रामायणRāmāyaṇa

Rām, 5, 61

385 of 606 · 56 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

ततो मूर्ध्ना निपतितं वानरं वानरर्षभः । (१।१)

tato mūrdhnā nipatitaṃ vānaraṃ vānararṣabhaḥ |

1.2१.२

दृष्ट्वैवोद्विग्नहृदयो वाक्यम् एतद् उवाच ह ॥ (१।२)

dṛṣṭvaivodvignahṛdayo vākyam etad uvāca ha ||

2.1२.१

उत्तिष्ठोत्तिष्ठ कस्मात् त्वं पादयोः पतितो मम । (२।१)

uttiṣṭhottiṣṭha kasmāt tvaṃ pādayoḥ patito mama |

2.2२.२

अभयं ते भवेद् वीर सत्यम् एवाभिधीयताम् ॥ (२।२)

abhayaṃ te bhaved vīra satyam evābhidhīyatām ||

3.1३.१

स तु विश्वासितस्तेन सुग्रीवेण महात्मना । (३।१)

sa tu viśvāsitastena sugrīveṇa mahātmanā |

3.2३.२

उत्थाय च महाप्राज्ञो वाक्यं दधिमुखो ऽब्रवीत् ॥ (३।२)

utthāya ca mahāprājño vākyaṃ dadhimukho 'bravīt ||

4.1४.१

नैवर्क्षरजसा राजन्न त्वया नापि वालिना । (४।१)

naivarkṣarajasā rājanna tvayā nāpi vālinā |

4.2४.२

वनं निसृष्टपूर्वं हि भक्षितं तत् तु वानरैः ॥ (४।२)

vanaṃ nisṛṣṭapūrvaṃ hi bhakṣitaṃ tat tu vānaraiḥ ||

5.1५.१

एभिः प्रधर्षिताश्चैव वारिता वनरक्षिभिः । (५।१)

ebhiḥ pradharṣitāścaiva vāritā vanarakṣibhiḥ |

5.2५.२

मधून्यचिन्तयित्वेमान् भक्षयन्ति पिबन्ति च ॥ (५।२)

madhūnyacintayitvemān bhakṣayanti pibanti ca ||

6.1६.१

शिष्टम् अत्रापविध्यन्ति भक्षयन्ति तथापरे । (६।१)

śiṣṭam atrāpavidhyanti bhakṣayanti tathāpare |

6.2६.२

निवार्यमाणास्ते सर्वे भ्रुवौ वै दर्शयन्ति हि ॥ (६।२)

nivāryamāṇāste sarve bhruvau vai darśayanti hi ||

7.1७.१

इमे हि संरब्धतरास्तथा तैः सम्प्रधर्षिताः । (७।१)

ime hi saṃrabdhatarāstathā taiḥ sampradharṣitāḥ |

7.2७.२

वारयन्तो वनात् तस्मात् क्रुद्धैर् वानरपुंगवैः ॥ (७।२)

vārayanto vanāt tasmāt kruddhair vānarapuṃgavaiḥ ||

8.1८.१

ततस्तैर् बहुभिर् वीरैर् वानरैर् वानरर्षभाः । (८।१)

tatastair bahubhir vīrair vānarair vānararṣabhāḥ |

8.2८.२

संरक्तनयनैः क्रोधाद्धरयः संप्रचालिताः ॥ (८।२)

saṃraktanayanaiḥ krodhāddharayaḥ saṃpracālitāḥ ||

9.1९.१

पाणिभिर् निहताः केचित् केचिज् जानुभिर् आहताः । (९।१)

pāṇibhir nihatāḥ kecit kecij jānubhir āhatāḥ |

9.2९.२

प्रकृष्टाश्च यथाकामं देवमार्गं च दर्शिताः ॥ (९।२)

prakṛṣṭāśca yathākāmaṃ devamārgaṃ ca darśitāḥ ||

10.1१०.१

एवम् एते हताः शूरास्त्वयि तिष्ठति भर्तरि । (१०।१)

evam ete hatāḥ śūrāstvayi tiṣṭhati bhartari |

10.2१०.२

कृत्स्नं मधुवनं चैव प्रकामं तैः प्रभक्ष्यते ॥ (१०।२)

kṛtsnaṃ madhuvanaṃ caiva prakāmaṃ taiḥ prabhakṣyate ||

11.1११.१

एवं विज्ञाप्यमानं तु सुग्रीवं वानरर्षभम् । (११।१)

evaṃ vijñāpyamānaṃ tu sugrīvaṃ vānararṣabham |

11.2११.२

अपृच्छत् तं महाप्राज्ञो लक्ष्मणः परवीरहा ॥ (११।२)

apṛcchat taṃ mahāprājño lakṣmaṇaḥ paravīrahā ||

12.1१२.१

किम् अयं वानरो राजन् वनपः प्रत्युपस्थितः । (१२।१)

kim ayaṃ vānaro rājan vanapaḥ pratyupasthitaḥ |

12.2१२.२

कं चार्थम् अभिनिर्दिश्य दुःखितो वाक्यम् अब्रवीत् ॥ (१२।२)

kaṃ cārtham abhinirdiśya duḥkhito vākyam abravīt ||

13.1१३.१

एवम् उक्तस्तु सुग्रीवो लक्ष्मणेन महात्मना । (१३।१)

evam uktastu sugrīvo lakṣmaṇena mahātmanā |

13.2१३.२

लक्ष्मणं प्रत्युवाचेदं वाक्यं वाक्यविशारदः ॥ (१३।२)

lakṣmaṇaṃ pratyuvācedaṃ vākyaṃ vākyaviśāradaḥ ||

14.1१४.१

आर्य लक्ष्मण संप्राह वीरो दधिमुखः कपिः । (१४।१)

ārya lakṣmaṇa saṃprāha vīro dadhimukhaḥ kapiḥ |

14.2१४.२

अङ्गदप्रमुखैर् वीरैर् भक्षितं मधु वानरैः ॥ (१४।२)

aṅgadapramukhair vīrair bhakṣitaṃ madhu vānaraiḥ ||

15.1१५.१

नैषाम् अकृतकृत्यानाम् ईदृशः स्याद् उपक्रमः । (१५।१)

naiṣām akṛtakṛtyānām īdṛśaḥ syād upakramaḥ |

15.2१५.२

वनं यथाभिपन्नं तैः साधितं कर्म वानरैः ॥ (१५।२)

vanaṃ yathābhipannaṃ taiḥ sādhitaṃ karma vānaraiḥ ||

16.1१६.१

दृष्टा देवी न संदेहो न चान्येन हनूमता । (१६।१)

dṛṣṭā devī na saṃdeho na cānyena hanūmatā |

16.2१६.२

न ह्यन्यः साधने हेतुः कर्मणो ऽस्य हनूमतः ॥ (१६।२)

na hyanyaḥ sādhane hetuḥ karmaṇo 'sya hanūmataḥ ||

17.1१७.१

कार्यसिद्धिर् हनुमति मतिश्च हरिपुंगवे । (१७।१)

kāryasiddhir hanumati matiśca haripuṃgave |

17.2१७.२

व्यवसायश्च वीर्यं च श्रुतं चापि प्रतिष्ठितम् ॥ (१७।२)

vyavasāyaśca vīryaṃ ca śrutaṃ cāpi pratiṣṭhitam ||

18.1१८.१

जाम्बवान् यत्र नेता स्याद् अङ्गदस्य बलेश्वरः । (१८।१)

jāmbavān yatra netā syād aṅgadasya baleśvaraḥ |

18.2१८.२

हनूमांश्चाप्यधिष्ठाता न तस्य गतिर् अन्यथा ॥ (१८।२)

hanūmāṃścāpyadhiṣṭhātā na tasya gatir anyathā ||

19.1१९.१

अङ्गदप्रमुखैर् वीरैर् हतं मधुवनं किल । (१९।१)

aṅgadapramukhair vīrair hataṃ madhuvanaṃ kila |

19.2१९.२

विचिन्त्य दक्षिणाम् आशाम् आगतैर् हरिपुंगवैः ॥ (१९।२)

vicintya dakṣiṇām āśām āgatair haripuṃgavaiḥ ||

20.1२०.१

आगतैश्च प्रविष्टं तद् यथा मधुवनं हि तैः । (२०।१)

āgataiśca praviṣṭaṃ tad yathā madhuvanaṃ hi taiḥ |

20.2२०.२

धर्षितं च वनं कृत्स्नम् उपयुक्तं च वानरैः । (२०।२)

dharṣitaṃ ca vanaṃ kṛtsnam upayuktaṃ ca vānaraiḥ |

20.3२०.३

वारिताः सहिताः पालास्तथा जानुभिर् आहताः ॥ (२०।३)

vāritāḥ sahitāḥ pālāstathā jānubhir āhatāḥ ||

21.1२१.१

एतदर्थम् अयं प्राप्तो वक्तुं मधुरवाग् इह । (२१।१)

etadartham ayaṃ prāpto vaktuṃ madhuravāg iha |

21.2२१.२

नाम्ना दधिमुखो नाम हरिः प्रख्यातविक्रमः ॥ (२१।२)

nāmnā dadhimukho nāma hariḥ prakhyātavikramaḥ ||

22.1२२.१

दृष्टा सीता महाबाहो सौमित्रे पश्य तत्त्वतः । (२२।१)

dṛṣṭā sītā mahābāho saumitre paśya tattvataḥ |

22.2२२.२

अभिगम्य यथा सर्वे पिबन्ति मधु वानराः ॥ (२२।२)

abhigamya yathā sarve pibanti madhu vānarāḥ ||

23.1२३.१

न चाप्यदृष्ट्वा वैदेहीं विश्रुताः पुरुषर्षभ । (२३।१)

na cāpyadṛṣṭvā vaidehīṃ viśrutāḥ puruṣarṣabha |

23.2२३.२

वनं दत्तवरं दिव्यं धर्षयेयुर् वनौकसः ॥ (२३।२)

vanaṃ dattavaraṃ divyaṃ dharṣayeyur vanaukasaḥ ||

24.1२४.१

ततः प्रहृष्टो धर्मात्मा लक्ष्मणः सहराघवः । (२४।१)

tataḥ prahṛṣṭo dharmātmā lakṣmaṇaḥ saharāghavaḥ |

24.2२४.२

श्रुत्वा कर्णसुखां वाणीं सुग्रीववदनाच्च्युताम् ॥ (२४।२)

śrutvā karṇasukhāṃ vāṇīṃ sugrīvavadanāccyutām ||

25.1२५.१

प्राहृष्यत भृशं रामो लक्ष्मणश्च महायशाः । (२५।१)

prāhṛṣyata bhṛśaṃ rāmo lakṣmaṇaśca mahāyaśāḥ |

25.2२५.२

श्रुत्वा दधिमुखस्येदं सुग्रीवस्तु प्रहृष्य च । (२५।२)

śrutvā dadhimukhasyedaṃ sugrīvastu prahṛṣya ca |

25.3२५.३

वनपालं पुनर् वाक्यं सुग्रीवः प्रत्यभाषत ॥ (२५।३)

vanapālaṃ punar vākyaṃ sugrīvaḥ pratyabhāṣata ||

26.1२६.१

प्रीतो ऽस्मि सौम्य यद् भुक्तं वनं तैः कृतकर्मभिः । (२६।१)

prīto 'smi saumya yad bhuktaṃ vanaṃ taiḥ kṛtakarmabhiḥ |

26.2२६.२

मर्षितं मर्षणीयं च चेष्टितं कृतकर्मणाम् ॥ (२६।२)

marṣitaṃ marṣaṇīyaṃ ca ceṣṭitaṃ kṛtakarmaṇām ||

27.1२७.१

इच्छामि शीघ्रं हनुमत्प्रधानान् शाखामृगांस्तान्मृगराजदर्पान् । (२७।१)

icchāmi śīghraṃ hanumatpradhānān śākhāmṛgāṃstānmṛgarājadarpān |

27.2२७.२

द्रष्टुं कृतार्थान् सह राघवाभ्यां श्रोतुं च सीताधिगमे प्रयत्नम् ॥ (२७।२)

draṣṭuṃ kṛtārthān saha rāghavābhyāṃ śrotuṃ ca sītādhigame prayatnam ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 5, 61

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit