रामायणRāmāyaṇa

Rām, 3, 67

254 of 606 · 63 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

पुरा राम महाबाहो महाबलपराक्रम । (१।१)

purā rāma mahābāho mahābalaparākrama |

1.2१.२

रूपम् आसीन् ममाचिन्त्यं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् । (१।२)

rūpam āsīn mamācintyaṃ triṣu lokeṣu viśrutam |

1.3१.३

यथा सोमस्य शक्रस्य सूर्यस्य च यथा वपुः ॥ (१।३)

yathā somasya śakrasya sūryasya ca yathā vapuḥ ||

2.1२.१

सो ऽहं रूपम् इदं कृत्वा लोकवित्रासनं महत् । (२।१)

so 'haṃ rūpam idaṃ kṛtvā lokavitrāsanaṃ mahat |

2.2२.२

ऋषीन् वनगतान् राम त्रासयामि ततस् ततः ॥ (२।२)

ṛṣīn vanagatān rāma trāsayāmi tatas tataḥ ||

3.1३.१

ततः स्थूलशिरा नाम महर्षिः कोपितो मया । (३।१)

tataḥ sthūlaśirā nāma maharṣiḥ kopito mayā |

3.2३.२

संचिन्वन् विविधं वन्यं रूपेणानेन धर्षितः ॥ (३।२)

saṃcinvan vividhaṃ vanyaṃ rūpeṇānena dharṣitaḥ ||

4.1४.१

तेनाहम् उक्तः प्रेक्ष्यैवं घोरशापाभिधायिना । (४।१)

tenāham uktaḥ prekṣyaivaṃ ghoraśāpābhidhāyinā |

4.2४.२

एतद् एव नृशंसं ते रूपम् अस्तु विगर्हितम् ॥ (४।२)

etad eva nṛśaṃsaṃ te rūpam astu vigarhitam ||

5.1५.१

स मया याचितः क्रुद्धः शापस्यान्तो भवेद् इति । (५।१)

sa mayā yācitaḥ kruddhaḥ śāpasyānto bhaved iti |

5.2५.२

अभिशापकृतस्येति तेनेदं भाषितं वचः ॥ (५।२)

abhiśāpakṛtasyeti tenedaṃ bhāṣitaṃ vacaḥ ||

6.1६.१

यदा छित्त्वा भुजौ रामस् त्वां दहेद् विजने वने । (६।१)

yadā chittvā bhujau rāmas tvāṃ dahed vijane vane |

6.2६.२

तदा त्वं प्राप्स्यसे रूपं स्वम् एव विपुलं शुभम् ॥ (६।२)

tadā tvaṃ prāpsyase rūpaṃ svam eva vipulaṃ śubham ||

7.1७.१

श्रिया विराजितं पुत्रं दनोस् त्वं विद्धि लक्ष्मण । (७।१)

śriyā virājitaṃ putraṃ danos tvaṃ viddhi lakṣmaṇa |

7.2७.२

इन्द्रकोपाद् इदं रूपं प्राप्तम् एवं रणाजिरे ॥ (७।२)

indrakopād idaṃ rūpaṃ prāptam evaṃ raṇājire ||

8.1८.१

अहं हि तपसोग्रेण पितामहम् अतोषयम् । (८।१)

ahaṃ hi tapasogreṇa pitāmaham atoṣayam |

8.2८.२

दीर्घम् आयुः स मे प्रादात् ततो मां विभ्रमो ऽस्पृशत् ॥ (८।२)

dīrgham āyuḥ sa me prādāt tato māṃ vibhramo 'spṛśat ||

9.1९.१

दीर्घम् आयुर् मया प्राप्तं किं मे शक्रः करिष्यति । (९।१)

dīrgham āyur mayā prāptaṃ kiṃ me śakraḥ kariṣyati |

9.2९.२

इत्य् एवं बुद्धिम् आस्थाय रणे शक्रम् अधर्षयम् ॥ (९।२)

ity evaṃ buddhim āsthāya raṇe śakram adharṣayam ||

10.1१०.१

तस्य बाहुप्रमुक्तेन वज्रेण शतपर्वणा । (१०।१)

tasya bāhupramuktena vajreṇa śataparvaṇā |

10.2१०.२

सक्थिनी च शिरश् चैव शरीरे संप्रवेशितम् ॥ (१०।२)

sakthinī ca śiraś caiva śarīre saṃpraveśitam ||

11.1११.१

स मया याच्यमानः सन्न् आनयद् यमसादनम् । (११।१)

sa mayā yācyamānaḥ sann ānayad yamasādanam |

11.2११.२

पितामहवचः सत्यं तद् अस्त्व् इति ममाब्रवीत् ॥ (११।२)

pitāmahavacaḥ satyaṃ tad astv iti mamābravīt ||

12.1१२.१

अनाहारः कथं शक्तो भग्नसक्थिशिरोमुखः । (१२।१)

anāhāraḥ kathaṃ śakto bhagnasakthiśiromukhaḥ |

12.2१२.२

वज्रेणाभिहतः कालं सुदीर्घम् अपि जीवितुम् ॥ (१२।२)

vajreṇābhihataḥ kālaṃ sudīrgham api jīvitum ||

13.1१३.१

एवम् उक्तस् तु मे शक्रो बाहू योजनम् आयतौ । (१३।१)

evam uktas tu me śakro bāhū yojanam āyatau |

13.2१३.२

प्रादाद् आस्यं च मे कुक्षौ तीक्ष्णदंष्ट्रम् अकल्पयत् ॥ (१३।२)

prādād āsyaṃ ca me kukṣau tīkṣṇadaṃṣṭram akalpayat ||

14.1१४.१

सो ऽहं भुजाभ्यां दीर्घाभ्यां समाकृष्य वनेचरान् । (१४।१)

so 'haṃ bhujābhyāṃ dīrghābhyāṃ samākṛṣya vanecarān |

14.2१४.२

सिंहद्विपमृगव्याघ्रान् भक्षयामि समन्ततः ॥ (१४।२)

siṃhadvipamṛgavyāghrān bhakṣayāmi samantataḥ ||

15.1१५.१

स तु माम् अब्रवीद् इन्द्रो यदा रामः सलक्ष्मणः । (१५।१)

sa tu mām abravīd indro yadā rāmaḥ salakṣmaṇaḥ |

15.2१५.२

छेत्स्यते समरे बाहू तदा स्वर्गं गमिष्यसि ॥ (१५।२)

chetsyate samare bāhū tadā svargaṃ gamiṣyasi ||

16.1१६.१

स त्वं रामो ऽसि भद्रं ते नाहम् अन्येन राघव । (१६।१)

sa tvaṃ rāmo 'si bhadraṃ te nāham anyena rāghava |

16.2१६.२

शक्यो हन्तुं यथातत्त्वम् एवम् उक्तं महर्षिणा ॥ (१६।२)

śakyo hantuṃ yathātattvam evam uktaṃ maharṣiṇā ||

17.1१७.१

अहं हि मतिसाचिव्यं करिष्यामि नरर्षभ । (१७।१)

ahaṃ hi matisācivyaṃ kariṣyāmi nararṣabha |

17.2१७.२

मित्रं चैवोपदेक्ष्यामि युवाभ्यां संस्कृतो ऽग्निना ॥ (१७।२)

mitraṃ caivopadekṣyāmi yuvābhyāṃ saṃskṛto 'gninā ||

18.1१८.१

एवम् उक्तस् तु धर्मात्मा दनुना तेन राघवः । (१८।१)

evam uktas tu dharmātmā danunā tena rāghavaḥ |

18.2१८.२

इदं जगाद वचनं लक्ष्मणस्योपशृण्वतः ॥ (१८।२)

idaṃ jagāda vacanaṃ lakṣmaṇasyopaśṛṇvataḥ ||

19.1१९.१

रावणेन हृता सीता मम भार्या यशस्विनी । (१९।१)

rāvaṇena hṛtā sītā mama bhāryā yaśasvinī |

19.2१९.२

निष्क्रान्तस्य जनस्थानात् सह भ्रात्रा यथासुखम् ॥ (१९।२)

niṣkrāntasya janasthānāt saha bhrātrā yathāsukham ||

20.1२०.१

नाममात्रं तु जानामि न रूपं तस्य रक्षसः । (२०।१)

nāmamātraṃ tu jānāmi na rūpaṃ tasya rakṣasaḥ |

20.2२०.२

निवासं वा प्रभावं वा वयं तस्य न विद्महे ॥ (२०।२)

nivāsaṃ vā prabhāvaṃ vā vayaṃ tasya na vidmahe ||

21.1२१.१

शोकार्तानाम् अनाथानाम् एवं विपरिधावताम् । (२१।१)

śokārtānām anāthānām evaṃ viparidhāvatām |

21.2२१.२

कारुण्यं सदृशं कर्तुम् उपकारे च वर्तताम् ॥ (२१।२)

kāruṇyaṃ sadṛśaṃ kartum upakāre ca vartatām ||

22.1२२.१

काष्ठान्य् आनीय शुष्काणि काले भग्नानि कुञ्जरैः । (२२।१)

kāṣṭhāny ānīya śuṣkāṇi kāle bhagnāni kuñjaraiḥ |

22.2२२.२

भक्ष्यामस् त्वां वयं वीर श्वभ्रे महति कल्पिते ॥ (२२।२)

bhakṣyāmas tvāṃ vayaṃ vīra śvabhre mahati kalpite ||

23.1२३.१

स त्वं सीतां समाचक्ष्व येन वा यत्र वा हृता । (२३।१)

sa tvaṃ sītāṃ samācakṣva yena vā yatra vā hṛtā |

23.2२३.२

कुरु कल्याणम् अत्यर्थं यदि जानासि तत्त्वतः ॥ (२३।२)

kuru kalyāṇam atyarthaṃ yadi jānāsi tattvataḥ ||

24.1२४.१

एवम् उक्तस् तु रामेण वाक्यं दनुर् अनुत्तमम् । (२४।१)

evam uktas tu rāmeṇa vākyaṃ danur anuttamam |

24.2२४.२

प्रोवाच कुशलो वक्तुं वक्तारम् अपि राघवम् ॥ (२४।२)

provāca kuśalo vaktuṃ vaktāram api rāghavam ||

25.1२५.१

दिव्यम् अस्ति न मे ज्ञानं नाभिजानामि मैथिलीम् । (२५।१)

divyam asti na me jñānaṃ nābhijānāmi maithilīm |

25.2२५.२

यस् तां ज्ञास्यति तं वक्ष्ये दग्धः स्वं रूपम् आस्थितः ॥ (२५।२)

yas tāṃ jñāsyati taṃ vakṣye dagdhaḥ svaṃ rūpam āsthitaḥ ||

26.1२६.१

अदग्धस्य हि विज्ञातुं शक्तिर् अस्ति न मे प्रभो । (२६।१)

adagdhasya hi vijñātuṃ śaktir asti na me prabho |

26.2२६.२

राक्षसं तं महावीर्यं सीता येन हृता तव ॥ (२६।२)

rākṣasaṃ taṃ mahāvīryaṃ sītā yena hṛtā tava ||

27.1२७.१

विज्ञानं हि महद् भ्रष्टं शापदोषेण राघव । (२७।१)

vijñānaṃ hi mahad bhraṣṭaṃ śāpadoṣeṇa rāghava |

27.2२७.२

स्वकृतेन मया प्राप्तं रूपं लोकविगर्हितम् ॥ (२७।२)

svakṛtena mayā prāptaṃ rūpaṃ lokavigarhitam ||

28.1२८.१

किं तु यावन् न यात्य् अस्तं सविता श्रान्तवाहनः । (२८।१)

kiṃ tu yāvan na yāty astaṃ savitā śrāntavāhanaḥ |

28.2२८.२

तावन् माम् अवटे क्षिप्त्वा दह राम यथाविधि ॥ (२८।२)

tāvan mām avaṭe kṣiptvā daha rāma yathāvidhi ||

29.1२९.१

दग्धस् त्वयाहम् अवटे न्यायेन रघुनन्दन । (२९।१)

dagdhas tvayāham avaṭe nyāyena raghunandana |

29.2२९.२

वक्ष्यामि तम् अहं वीर यस् तं ज्ञास्यति राक्षसम् ॥ (२९।२)

vakṣyāmi tam ahaṃ vīra yas taṃ jñāsyati rākṣasam ||

30.1३०.१

तेन सख्यं च कर्तव्यं न्याय्यवृत्तेन राघव । (३०।१)

tena sakhyaṃ ca kartavyaṃ nyāyyavṛttena rāghava |

30.2३०.२

कल्पयिष्यति ते प्रीतः साहाय्यं लघुविक्रमः ॥ (३०।२)

kalpayiṣyati te prītaḥ sāhāyyaṃ laghuvikramaḥ ||

31.1३१.१

न हि तस्यास्त्य् अविज्ञातं त्रिषु लोकेषु राघव । (३१।१)

na hi tasyāsty avijñātaṃ triṣu lokeṣu rāghava |

31.2३१.२

सर्वान् परिसृतो लोकान् पुरा वै कारणान्तरे ॥ (३१।२)

sarvān parisṛto lokān purā vai kāraṇāntare ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 3, 67

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit