रामायणRāmāyaṇa

Rām, 2, 14

90 of 606 · 55 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

स तदन्तःपुरद्वारं समतीत्य जनाकुलम् । (१।१)

sa tadantaḥpuradvāraṃ samatītya janākulam |

1.2१.२

प्रविविक्तां ततः कक्ष्याम् आससाद पुराणवित् ॥ (१।२)

praviviktāṃ tataḥ kakṣyām āsasāda purāṇavit ||

2.1२.१

प्रासकार्मुकबिभ्रद्भिर् युवभिर् मृष्टकुण्डलैः । (२।१)

prāsakārmukabibhradbhir yuvabhir mṛṣṭakuṇḍalaiḥ |

2.2२.२

अप्रमादिभिर् एकाग्रैः स्वनुरक्तैर् अधिष्ठिताम् ॥ (२।२)

apramādibhir ekāgraiḥ svanuraktair adhiṣṭhitām ||

3.1३.१

तत्र काषायिणो वृद्धान् वेत्रपाणीन् स्वलंकृतान् । (३।१)

tatra kāṣāyiṇo vṛddhān vetrapāṇīn svalaṃkṛtān |

3.2३.२

ददर्श विष्ठितान् द्वारि स्त्र्यध्यक्षान् सुसमाहितान् ॥ (३।२)

dadarśa viṣṭhitān dvāri stryadhyakṣān susamāhitān ||

4.1४.१

ते समीक्ष्य समायान्तं रामप्रियचिकीर्षवः । (४।१)

te samīkṣya samāyāntaṃ rāmapriyacikīrṣavaḥ |

4.2४.२

सहभार्याय रामाय क्षिप्रम् एवाचचक्षिरे ॥ (४।२)

sahabhāryāya rāmāya kṣipram evācacakṣire ||

5.1५.१

प्रतिवेदितम् आज्ञाय सूतम् अभ्यन्तरं पितुः । (५।१)

prativeditam ājñāya sūtam abhyantaraṃ pituḥ |

5.2५.२

तत्रैवानाययामास राघवः प्रियकाम्यया ॥ (५।२)

tatraivānāyayāmāsa rāghavaḥ priyakāmyayā ||

6.1६.१

तं वैश्रवणसंकाशम् उपविष्टं स्वलंकृतम् । (६।१)

taṃ vaiśravaṇasaṃkāśam upaviṣṭaṃ svalaṃkṛtam |

6.2६.२

ददर्श सूतः पर्यङ्के सौवर्णे सोत्तरच्छदे ॥ (६।२)

dadarśa sūtaḥ paryaṅke sauvarṇe sottaracchade ||

7.1७.१

वराहरुधिराभेण शुचिना च सुगन्धिना । (७।१)

varāharudhirābheṇa śucinā ca sugandhinā |

7.2७.२

अनुलिप्तं परार्ध्येन चन्दनेन परंतपम् ॥ (७।२)

anuliptaṃ parārdhyena candanena paraṃtapam ||

8.1८.१

स्थितया पार्श्वतश् चापि वालव्यजनहस्तया । (८।१)

sthitayā pārśvataś cāpi vālavyajanahastayā |

8.2८.२

उपेतं सीतया भूयश् चित्रया शशिनं यथा ॥ (८।२)

upetaṃ sītayā bhūyaś citrayā śaśinaṃ yathā ||

9.1९.१

तं तपन्तम् इवादित्यम् उपपन्नं स्वतेजसा । (९।१)

taṃ tapantam ivādityam upapannaṃ svatejasā |

9.2९.२

ववन्दे वरदं बन्दी नियमज्ञो विनीतवत् ॥ (९।२)

vavande varadaṃ bandī niyamajño vinītavat ||

10.1१०.१

प्राञ्जलिस् तु सुखं पृष्ट्वा विहारशयनासने । (१०।१)

prāñjalis tu sukhaṃ pṛṣṭvā vihāraśayanāsane |

10.2१०.२

राजपुत्रम् उवाचेदं सुमन्त्रो राजसत्कृतः ॥ (१०।२)

rājaputram uvācedaṃ sumantro rājasatkṛtaḥ ||

11.1११.१

कौसल्या सुप्रभा देव पिता त्वां द्रष्टुम् इच्छति । (११।१)

kausalyā suprabhā deva pitā tvāṃ draṣṭum icchati |

11.2११.२

महिष्या सह कैकेय्या गम्यतां तत्र माचिरम् ॥ (११।२)

mahiṣyā saha kaikeyyā gamyatāṃ tatra māciram ||

12.1१२.१

एवम् उक्तस् तु संहृष्टो नरसिंहो महाद्युतिः । (१२।१)

evam uktas tu saṃhṛṣṭo narasiṃho mahādyutiḥ |

12.2१२.२

ततः संमानयामास सीताम् इदम् उवाच ह ॥ (१२।२)

tataḥ saṃmānayāmāsa sītām idam uvāca ha ||

13.1१३.१

देवि देवश् च देवी च समागम्य मदन्तरे । (१३।१)

devi devaś ca devī ca samāgamya madantare |

13.2१३.२

मन्त्रयेते ध्रुवं किंचिद् अभिषेचनसंहितम् ॥ (१३।२)

mantrayete dhruvaṃ kiṃcid abhiṣecanasaṃhitam ||

14.1१४.१

लक्षयित्वा ह्य् अभिप्रायं प्रियकामा सुदक्षिणा । (१४।१)

lakṣayitvā hy abhiprāyaṃ priyakāmā sudakṣiṇā |

14.2१४.२

संचोदयति राजानं मदर्थं मदिरेक्षणा ॥ (१४।२)

saṃcodayati rājānaṃ madarthaṃ madirekṣaṇā ||

15.1१५.१

यादृशी परिषत् तत्र तादृशो दूत आगतः । (१५।१)

yādṛśī pariṣat tatra tādṛśo dūta āgataḥ |

15.2१५.२

ध्रुवम् अद्यैव मां राजा यौवराज्ये ऽभिषेक्ष्यति ॥ (१५।२)

dhruvam adyaiva māṃ rājā yauvarājye 'bhiṣekṣyati ||

16.1१६.१

हन्त शीघ्रम् इतो गत्वा द्रक्ष्यामि च महीपतिम् । (१६।१)

hanta śīghram ito gatvā drakṣyāmi ca mahīpatim |

16.2१६.२

सह त्वं परिवारेण सुखम् आस्स्व रमस्व च ॥ (१६।२)

saha tvaṃ parivāreṇa sukham āssva ramasva ca ||

17.1१७.१

पतिसंमानिता सीता भर्तारम् असितेक्षणा । (१७।१)

patisaṃmānitā sītā bhartāram asitekṣaṇā |

17.2१७.२

आद्वारम् अनुवव्राज मङ्गलान्य् अभिदध्युषी ॥ (१७।२)

ādvāram anuvavrāja maṅgalāny abhidadhyuṣī ||

18.1१८.१

स सर्वान् अर्थिनो दृष्ट्वा समेत्य प्रतिनन्द्य च । (१८।१)

sa sarvān arthino dṛṣṭvā sametya pratinandya ca |

18.2१८.२

ततः पावकसंकाशम् आरुरोह रथोत्तमम् ॥ (१८।२)

tataḥ pāvakasaṃkāśam āruroha rathottamam ||

19.1१९.१

मुष्णन्तम् इव चक्षूंषि प्रभया हेमवर्चसम् । (१९।१)

muṣṇantam iva cakṣūṃṣi prabhayā hemavarcasam |

19.2१९.२

करेणुशिशुकल्पैश् च युक्तं परमवाजिभिः ॥ (१९।२)

kareṇuśiśukalpaiś ca yuktaṃ paramavājibhiḥ ||

20.1२०.१

हरियुक्तं सहस्राक्षो रथम् इन्द्र इवाशुगम् । (२०।१)

hariyuktaṃ sahasrākṣo ratham indra ivāśugam |

20.2२०.२

प्रययौ तूर्णम् आस्थाय राघवो ज्वलितः श्रिया ॥ (२०।२)

prayayau tūrṇam āsthāya rāghavo jvalitaḥ śriyā ||

21.1२१.१

स पर्जन्य इवाकाशे स्वनवान् अभिनादयन् । (२१।१)

sa parjanya ivākāśe svanavān abhinādayan |

21.2२१.२

निकेतान् निर्ययौ श्रीमान् महाभ्राद् इव चन्द्रमाः ॥ (२१।२)

niketān niryayau śrīmān mahābhrād iva candramāḥ ||

22.1२२.१

छत्त्रचामरपाणिस् तु लक्ष्मणो राघवानुजः । (२२।१)

chattracāmarapāṇis tu lakṣmaṇo rāghavānujaḥ |

22.2२२.२

जुगोप भ्रातरं भ्राता रथम् आस्थाय पृष्ठतः ॥ (२२।२)

jugopa bhrātaraṃ bhrātā ratham āsthāya pṛṣṭhataḥ ||

23.1२३.१

ततो हलहलाशब्दस् तुमुलः समजायत । (२३।१)

tato halahalāśabdas tumulaḥ samajāyata |

23.2२३.२

तस्य निष्क्रममाणस्य जनौघस्य समन्ततः ॥ (२३।२)

tasya niṣkramamāṇasya janaughasya samantataḥ ||

24.1२४.१

स राघवस् तत्र कथाप्रलापं शुश्राव लोकस्य समागतस्य । (२४।१)

sa rāghavas tatra kathāpralāpaṃ śuśrāva lokasya samāgatasya |

24.2२४.२

आत्माधिकारा विविधाश् च वाचः प्रहृष्टरूपस्य पुरे जनस्य ॥ (२४।२)

ātmādhikārā vividhāś ca vācaḥ prahṛṣṭarūpasya pure janasya ||

25.1२५.१

एष श्रियं गच्छति राघवो ऽद्य राजप्रसादाद् विपुलाङ्गम् इष्यन् । (२५।१)

eṣa śriyaṃ gacchati rāghavo 'dya rājaprasādād vipulāṅgam iṣyan |

25.2२५.२

एते वयं सर्वसमृद्धकामा येषाम् अयं नो भविता प्रशास्ता । (२५।२)

ete vayaṃ sarvasamṛddhakāmā yeṣām ayaṃ no bhavitā praśāstā |

25.3२५.३

लाभो जनस्यास्य यद् एष सर्वं प्रपत्स्यते राष्ट्रम् इदं चिराय ॥ (२५।३)

lābho janasyāsya yad eṣa sarvaṃ prapatsyate rāṣṭram idaṃ cirāya ||

26.1२६.१

स घोषवद्भिश् च हयैः सनागैः पुरःसरैः स्वस्तिकसूतमागधैः । (२६।१)

sa ghoṣavadbhiś ca hayaiḥ sanāgaiḥ puraḥsaraiḥ svastikasūtamāgadhaiḥ |

26.2२६.२

महीयमानः प्रवरैश् च वादकैर् अभिष्टुतो वैश्रवणो यथा ययौ ॥ (२६।२)

mahīyamānaḥ pravaraiś ca vādakair abhiṣṭuto vaiśravaṇo yathā yayau ||

27.1२७.१

करेणुमातंगरथाश्वसंकुलं महाजनौघैः परिपूर्णचत्वरम् । (२७।१)

kareṇumātaṃgarathāśvasaṃkulaṃ mahājanaughaiḥ paripūrṇacatvaram |

27.2२७.२

प्रभूतरत्नं बहुपण्यसंचयं ददर्श रामो रुचिरं महापथम् ॥ (२७।२)

prabhūtaratnaṃ bahupaṇyasaṃcayaṃ dadarśa rāmo ruciraṃ mahāpatham ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 2, 14

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit