Rām, 6, 104
Select a line for its word-by-word analysis.
श्रुत्वा भर्तृवचो रूक्षं लज्जया व्रीडिताभवत् ॥ (२।२)
śrutvā bhartṛvaco rūkṣaṃ lajjayā vrīḍitābhavat ||
वाक्शल्यैस्तैः सशल्येव भृशम् अश्रूण्यवर्तयत् ॥ (३।२)
vākśalyaistaiḥ saśalyeva bhṛśam aśrūṇyavartayat ||
ततो बाष्पपरिक्लिष्टं प्रमार्जन्ती स्वम् आननम् । (४।१)
tato bāṣpaparikliṣṭaṃ pramārjantī svam ānanam |
शनैर् गद्गदया वाचा भर्तारम् इदम् अब्रवीत् ॥ (४।२)
śanair gadgadayā vācā bhartāram idam abravīt ||
किं माम् असदृशं वाक्यम् ईदृशं श्रोत्रदारुणम् । (५।१)
kiṃ mām asadṛśaṃ vākyam īdṛśaṃ śrotradāruṇam |
रूक्षं श्रावयसे वीर प्राकृतः प्राकृताम् इव ॥ (५।२)
rūkṣaṃ śrāvayase vīra prākṛtaḥ prākṛtām iva ||
प्रत्ययं गच्छ मे स्वेन चारित्रेणैव ते शपे ॥ (६।२)
pratyayaṃ gaccha me svena cāritreṇaiva te śape ||
पृथक् स्त्रीणां प्रचारेण जातिं त्वं परिशङ्कसे । (७।१)
pṛthak strīṇāṃ pracāreṇa jātiṃ tvaṃ pariśaṅkase |
परित्यजेमां शङ्कां तु यदि ते ऽहं परीक्षिता ॥ (७।२)
parityajemāṃ śaṅkāṃ tu yadi te 'haṃ parīkṣitā ||
यद्यहं गात्रसंस्पर्शं गतास्मि विवशा प्रभो । (८।१)
yadyahaṃ gātrasaṃsparśaṃ gatāsmi vivaśā prabho |
यद्यहं ते न विज्ञाता हता तेनास्मि शाश्वतम् ॥ (१०।२)
yadyahaṃ te na vijñātā hatā tenāsmi śāśvatam ||
लङ्कास्थाहं त्वया वीर किं तदा न विसर्जिता ॥ (११।२)
laṅkāsthāhaṃ tvayā vīra kiṃ tadā na visarjitā ||
प्रत्यक्षं वानरेन्द्रस्य त्वद्वाक्यसमनन्तरम् । (१२।१)
pratyakṣaṃ vānarendrasya tvadvākyasamanantaram |
त्वया संत्यक्तया वीर त्यक्तं स्याज्जीवितं मया ॥ (१२।२)
tvayā saṃtyaktayā vīra tyaktaṃ syājjīvitaṃ mayā ||
न वृथा ते श्रमो ऽयं स्यात् संशये न्यस्य जीवितम् । (१३।१)
na vṛthā te śramo 'yaṃ syāt saṃśaye nyasya jīvitam |
लघुनेव मनुष्येण स्त्रीत्वम् एव पुरस्कृतम् ॥ (१४।२)
laghuneva manuṣyeṇa strītvam eva puraskṛtam ||
मम वृत्तं च वृत्तज्ञ बहु ते न पुरस्कृतम् ॥ (१५।२)
mama vṛttaṃ ca vṛttajña bahu te na puraskṛtam ||
न प्रमाणीकृतः पाणिर् बाल्ये बालेन पीडितः । (१६।१)
na pramāṇīkṛtaḥ pāṇir bālye bālena pīḍitaḥ |
मम भक्तिश्च शीलं च सर्वं ते पृष्ठतः कृतम् ॥ (१६।२)
mama bhaktiśca śīlaṃ ca sarvaṃ te pṛṣṭhataḥ kṛtam ||
अब्रवील् लक्ष्मणं सीता दीनं ध्यानपरं स्थितम् ॥ (१७।२)
abravīl lakṣmaṇaṃ sītā dīnaṃ dhyānaparaṃ sthitam ||
चितां मे कुरु सौमित्रे व्यसनस्यास्य भेषजम् । (१८।१)
citāṃ me kuru saumitre vyasanasyāsya bheṣajam |
अप्रीतस्य गुणैर् भर्तुस्त्यक्तया जनसंसदि । (१९।१)
aprītasya guṇair bhartustyaktayā janasaṃsadi |
या क्षमा मे गतिर् गन्तुं प्रवेक्ष्ये हव्यवाहनम् ॥ (१९।२)
yā kṣamā me gatir gantuṃ pravekṣye havyavāhanam ||
एवम् उक्तस्तु वैदेह्या लक्ष्मणः परवीरहा । (२०।१)
evam uktastu vaidehyā lakṣmaṇaḥ paravīrahā |
चितां चकार सौमित्रिर् मते रामस्य वीर्यवान् ॥ (२१।२)
citāṃ cakāra saumitrir mate rāmasya vīryavān ||
अधोमुखं ततो रामं शनैः कृत्वा प्रदक्षिणम् । (२२।१)
adhomukhaṃ tato rāmaṃ śanaiḥ kṛtvā pradakṣiṇam |
प्रणम्य देवताभ्यश्च ब्राह्मणेभ्यश्च मैथिली । (२३।१)
praṇamya devatābhyaśca brāhmaṇebhyaśca maithilī |
यथा मे हृदयं नित्यं नापसर्पति राघवात् । (२४।१)
yathā me hṛdayaṃ nityaṃ nāpasarpati rāghavāt |
तथा लोकस्य साक्षी मां सर्वतः पातु पावकः ॥ (२४।२)
tathā lokasya sākṣī māṃ sarvataḥ pātu pāvakaḥ ||
एवम् उक्त्वा तु वैदेही परिक्रम्य हुताशनम् । (२५।१)
evam uktvā tu vaidehī parikramya hutāśanam |
विवेश ज्वलनं दीप्तं निःसङ्गेनान्तरात्मना ॥ (२५।२)
viveśa jvalanaṃ dīptaṃ niḥsaṅgenāntarātmanā ||
ददर्श मैथिलीं तत्र प्रविशन्तीं हुताशनम् ॥ (२६।२)
dadarśa maithilīṃ tatra praviśantīṃ hutāśanam ||
तस्याम् अग्निं विशन्त्यां तु हाहेति विपुलः स्वनः । (२७।१)
tasyām agniṃ viśantyāṃ tu hāheti vipulaḥ svanaḥ |
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.