रामायणRāmāyaṇa

Rām, 6, 104

494 of 606 · 54 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

एवम् उक्ता तु वैदेही परुषं लोमहर्षणम् । (१।१)

evam uktā tu vaidehī paruṣaṃ lomaharṣaṇam |

1.2१.२

राघवेण सरोषेण भृशं प्रव्यथिताभवत् ॥ (१।२)

rāghaveṇa saroṣeṇa bhṛśaṃ pravyathitābhavat ||

2.1२.१

सा तद् अश्रुतपूर्वं हि जने महति मैथिली । (२।१)

sā tad aśrutapūrvaṃ hi jane mahati maithilī |

2.2२.२

श्रुत्वा भर्तृवचो रूक्षं लज्जया व्रीडिताभवत् ॥ (२।२)

śrutvā bhartṛvaco rūkṣaṃ lajjayā vrīḍitābhavat ||

3.1३.१

प्रविशन्तीव गात्राणि स्वान्येव जनकात्मजा । (३।१)

praviśantīva gātrāṇi svānyeva janakātmajā |

3.2३.२

वाक्शल्यैस्तैः सशल्येव भृशम् अश्रूण्यवर्तयत् ॥ (३।२)

vākśalyaistaiḥ saśalyeva bhṛśam aśrūṇyavartayat ||

4.1४.१

ततो बाष्पपरिक्लिष्टं प्रमार्जन्ती स्वम् आननम् । (४।१)

tato bāṣpaparikliṣṭaṃ pramārjantī svam ānanam |

4.2४.२

शनैर् गद्गदया वाचा भर्तारम् इदम् अब्रवीत् ॥ (४।२)

śanair gadgadayā vācā bhartāram idam abravīt ||

5.1५.१

किं माम् असदृशं वाक्यम् ईदृशं श्रोत्रदारुणम् । (५।१)

kiṃ mām asadṛśaṃ vākyam īdṛśaṃ śrotradāruṇam |

5.2५.२

रूक्षं श्रावयसे वीर प्राकृतः प्राकृताम् इव ॥ (५।२)

rūkṣaṃ śrāvayase vīra prākṛtaḥ prākṛtām iva ||

6.1६.१

न तथास्मि महाबाहो यथा त्वम् अवगच्छसि । (६।१)

na tathāsmi mahābāho yathā tvam avagacchasi |

6.2६.२

प्रत्ययं गच्छ मे स्वेन चारित्रेणैव ते शपे ॥ (६।२)

pratyayaṃ gaccha me svena cāritreṇaiva te śape ||

7.1७.१

पृथक् स्त्रीणां प्रचारेण जातिं त्वं परिशङ्कसे । (७।१)

pṛthak strīṇāṃ pracāreṇa jātiṃ tvaṃ pariśaṅkase |

7.2७.२

परित्यजेमां शङ्कां तु यदि ते ऽहं परीक्षिता ॥ (७।२)

parityajemāṃ śaṅkāṃ tu yadi te 'haṃ parīkṣitā ||

8.1८.१

यद्यहं गात्रसंस्पर्शं गतास्मि विवशा प्रभो । (८।१)

yadyahaṃ gātrasaṃsparśaṃ gatāsmi vivaśā prabho |

8.2८.२

कामकारो न मे तत्र दैवं तत्रापराध्यति ॥ (८।२)

kāmakāro na me tatra daivaṃ tatrāparādhyati ||

9.1९.१

मदधीनं तु यत् तन्मे हृदयं त्वयि वर्तते । (९।१)

madadhīnaṃ tu yat tanme hṛdayaṃ tvayi vartate |

9.2९.२

पराधीनेषु गात्रेषु किं करिष्याम्यनीश्वरा ॥ (९।२)

parādhīneṣu gātreṣu kiṃ kariṣyāmyanīśvarā ||

10.1१०.१

सहसंवृद्धभावाच्च संसर्गेण च मानद । (१०।१)

sahasaṃvṛddhabhāvācca saṃsargeṇa ca mānada |

10.2१०.२

यद्यहं ते न विज्ञाता हता तेनास्मि शाश्वतम् ॥ (१०।२)

yadyahaṃ te na vijñātā hatā tenāsmi śāśvatam ||

11.1११.१

प्रेषितस्ते यदा वीरो हनूमान् अवलोककः । (११।१)

preṣitaste yadā vīro hanūmān avalokakaḥ |

11.2११.२

लङ्कास्थाहं त्वया वीर किं तदा न विसर्जिता ॥ (११।२)

laṅkāsthāhaṃ tvayā vīra kiṃ tadā na visarjitā ||

12.1१२.१

प्रत्यक्षं वानरेन्द्रस्य त्वद्वाक्यसमनन्तरम् । (१२।१)

pratyakṣaṃ vānarendrasya tvadvākyasamanantaram |

12.2१२.२

त्वया संत्यक्तया वीर त्यक्तं स्याज्जीवितं मया ॥ (१२।२)

tvayā saṃtyaktayā vīra tyaktaṃ syājjīvitaṃ mayā ||

13.1१३.१

न वृथा ते श्रमो ऽयं स्यात् संशये न्यस्य जीवितम् । (१३।१)

na vṛthā te śramo 'yaṃ syāt saṃśaye nyasya jīvitam |

13.2१३.२

सुहृज्जनपरिक्लेशो न चायं निष्फलस्तव ॥ (१३।२)

suhṛjjanaparikleśo na cāyaṃ niṣphalastava ||

14.1१४.१

त्वया तु नरशार्दूल क्रोधम् एवानुवर्तता । (१४।१)

tvayā tu naraśārdūla krodham evānuvartatā |

14.2१४.२

लघुनेव मनुष्येण स्त्रीत्वम् एव पुरस्कृतम् ॥ (१४।२)

laghuneva manuṣyeṇa strītvam eva puraskṛtam ||

15.1१५.१

अपदेशेन जनकान्नोत्पत्तिर् वसुधातलात् । (१५।१)

apadeśena janakānnotpattir vasudhātalāt |

15.2१५.२

मम वृत्तं च वृत्तज्ञ बहु ते न पुरस्कृतम् ॥ (१५।२)

mama vṛttaṃ ca vṛttajña bahu te na puraskṛtam ||

16.1१६.१

न प्रमाणीकृतः पाणिर् बाल्ये बालेन पीडितः । (१६।१)

na pramāṇīkṛtaḥ pāṇir bālye bālena pīḍitaḥ |

16.2१६.२

मम भक्तिश्च शीलं च सर्वं ते पृष्ठतः कृतम् ॥ (१६।२)

mama bhaktiśca śīlaṃ ca sarvaṃ te pṛṣṭhataḥ kṛtam ||

17.1१७.१

एवं ब्रुवाणा रुदती बाष्पगद्गदभाषिणी । (१७।१)

evaṃ bruvāṇā rudatī bāṣpagadgadabhāṣiṇī |

17.2१७.२

अब्रवील् लक्ष्मणं सीता दीनं ध्यानपरं स्थितम् ॥ (१७।२)

abravīl lakṣmaṇaṃ sītā dīnaṃ dhyānaparaṃ sthitam ||

18.1१८.१

चितां मे कुरु सौमित्रे व्यसनस्यास्य भेषजम् । (१८।१)

citāṃ me kuru saumitre vyasanasyāsya bheṣajam |

18.2१८.२

मिथ्यापवादोपहता नाहं जीवितुम् उत्सहे ॥ (१८।२)

mithyāpavādopahatā nāhaṃ jīvitum utsahe ||

19.1१९.१

अप्रीतस्य गुणैर् भर्तुस्त्यक्तया जनसंसदि । (१९।१)

aprītasya guṇair bhartustyaktayā janasaṃsadi |

19.2१९.२

या क्षमा मे गतिर् गन्तुं प्रवेक्ष्ये हव्यवाहनम् ॥ (१९।२)

yā kṣamā me gatir gantuṃ pravekṣye havyavāhanam ||

20.1२०.१

एवम् उक्तस्तु वैदेह्या लक्ष्मणः परवीरहा । (२०।१)

evam uktastu vaidehyā lakṣmaṇaḥ paravīrahā |

20.2२०.२

अमर्षवशम् आपन्नो राघवाननम् ऐक्षत ॥ (२०।२)

amarṣavaśam āpanno rāghavānanam aikṣata ||

21.1२१.१

स विज्ञाय मनश्छन्दं रामस्याकारसूचितम् । (२१।१)

sa vijñāya manaśchandaṃ rāmasyākārasūcitam |

21.2२१.२

चितां चकार सौमित्रिर् मते रामस्य वीर्यवान् ॥ (२१।२)

citāṃ cakāra saumitrir mate rāmasya vīryavān ||

22.1२२.१

अधोमुखं ततो रामं शनैः कृत्वा प्रदक्षिणम् । (२२।१)

adhomukhaṃ tato rāmaṃ śanaiḥ kṛtvā pradakṣiṇam |

22.2२२.२

उपासर्पत वैदेही दीप्यमानं हुताशनम् ॥ (२२।२)

upāsarpata vaidehī dīpyamānaṃ hutāśanam ||

23.1२३.१

प्रणम्य देवताभ्यश्च ब्राह्मणेभ्यश्च मैथिली । (२३।१)

praṇamya devatābhyaśca brāhmaṇebhyaśca maithilī |

23.2२३.२

बद्धाञ्जलिपुटा चेदम् उवाचाग्निसमीपतः ॥ (२३।२)

baddhāñjalipuṭā cedam uvācāgnisamīpataḥ ||

24.1२४.१

यथा मे हृदयं नित्यं नापसर्पति राघवात् । (२४।१)

yathā me hṛdayaṃ nityaṃ nāpasarpati rāghavāt |

24.2२४.२

तथा लोकस्य साक्षी मां सर्वतः पातु पावकः ॥ (२४।२)

tathā lokasya sākṣī māṃ sarvataḥ pātu pāvakaḥ ||

25.1२५.१

एवम् उक्त्वा तु वैदेही परिक्रम्य हुताशनम् । (२५।१)

evam uktvā tu vaidehī parikramya hutāśanam |

25.2२५.२

विवेश ज्वलनं दीप्तं निःसङ्गेनान्तरात्मना ॥ (२५।२)

viveśa jvalanaṃ dīptaṃ niḥsaṅgenāntarātmanā ||

26.1२६.१

जनः स सुमहांस्तत्र बालवृद्धसमाकुलः । (२६।१)

janaḥ sa sumahāṃstatra bālavṛddhasamākulaḥ |

26.2२६.२

ददर्श मैथिलीं तत्र प्रविशन्तीं हुताशनम् ॥ (२६।२)

dadarśa maithilīṃ tatra praviśantīṃ hutāśanam ||

27.1२७.१

तस्याम् अग्निं विशन्त्यां तु हाहेति विपुलः स्वनः । (२७।१)

tasyām agniṃ viśantyāṃ tu hāheti vipulaḥ svanaḥ |

27.2२७.२

रक्षसां वानराणां च संबभूवाद्भुतोपमः ॥ (२७।२)

rakṣasāṃ vānarāṇāṃ ca saṃbabhūvādbhutopamaḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 6, 104

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit