.2२९.२

श्रीमतां देवपुत्राणां शेषान्नाख्यातुम् उत्सहे ॥ (२९।२)

śrīmatāṃ devaputrāṇāṃ śeṣānnākhyātum utsahe ||

30.1३०.१

पुत्रो दशरथस्यैष सिंहसंहननो युवा । (३०।१)

putro daśarathasyaiṣa siṃhasaṃhanano yuvā |

30.2३०.२

दूषणो निहतो येन खरश्च त्रिशिरास्तथा ॥ (३०।२)

dūṣaṇo nihato yena kharaśca triśirāstathā ||

31.1३१.१

नास्ति रामस्य सदृशो विक्रमे भुवि कश्चन । (३१।१)

nāsti rāmasya sadṛśo vikrame bhuvi kaścana |

31.2३१.२

विराधो निहतो येन कबन्धश्चान्तकोपमः ॥ (३१।२)

virādho nihato yena kabandhaścāntakopamaḥ ||

32.1३२.१

वक्तुं न शक्तो रामस्य नरः कश्चिद् गुणान् क्षितौ । (३२।१)

vaktuṃ na śakto rāmasya naraḥ kaścid guṇān kṣitau |

32.2३२.२

जनस्थानगता येन तावन्तो राक्षसा हताः ॥ (३२।२)

janasthānagatā yena tāvanto rākṣasā hatāḥ ||

33.1३३.१

लक्ष्मणश्चात्र धर्मात्मा मातंगानाम् इवर्षभः । (३३।१)

lakṣmaṇaścātra dharmātmā mātaṃgānām ivarṣabhaḥ |

33.2३३.२

यस्य बाणपथं प्राप्य न जीवेद् अपि वासवः ॥ (३३।२)

yasya bāṇapathaṃ prāpya na jīved api vāsavaḥ ||

34.1३४.१

राक्षसानां वरिष्ठश्च तव भ्राता विभीषणः । (३४।१)

rākṣasānāṃ variṣṭhaśca tava bhrātā vibhīṣaṇaḥ |

34.2३४.२

परिगृह्य पुरीं लङ्कां राघवस्य हिते रतः ॥ (३४।२)

parigṛhya purīṃ laṅkāṃ rāghavasya hite rataḥ ||

35.1३५.१

इति सर्वं समाख्यातं तवेदं वानरं बलम् । (३५।१)

iti sarvaṃ samākhyātaṃ tavedaṃ vānaraṃ balam |

35.2३५.२

सुवेले ऽधिष्ठितं शैले शेषकार्ये भवान् गतिः ॥ (३५।२)

suvele 'dhiṣṭhitaṃ śaile śeṣakārye bhavān gatiḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 6, 21

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit