रामायणRāmāyaṇa

Rām, 7, 5

511 of 606 · 87 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

सुकेशं धार्मिकं दृष्ट्वा वरलब्धं च राक्षसं । (१।१)

sukeśaṃ dhārmikaṃ dṛṣṭvā varalabdhaṃ ca rākṣasaṃ |

1.2१.२

ग्रामणीर् नाम गन्धर्वो विश्वावसुसमप्रभः ॥ (१।२)

grāmaṇīr nāma gandharvo viśvāvasusamaprabhaḥ ||

2.1२.१

तस्य देववती नाम द्वितीया श्रीर् इवात्मजा । (२।१)

tasya devavatī nāma dvitīyā śrīr ivātmajā |

2.2२.२

तां सुकेशाय धर्मेण ददौ दक्षः श्रियं यथा ॥ (२।२)

tāṃ sukeśāya dharmeṇa dadau dakṣaḥ śriyaṃ yathā ||

3.1३.१

वरदानकृतैश्वर्यं सा तं प्राप्य पतिं प्रियम् । (३।१)

varadānakṛtaiśvaryaṃ sā taṃ prāpya patiṃ priyam |

3.2३.२

आसीद् देववती तुष्टा धनं प्राप्येव निर्धनः ॥ (३।२)

āsīd devavatī tuṣṭā dhanaṃ prāpyeva nirdhanaḥ ||

4.1४.१

स तया सह संयुक्तो रराज रजनीचरः । (४।१)

sa tayā saha saṃyukto rarāja rajanīcaraḥ |

4.2४.२

अञ्जनाद् अभिनिष्क्रान्तः करेण्वेव महागजः ॥ (४।२)

añjanād abhiniṣkrāntaḥ kareṇveva mahāgajaḥ ||

5.1५.१

देववत्यां सुकेशस्तु जनयामास राघव । (५।१)

devavatyāṃ sukeśastu janayāmāsa rāghava |

5.2५.२

त्रींस्त्रिनेत्रसमान् पुत्रान् राक्षसान् राक्षसाधिपः । (५।२)

trīṃstrinetrasamān putrān rākṣasān rākṣasādhipaḥ |

5.3५.३

माल्यवन्तं सुमालिं च मालिं च बलिनां वरम् ॥ (५।३)

mālyavantaṃ sumāliṃ ca māliṃ ca balināṃ varam ||

6.1६.१

त्रयो लोका इवाव्यग्राः स्थितास्त्रय इवाग्नयः । (६।१)

trayo lokā ivāvyagrāḥ sthitāstraya ivāgnayaḥ |

6.2६.२

त्रयो मन्त्रा इवात्युग्रास्त्रयो घोरा इवामयाः ॥ (६।२)

trayo mantrā ivātyugrāstrayo ghorā ivāmayāḥ ||

7.1७.१

त्रयः सुकेशस्य सुतास्त्रेताग्निसमवर्चसः । (७।१)

trayaḥ sukeśasya sutāstretāgnisamavarcasaḥ |

7.2७.२

विवृद्धिम् अगमंस्तत्र व्याधयोपेक्षिता इव ॥ (७।२)

vivṛddhim agamaṃstatra vyādhayopekṣitā iva ||

8.1८.१

वरप्राप्तिं पितुस्ते तु ज्ञात्वैश्वर्यं ततो महत् । (८।१)

varaprāptiṃ pituste tu jñātvaiśvaryaṃ tato mahat |

8.2८.२

तपस्तप्तुं गता मेरुं भ्रातरः कृतनिश्चयाः ॥ (८।२)

tapastaptuṃ gatā meruṃ bhrātaraḥ kṛtaniścayāḥ ||

9.1९.१

प्रगृह्य नियमान् घोरान् राक्षसा नृपसत्तम । (९।१)

pragṛhya niyamān ghorān rākṣasā nṛpasattama |

9.2९.२

विचेरुस्ते तपो घोरं सर्वभूतभयावहम् ॥ (९।२)

viceruste tapo ghoraṃ sarvabhūtabhayāvaham ||

10.1१०.१

सत्यार्जवदमोपेतैस्तपोभिर् भुवि दुष्करैः । (१०।१)

satyārjavadamopetaistapobhir bhuvi duṣkaraiḥ |

10.2१०.२

संतापयन्तस्त्रींल् लोकान् सदेवासुरमानुषान् ॥ (१०।२)

saṃtāpayantastrīṃl lokān sadevāsuramānuṣān ||

11.1११.१

ततो विभुश्चतुर्वक्त्रो विमानवरम् आस्थितः । (११।१)

tato vibhuścaturvaktro vimānavaram āsthitaḥ |

11.2११.२

सुकेशपुत्रान् आमन्त्र्य वरदो ऽस्मीत्यभाषत ॥ (११।२)

sukeśaputrān āmantrya varado 'smītyabhāṣata ||

12.1१२.१

ब्रह्माणं वरदं ज्ञात्वा सेन्द्रैर् देवगणैर् वृतम् । (१२।१)

brahmāṇaṃ varadaṃ jñātvā sendrair devagaṇair vṛtam |

12.2१२.२

ऊचुः प्राञ्जलयः सर्वे वेपमाना इव द्रुमाः ॥ (१२।२)

ūcuḥ prāñjalayaḥ sarve vepamānā iva drumāḥ ||

13.1१३.१

तपसाराधितो देव यदि नो दिशसे वरम् । (१३।१)

tapasārādhito deva yadi no diśase varam |

13.2१३.२

अजेयाः शत्रुहन्तारस्तथैव चिरजीविनः । (१३।२)

ajeyāḥ śatruhantārastathaiva cirajīvinaḥ |

13.3१३.३

प्रभविष्णवो भवामेति परस्परम् अनुव्रताः ॥ (१३।३)

prabhaviṣṇavo bhavāmeti parasparam anuvratāḥ ||

14.1१४.१

एवं भविष्यतीत्युक्त्वा सुकेशतनयान् प्रभुः । (१४।१)

evaṃ bhaviṣyatītyuktvā sukeśatanayān prabhuḥ |

14.2१४.२

प्रययौ ब्रह्मलोकाय ब्रह्मा ब्राह्मणवत्सलः ॥ (१४।२)

prayayau brahmalokāya brahmā brāhmaṇavatsalaḥ ||

15.1१५.१

वरं लब्ध्वा ततः सर्वे राम रात्रिंचरास्तदा । (१५।१)

varaṃ labdhvā tataḥ sarve rāma rātriṃcarāstadā |

15.2१५.२

सुरासुरान् प्रबाधन्ते वरदानात् सुनिर्भयाः ॥ (१५।२)

surāsurān prabādhante varadānāt sunirbhayāḥ ||

16.1१६.१

तैर् वध्यमानास्त्रिदशाः सर्षिसंघाः सचारणाः । (१६।१)

tair vadhyamānāstridaśāḥ sarṣisaṃghāḥ sacāraṇāḥ |

16.2१६.२

त्रातारं नाधिगच्छन्ति निरयस्था यथा नराः ॥ (१६।२)

trātāraṃ nādhigacchanti nirayasthā yathā narāḥ ||

17.1१७.१

अथ ते विश्वकर्माणं शिल्पिनां वरम् अव्ययम् । (१७।१)

atha te viśvakarmāṇaṃ śilpināṃ varam avyayam |

17.2१७.२

ऊचुः समेत्य संहृष्टा राक्षसा रघुसत्तम ॥ (१७।२)

ūcuḥ sametya saṃhṛṣṭā rākṣasā raghusattama ||

18.1१८.१

गृहकर्ता भवान् एव देवानां हृदयेप्सितम् । (१८।१)

gṛhakartā bhavān eva devānāṃ hṛdayepsitam |

18.2१८.२

अस्माकम् अपि तावत् त्वं गृहं कुरु महामते ॥ (१८।२)

asmākam api tāvat tvaṃ gṛhaṃ kuru mahāmate ||

19.1१९.१

हिमवन्तं समाश्रित्य मेरुं मन्दरम् एव वा । (१९।१)

himavantaṃ samāśritya meruṃ mandaram eva vā |

19.2१९.२

महेश्वरगृहप्रख्यं गृहं नः क्रियतां महत् ॥ (१९।२)

maheśvaragṛhaprakhyaṃ gṛhaṃ naḥ kriyatāṃ mahat ||

20.1२०.१

विश्वकर्मा ततस्तेषां राक्षसानां महाभुजः । (२०।१)

viśvakarmā tatasteṣāṃ rākṣasānāṃ mahābhujaḥ |

20.2२०.२

निवासं कथयामास शक्रस्येवामरावतीम् ॥ (२०।२)

nivāsaṃ kathayāmāsa śakrasyevāmarāvatīm ||

21.1२१.१

दक्षिणस्योदधेस्तीरे त्रिकूटो नाम पर्वतः । (२१।१)

dakṣiṇasyodadhestīre trikūṭo nāma parvataḥ |

21.2२१.२

शिखरे तस्य शैलस्य मध्यमे ऽम्बुदसंनिभे । (२१।२)

śikhare tasya śailasya madhyame 'mbudasaṃnibhe |

21.3२१.३

शकुनैर् अपि दुष्प्रापे टङ्कच्छिन्नचतुर्दिशि ॥ (२१।३)

śakunair api duṣprāpe ṭaṅkacchinnacaturdiśi ||

22.1२२.१

त्रिंशद्योजनविस्तीर्णा स्वर्णप्राकारतोरणा । (२२।१)

triṃśadyojanavistīrṇā svarṇaprākāratoraṇā |

22.2२२.२

मया लङ्केति नगरी शक्राज्ञप्तेन निर्मिता ॥ (२२।२)

mayā laṅketi nagarī śakrājñaptena nirmitā ||

23.1२३.१

तस्यां वसत दुर्धर्षाः पुर्यां राक्षससत्तमाः । (२३।१)

tasyāṃ vasata durdharṣāḥ puryāṃ rākṣasasattamāḥ |

23.2२३.२

अमरावतीं समासाद्य सेन्द्रा इव दिवौकसः ॥ (२३।२)

amarāvatīṃ samāsādya sendrā iva divaukasaḥ ||

24.1२४.१

लङ्कादुर्गं समासाद्य राक्षसैर् बहुभिर् वृताः । (२४।१)

laṅkādurgaṃ samāsādya rākṣasair bahubhir vṛtāḥ |

24.2२४.२

भविष्यथ दुराधर्षाः शत्रूणां शत्रुसूदनाः ॥ (२४।२)

bhaviṣyatha durādharṣāḥ śatrūṇāṃ śatrusūdanāḥ ||

25.1२५.१

विश्वकर्मवचः श्रुत्वा ततस्ते राम राक्षसाः । (२५।१)

viśvakarmavacaḥ śrutvā tataste rāma rākṣasāḥ |

25.2२५.२

सहस्रानुचरा गत्वा लङ्कां ताम् अवसन् पुरीम् ॥ (२५।२)

sahasrānucarā gatvā laṅkāṃ tām avasan purīm ||

26.1२६.१

दृढप्राकारपरिखां हैमैर् गृहशतैर् वृताम् । (२६।१)

dṛḍhaprākāraparikhāṃ haimair gṛhaśatair vṛtām |

26.2२६.२

लङ्काम् अवाप्य ते हृष्टा विहरन्ति निशाचराः ॥ (२६।२)

laṅkām avāpya te hṛṣṭā viharanti niśācarāḥ ||

27.1२७.१

नर्मदा नाम गन्धर्वी नानाधर्मसमेधिता । (२७।१)

narmadā nāma gandharvī nānādharmasamedhitā |

27.2२७.२

तस्याः कन्यात्रयं ह्यासीद् धीश्रीकीर्तिसमद्युति ॥ (२७।२)

tasyāḥ kanyātrayaṃ hyāsīd dhīśrīkīrtisamadyuti ||

28.1२८.१

ज्येष्ठक्रमेण सा तेषां राक्षसानाम् अराक्षसी । (२८।१)

jyeṣṭhakrameṇa sā teṣāṃ rākṣasānām arākṣasī |

28.2२८.२

कन्यास्ताः प्रददौ हृष्टा पूर्णचन्द्रनिभाननाः ॥ (२८।२)

kanyāstāḥ pradadau hṛṣṭā pūrṇacandranibhānanāḥ ||

29.1२९.१

त्रयाणां राक्षसेन्द्राणां तिस्रो गन्धर्वकन्यकाः । (२९।१)

trayāṇāṃ rākṣasendrāṇāṃ tisro gandharvakanyakāḥ |

29.2२९.२

मात्रा दत्ता महाभागा नक्षत्रे भगदैवते ॥ (२९।२)

mātrā dattā mahābhāgā nakṣatre bhagadaivate ||

30.1३०.१

कृतदारास्तु ते राम सुकेशतनयाः प्रभो । (३०।१)

kṛtadārāstu te rāma sukeśatanayāḥ prabho |

30.2३०.२

भार्याभिः सह चिक्रीडुर् अप्सरोभिर् इवामराः ॥ (३०।२)

bhāryābhiḥ saha cikrīḍur apsarobhir ivāmarāḥ ||

31.1३१.१

तत्र माल्यवतो भार्या सुन्दरी नाम सुन्दरी । (३१।१)

tatra mālyavato bhāryā sundarī nāma sundarī |

31.2३१.२

स तस्यां जनयामास यद् अपत्यं निबोध तत् ॥ (३१।२)

sa tasyāṃ janayāmāsa yad apatyaṃ nibodha tat ||

32.1३२.१

वज्रमुष्टिर् विरूपाक्षो दुर्मुखश्चैव राक्षसः । (३२।१)

vajramuṣṭir virūpākṣo durmukhaścaiva rākṣasaḥ |

32.2३२.२

सुप्तघ्नो यज्ञकोपश्च मत्तोन्मत्तौ तथैव च । (३२।२)

suptaghno yajñakopaśca mattonmattau tathaiva ca |

32.3३२.३

अनला चाभवत् कन्या सुन्दर्यां राम सुन्दरी ॥ (३२।३)

analā cābhavat kanyā sundaryāṃ rāma sundarī ||

33.1३३.१

सुमालिनो ऽपि भार्यासीत् पूर्णचन्द्रनिभानना । (३३।१)

sumālino 'pi bhāryāsīt pūrṇacandranibhānanā |

33.2३३.२

नाम्ना केतुमती नाम प्राणेभ्यो ऽपि गरीयसी ॥ (३३।२)

nāmnā ketumatī nāma prāṇebhyo 'pi garīyasī ||

34.1३४.१

सुमाली जनयामास यद् अपत्यं निशाचरः । (३४।१)

sumālī janayāmāsa yad apatyaṃ niśācaraḥ |

34.2३४.२

केतुमत्यां महाराज तन्निबोधानुपूर्वशः ॥ (३४।२)

ketumatyāṃ mahārāja tannibodhānupūrvaśaḥ ||

35.1३५.१

प्रहस्तो ऽकम्पनैश्चैव विकटः कालकार्मुकः । (३५।१)

prahasto 'kampanaiścaiva vikaṭaḥ kālakārmukaḥ |

35.2३५.२

धूम्राक्षश्चाथ दण्डश्च सुपार्श्वश्च महाबलः ॥ (३५।२)

dhūmrākṣaścātha daṇḍaśca supārśvaśca mahābalaḥ ||

36.1३६.१

संह्रादिः प्रघसश्चैव भासकर्णश्च राक्षसः । (३६।१)

saṃhrādiḥ praghasaścaiva bhāsakarṇaśca rākṣasaḥ |

36.2३६.२

राका पुष्पोत्कटा चैव कैकसी च शुचिस्मिता । (३६।२)

rākā puṣpotkaṭā caiva kaikasī ca śucismitā |

36.3३६.३

कुम्भीनसी च इत्येते सुमालेः प्रसवाः स्मृताः ॥ (३६।३)

kumbhīnasī ca ityete sumāleḥ prasavāḥ smṛtāḥ ||

37.1३७.१

मालेस्तु वसुदा नाम गन्धर्वी रूपशालिनी । (३७।१)

mālestu vasudā nāma gandharvī rūpaśālinī |

37.2३७.२

भार्यासीत् पद्मपत्राक्षी स्वक्षी यक्षीवरोपमा ॥ (३७।२)

bhāryāsīt padmapatrākṣī svakṣī yakṣīvaropamā ||

38.1३८.१

सुमालेर् अनुजस्तस्यां जनयामास यत् प्रभो । (३८।१)

sumāler anujastasyāṃ janayāmāsa yat prabho |

38.2३८.२

अपत्यं कथ्यमानं तन्मया त्वं शृणु राघव ॥ (३८।२)

apatyaṃ kathyamānaṃ tanmayā tvaṃ śṛṇu rāghava ||

39.1३९.१

अनलश्चानिलश्चैव हरः संपातिर् एव च । (३९।१)

analaścānilaścaiva haraḥ saṃpātir eva ca |

39.2३९.२

एते विभीषणामात्या मालेयास्ते निशाचराः ॥ (३९।२)

ete vibhīṣaṇāmātyā māleyāste niśācarāḥ ||

40.1४०.१

ततस्तु ते राक्षसपुंगवास्त्रयो निशाचरैः पुत्रशतैश्च संवृताः । (४०।१)

tatastu te rākṣasapuṃgavāstrayo niśācaraiḥ putraśataiśca saṃvṛtāḥ |

40.2४०.२

सुरान् सहेन्द्रान् ऋषिनागदानवान् बबाधिरे ते बलवीर्यदर्पिताः ॥ (४०।२)

surān sahendrān ṛṣināgadānavān babādhire te balavīryadarpitāḥ ||

41.1४१.१

जगद् भ्रमन्तो ऽनिलवद् दुरासदा रणे च मृत्युप्रतिमाः समाहिताः । (४१।१)

jagad bhramanto 'nilavad durāsadā raṇe ca mṛtyupratimāḥ samāhitāḥ |

41.2४१.२

वरप्रदानाद् अभिगर्विता भृशं क्रतुक्रियाणां प्रशमंकराः सदा ॥ (४१।२)

varapradānād abhigarvitā bhṛśaṃ kratukriyāṇāṃ praśamaṃkarāḥ sadā ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 7, 5

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit