रामायणRāmāyaṇa

Rām, 3, 12

199 of 606 · 50 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

राम प्रीतो ऽस्मि भद्रं ते परितुष्टो ऽस्मि लक्ष्मण । (१।१)

rāma prīto 'smi bhadraṃ te parituṣṭo 'smi lakṣmaṇa |

1.2१.२

अभिवादयितुं यन् मां प्राप्तौ स्थः सह सीतया ॥ (१।२)

abhivādayituṃ yan māṃ prāptau sthaḥ saha sītayā ||

2.1२.१

अध्वश्रमेण वां खेदो बाधते प्रचुरश्रमः । (२।१)

adhvaśrameṇa vāṃ khedo bādhate pracuraśramaḥ |

2.2२.२

व्यक्तम् उत्कण्ठते चापि मैथिली जनकात्मजा ॥ (२।२)

vyaktam utkaṇṭhate cāpi maithilī janakātmajā ||

3.1३.१

एषा हि सुकुमारी च दुःखैश् च न विमानिता । (३।१)

eṣā hi sukumārī ca duḥkhaiś ca na vimānitā |

3.2३.२

प्राज्यदोषं वनं प्राप्ता भर्तृस्नेहप्रचोदिता ॥ (३।२)

prājyadoṣaṃ vanaṃ prāptā bhartṛsnehapracoditā ||

4.1४.१

यथैषा रमते राम इह सीता तथा कुरु । (४।१)

yathaiṣā ramate rāma iha sītā tathā kuru |

4.2४.२

दुष्करं कृतवत्य् एषा वने त्वाम् अनुगच्छती ॥ (४।२)

duṣkaraṃ kṛtavaty eṣā vane tvām anugacchatī ||

5.1५.१

एषा हि प्रकृतिः स्त्रीणाम् आसृष्टे रघुनन्दन । (५।१)

eṣā hi prakṛtiḥ strīṇām āsṛṣṭe raghunandana |

5.2५.२

समस्थम् अनुरज्यन्ते विषमस्थं त्यजन्ति च ॥ (५।२)

samastham anurajyante viṣamasthaṃ tyajanti ca ||

6.1६.१

शतह्रदानां लोलत्वं शस्त्राणां तीक्ष्णतां तथा । (६।१)

śatahradānāṃ lolatvaṃ śastrāṇāṃ tīkṣṇatāṃ tathā |

6.2६.२

गरुडानिलयोः शैघ्र्यम् अनुगच्छन्ति योषितः ॥ (६।२)

garuḍānilayoḥ śaighryam anugacchanti yoṣitaḥ ||

7.1७.१

इयं तु भवतो भार्या दोषैर् एतैर् विवर्जिता । (७।१)

iyaṃ tu bhavato bhāryā doṣair etair vivarjitā |

7.2७.२

श्लाघ्या च व्यपदेश्या च यथा देवी ह्य् अरुन्धती ॥ (७।२)

ślāghyā ca vyapadeśyā ca yathā devī hy arundhatī ||

8.1८.१

अलंकृतो ऽयं देशश् च यत्र सौमित्रिणा सह । (८।१)

alaṃkṛto 'yaṃ deśaś ca yatra saumitriṇā saha |

8.2८.२

वैदेह्या चानया राम वत्स्यसि त्वम् अरिंदम ॥ (८।२)

vaidehyā cānayā rāma vatsyasi tvam ariṃdama ||

9.1९.१

एवम् उक्तस् तु मुनिना राघवः संयताञ्जलिः । (९।१)

evam uktas tu muninā rāghavaḥ saṃyatāñjaliḥ |

9.2९.२

उवाच प्रश्रितं वाक्यम् ऋषिं दीप्तम् इवानलम् ॥ (९।२)

uvāca praśritaṃ vākyam ṛṣiṃ dīptam ivānalam ||

10.1१०.१

धन्यो ऽस्म्य् अनुगृहीतो ऽस्मि यस्य मे मुनिपुंगवः । (१०।१)

dhanyo 'smy anugṛhīto 'smi yasya me munipuṃgavaḥ |

10.2१०.२

गुणैः सभ्रातृभार्यस्य वरदः परितुष्यति ॥ (१०।२)

guṇaiḥ sabhrātṛbhāryasya varadaḥ parituṣyati ||

11.1११.१

किं तु व्यादिश मे देशं सोदकं बहुकाननम् । (११।१)

kiṃ tu vyādiśa me deśaṃ sodakaṃ bahukānanam |

11.2११.२

यत्राश्रमपदं कृत्वा वसेयं निरतः सुखम् ॥ (११।२)

yatrāśramapadaṃ kṛtvā vaseyaṃ nirataḥ sukham ||

12.1१२.१

ततो ऽब्रवीन् मुनिश्रेष्ठः श्रुत्वा रामस्य भाषितम् । (१२।१)

tato 'bravīn muniśreṣṭhaḥ śrutvā rāmasya bhāṣitam |

12.2१२.२

ध्यात्वा मुहूर्तं धर्मात्मा धीरो धीरतरं वचः ॥ (१२।२)

dhyātvā muhūrtaṃ dharmātmā dhīro dhīrataraṃ vacaḥ ||

13.1१३.१

इतो द्वियोजने तात बहुमूलफलोदकः । (१३।१)

ito dviyojane tāta bahumūlaphalodakaḥ |

13.2१३.२

देशो बहुमृगः श्रीमान् पञ्चवट्य् अभिविश्रुतः ॥ (१३।२)

deśo bahumṛgaḥ śrīmān pañcavaṭy abhiviśrutaḥ ||

14.1१४.१

तत्र गत्वाश्रमपदं कृत्वा सौमित्रिणा सह । (१४।१)

tatra gatvāśramapadaṃ kṛtvā saumitriṇā saha |

14.2१४.२

रमस्व त्वं पितुर् वाक्यं यथोक्तम् अनुपालयन् ॥ (१४।२)

ramasva tvaṃ pitur vākyaṃ yathoktam anupālayan ||

15.1१५.१

विदितो ह्य् एष वृत्तान्तो मम सर्वस् तवानघ । (१५।१)

vidito hy eṣa vṛttānto mama sarvas tavānagha |

15.2१५.२

तपसश् च प्रभावेन स्नेहाद् दशरथस्य च ॥ (१५।२)

tapasaś ca prabhāvena snehād daśarathasya ca ||

16.1१६.१

हृदयस्थश् च ते छन्दो विज्ञातस् तपसा मया । (१६।१)

hṛdayasthaś ca te chando vijñātas tapasā mayā |

16.2१६.२

इह वासं प्रतिज्ञाय मया सह तपोवने ॥ (१६।२)

iha vāsaṃ pratijñāya mayā saha tapovane ||

17.1१७.१

अतश् च त्वाम् अहं ब्रूमि गच्छ पञ्चवटीम् इति । (१७।१)

ataś ca tvām ahaṃ brūmi gaccha pañcavaṭīm iti |

17.2१७.२

स हि रम्यो वनोद्देशो मैथिली तत्र रंस्यते ॥ (१७।२)

sa hi ramyo vanoddeśo maithilī tatra raṃsyate ||

18.1१८.१

स देशः श्लाघनीयश् च नातिदूरे च राघव । (१८।१)

sa deśaḥ ślāghanīyaś ca nātidūre ca rāghava |

18.2१८.२

गोदावर्याः समीपे च मैथिली तत्र रंस्यते ॥ (१८।२)

godāvaryāḥ samīpe ca maithilī tatra raṃsyate ||

19.1१९.१

प्राज्यमूलफलैश् चैव नानाद्विजगणैर् युतः । (१९।१)

prājyamūlaphalaiś caiva nānādvijagaṇair yutaḥ |

19.2१९.२

विविक्तश् च महाबाहो पुण्यो रम्यस् तथैव च ॥ (१९।२)

viviktaś ca mahābāho puṇyo ramyas tathaiva ca ||

20.1२०.१

भवान् अपि सदारश् च शक्तश् च परिरक्षणे । (२०।१)

bhavān api sadāraś ca śaktaś ca parirakṣaṇe |

20.2२०.२

अपि चात्र वसन् रामस् तापसान् पालयिष्यसि ॥ (२०।२)

api cātra vasan rāmas tāpasān pālayiṣyasi ||

21.1२१.१

एतद् आलक्ष्यते वीर मधूकानां महद् वनम् । (२१।१)

etad ālakṣyate vīra madhūkānāṃ mahad vanam |

21.2२१.२

उत्तरेणास्य गन्तव्यं न्यग्रोधम् अभिगच्छता ॥ (२१।२)

uttareṇāsya gantavyaṃ nyagrodham abhigacchatā ||

22.1२२.१

ततः स्थलम् उपारुह्य पर्वतस्याविदूरतः । (२२।१)

tataḥ sthalam upāruhya parvatasyāvidūrataḥ |

22.2२२.२

ख्यातः पञ्चवटीत्य् एव नित्यपुष्पितकाननः ॥ (२२।२)

khyātaḥ pañcavaṭīty eva nityapuṣpitakānanaḥ ||

23.1२३.१

अगस्त्येनैवम् उक्तस् तु रामः सौमित्रिणा सह । (२३।१)

agastyenaivam uktas tu rāmaḥ saumitriṇā saha |

23.2२३.२

सत्कृत्यामन्त्रयामास तम् ऋषिं सत्यवादिनम् ॥ (२३।२)

satkṛtyāmantrayāmāsa tam ṛṣiṃ satyavādinam ||

24.1२४.१

तौ तु तेनाभ्यनुज्ञातौ कृतपादाभिवन्दनौ । (२४।१)

tau tu tenābhyanujñātau kṛtapādābhivandanau |

24.2२४.२

तदाश्रमात् पञ्चवटीं जग्मतुः सह सीतया ॥ (२४।२)

tadāśramāt pañcavaṭīṃ jagmatuḥ saha sītayā ||

25.1२५.१

गृहीतचापौ तु नराधिपात्मजौ विषक्ततूणी समरेष्व् अकातरौ । (२५।१)

gṛhītacāpau tu narādhipātmajau viṣaktatūṇī samareṣv akātarau |

25.2२५.२

यथोपदिष्टेन पथा महर्षिणा प्रजग्मतुः पञ्चवटीं समाहितौ ॥ (२५।२)

yathopadiṣṭena pathā maharṣiṇā prajagmatuḥ pañcavaṭīṃ samāhitau ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 3, 12

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit