रामायणRāmāyaṇa

Rām, 1, 25

25 of 606 · 44 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

मुनेर् वचनम् अक्लीबं श्रुत्वा नरवरात्मजः । (१।१)

muner vacanam aklībaṃ śrutvā naravarātmajaḥ |

1.2१.२

राघवः प्राञ्जलिर् भूत्वा प्रत्युवाच दृढव्रतः ॥ (१।२)

rāghavaḥ prāñjalir bhūtvā pratyuvāca dṛḍhavrataḥ ||

2.1२.१

पितुर् वचननिर्देशात् पितुर् वचनगौरवात् । (२।१)

pitur vacananirdeśāt pitur vacanagauravāt |

2.2२.२

वचनं कौशिकस्येति कर्तव्यम् अविशङ्कया ॥ (२।२)

vacanaṃ kauśikasyeti kartavyam aviśaṅkayā ||

3.1३.१

अनुशिष्टो ऽस्म्य् अयोध्यायां गुरुमध्ये महात्मना । (३।१)

anuśiṣṭo 'smy ayodhyāyāṃ gurumadhye mahātmanā |

3.2३.२

पित्रा दशरथेनाहं नावज्ञेयं च तद् वचः ॥ (३।२)

pitrā daśarathenāhaṃ nāvajñeyaṃ ca tad vacaḥ ||

4.1४.१

सो ऽहं पितुर् वचः श्रुत्वा शासनाद् ब्रह्मवादिनः । (४।१)

so 'haṃ pitur vacaḥ śrutvā śāsanād brahmavādinaḥ |

4.2४.२

करिष्यामि न संदेहस् ताटकावधम् उत्तमम् ॥ (४।२)

kariṣyāmi na saṃdehas tāṭakāvadham uttamam ||

5.1५.१

गोब्राह्मणहितार्थाय देशस्यास्य सुखाय च । (५।१)

gobrāhmaṇahitārthāya deśasyāsya sukhāya ca |

5.2५.२

तव चैवाप्रमेयस्य वचनं कर्तुम् उद्यतः ॥ (५।२)

tava caivāprameyasya vacanaṃ kartum udyataḥ ||

6.1६.१

एवम् उक्त्वा धनुर्मध्ये बद्ध्वा मुष्टिम् अरिंदमः । (६।१)

evam uktvā dhanurmadhye baddhvā muṣṭim ariṃdamaḥ |

6.2६.२

ज्याशब्दम् अकरोत् तीव्रं दिशः शब्देन पूरयन् ॥ (६।२)

jyāśabdam akarot tīvraṃ diśaḥ śabdena pūrayan ||

7.1७.१

तेन शब्देन वित्रस्तास् ताटकावनवासिनः । (७।१)

tena śabdena vitrastās tāṭakāvanavāsinaḥ |

7.2७.२

ताटका च सुसंक्रुद्धा तेन शब्देन मोहिता ॥ (७।२)

tāṭakā ca susaṃkruddhā tena śabdena mohitā ||

8.1८.१

तं शब्दम् अभिनिध्याय राक्षसी क्रोधमूर्छिता । (८।१)

taṃ śabdam abhinidhyāya rākṣasī krodhamūrchitā |

8.2८.२

श्रुत्वा चाभ्यद्रवद् वेगाद् यतः शब्दो विनिःसृतः ॥ (८।२)

śrutvā cābhyadravad vegād yataḥ śabdo viniḥsṛtaḥ ||

9.1९.१

तां दृष्ट्वा राघवः क्रुद्धां विकृतां विकृताननाम् । (९।१)

tāṃ dṛṣṭvā rāghavaḥ kruddhāṃ vikṛtāṃ vikṛtānanām |

9.2९.२

प्रमाणेनातिवृद्धां च लक्ष्मणं सो ऽभ्यभाषत ॥ (९।२)

pramāṇenātivṛddhāṃ ca lakṣmaṇaṃ so 'bhyabhāṣata ||

10.1१०.१

पश्य लक्ष्मण यक्षिण्या भैरवं दारुणं वपुः । (१०।१)

paśya lakṣmaṇa yakṣiṇyā bhairavaṃ dāruṇaṃ vapuḥ |

10.2१०.२

भिद्येरन् दर्शनाद् अस्या भीरूणां हृदयानि च ॥ (१०।२)

bhidyeran darśanād asyā bhīrūṇāṃ hṛdayāni ca ||

11.1११.१

एनां पश्य दुराधर्षां मायाबलसमन्विताम् । (११।१)

enāṃ paśya durādharṣāṃ māyābalasamanvitām |

11.2११.२

विनिवृत्तां करोम्य् अद्य हृतकर्णाग्रनासिकाम् ॥ (११।२)

vinivṛttāṃ karomy adya hṛtakarṇāgranāsikām ||

12.1१२.१

न ह्य् एनाम् उत्सहे हन्तुं स्त्रीस्वभावेन रक्षिताम् । (१२।१)

na hy enām utsahe hantuṃ strīsvabhāvena rakṣitām |

12.2१२.२

वीर्यं चास्या गतिं चापि हनिष्यामीति मे मतिः ॥ (१२।२)

vīryaṃ cāsyā gatiṃ cāpi haniṣyāmīti me matiḥ ||

13.1१३.१

एवं ब्रुवाणे रामे तु ताटका क्रोधमूर्छिता । (१३।१)

evaṃ bruvāṇe rāme tu tāṭakā krodhamūrchitā |

13.2१३.२

उद्यम्य बाहू गर्जन्ती रामम् एवाभ्यधावत ॥ (१३।२)

udyamya bāhū garjantī rāmam evābhyadhāvata ||

14.1१४.१

ताम् आपतन्तीं वेगेन विक्रान्ताम् अशनीम् इव । (१४।१)

tām āpatantīṃ vegena vikrāntām aśanīm iva |

14.2१४.२

शरेणोरसि विव्याध सा पपात ममार च ॥ (१४।२)

śareṇorasi vivyādha sā papāta mamāra ca ||

15.1१५.१

तां हतां भीमसंकाशां दृष्ट्वा सुरपतिस् तदा । (१५।१)

tāṃ hatāṃ bhīmasaṃkāśāṃ dṛṣṭvā surapatis tadā |

15.2१५.२

साधु साध्व् इति काकुत्स्थं सुराश् च समपूजयन् ॥ (१५।२)

sādhu sādhv iti kākutsthaṃ surāś ca samapūjayan ||

16.1१६.१

उवाच परमप्रीतः सहस्राक्षः पुरंदरः । (१६।१)

uvāca paramaprītaḥ sahasrākṣaḥ puraṃdaraḥ |

16.2१६.२

सुराश् च सर्वे संहृष्टा विश्वामित्रम् अथाब्रुवन् ॥ (१६।२)

surāś ca sarve saṃhṛṣṭā viśvāmitram athābruvan ||

17.1१७.१

मुने कौशिके भद्रं ते सेन्द्राः सर्वे मरुद्गणाः । (१७।१)

mune kauśike bhadraṃ te sendrāḥ sarve marudgaṇāḥ |

17.2१७.२

तोषिताः कर्मणानेन स्नेहं दर्शय राघवे ॥ (१७।२)

toṣitāḥ karmaṇānena snehaṃ darśaya rāghave ||

18.1१८.१

प्रजापतेर् भृशाश्वस्य पुत्रान् सत्यपराक्रमान् । (१८।१)

prajāpater bhṛśāśvasya putrān satyaparākramān |

18.2१८.२

तपोबलभृतान् ब्रह्मन् राघवाय निवेदय ॥ (१८।२)

tapobalabhṛtān brahman rāghavāya nivedaya ||

19.1१९.१

पात्रभूतश् च ते ब्रह्मंस् तवानुगमने धृतः । (१९।१)

pātrabhūtaś ca te brahmaṃs tavānugamane dhṛtaḥ |

19.2१९.२

कर्तव्यं च महत् कर्म सुराणां राजसूनुना ॥ (१९।२)

kartavyaṃ ca mahat karma surāṇāṃ rājasūnunā ||

20.1२०.१

एवम् उक्त्वा सुराः सर्वे हृष्टा जग्मुर् यथागतम् । (२०।१)

evam uktvā surāḥ sarve hṛṣṭā jagmur yathāgatam |

20.2२०.२

विश्वामित्रं पूजयित्वा ततः संध्या प्रवर्तते ॥ (२०।२)

viśvāmitraṃ pūjayitvā tataḥ saṃdhyā pravartate ||

21.1२१.१

ततो मुनिवरः प्रीतस् ताटकावधतोषितः । (२१।१)

tato munivaraḥ prītas tāṭakāvadhatoṣitaḥ |

21.2२१.२

मूर्ध्नि रामम् उपाघ्राय इदं वचनम् अब्रवीत् ॥ (२१।२)

mūrdhni rāmam upāghrāya idaṃ vacanam abravīt ||

22.1२२.१

इहाद्य रजनीं राम वसेम शुभदर्शन । (२२।१)

ihādya rajanīṃ rāma vasema śubhadarśana |

22.2२२.२

श्वः प्रभाते गमिष्यामस् तद् आश्रमपदं मम ॥ (२२।२)

śvaḥ prabhāte gamiṣyāmas tad āśramapadaṃ mama ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 1, 25

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit