रामायणRāmāyaṇa

Rām, 2, 97

173 of 606 · 48 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

तं तु रामः समाश्वास्य भ्रातरं गुरुवत्सलम् । (१।१)

taṃ tu rāmaḥ samāśvāsya bhrātaraṃ guruvatsalam |

1.2१.२

लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा प्रष्टुं समुपचक्रमे ॥ (१।२)

lakṣmaṇena saha bhrātrā praṣṭuṃ samupacakrame ||

2.1२.१

किम् एतद् इच्छेयम् अहं श्रोतुं प्रव्याहृतं त्वया । (२।१)

kim etad iccheyam ahaṃ śrotuṃ pravyāhṛtaṃ tvayā |

2.2२.२

यस्मात् त्वम् आगतो देशम् इमं चीरजटाजिनी ॥ (२।२)

yasmāt tvam āgato deśam imaṃ cīrajaṭājinī ||

3.1३.१

यन्निमित्तम् इमं देशं कृष्णाजिनजटाधरः । (३।१)

yannimittam imaṃ deśaṃ kṛṣṇājinajaṭādharaḥ |

3.2३.२

हित्वा राज्यं प्रविष्टस् त्वं तत् सर्वं वक्तुम् अर्हसि ॥ (३।२)

hitvā rājyaṃ praviṣṭas tvaṃ tat sarvaṃ vaktum arhasi ||

4.1४.१

इत्य् उक्तः केकयीपुत्रः काकुत्स्थेन महात्मना । (४।१)

ity uktaḥ kekayīputraḥ kākutsthena mahātmanā |

4.2४.२

प्रगृह्य बलवद् भूयः प्राञ्जलिर् वाक्यम् अब्रवीत् ॥ (४।२)

pragṛhya balavad bhūyaḥ prāñjalir vākyam abravīt ||

5.1५.१

आर्यं तातः परित्यज्य कृत्वा कर्म सुदुष्करम् । (५।१)

āryaṃ tātaḥ parityajya kṛtvā karma suduṣkaram |

5.2५.२

गतः स्वर्गं महाबाहुः पुत्रशोकाभिपीडितः ॥ (५।२)

gataḥ svargaṃ mahābāhuḥ putraśokābhipīḍitaḥ ||

6.1६.१

स्त्रिया नियुक्तः कैकेय्या मम मात्रा परंतप । (६।१)

striyā niyuktaḥ kaikeyyā mama mātrā paraṃtapa |

6.2६.२

चकार सुमहत् पापम् इदम् आत्मयशोहरम् ॥ (६।२)

cakāra sumahat pāpam idam ātmayaśoharam ||

7.1७.१

सा राज्यफलम् अप्राप्य विधवा शोककर्शिता । (७।१)

sā rājyaphalam aprāpya vidhavā śokakarśitā |

7.2७.२

पतिष्यति महाघोरे निरये जननी मम ॥ (७।२)

patiṣyati mahāghore niraye jananī mama ||

8.1८.१

तस्य मे दासभूतस्य प्रसादं कर्तुम् अर्हसि । (८।१)

tasya me dāsabhūtasya prasādaṃ kartum arhasi |

8.2८.२

अभिषिञ्चस्व चाद्यैव राज्येन मघवान् इव ॥ (८।२)

abhiṣiñcasva cādyaiva rājyena maghavān iva ||

9.1९.१

इमाः प्रकृतयः सर्वा विधवा मातरश् च याः । (९।१)

imāḥ prakṛtayaḥ sarvā vidhavā mātaraś ca yāḥ |

9.2९.२

त्वत्सकाशम् अनुप्राप्ताः प्रसादं कर्तुम् अर्हसि ॥ (९।२)

tvatsakāśam anuprāptāḥ prasādaṃ kartum arhasi ||

10.1१०.१

तदानुपूर्व्या युक्तं च युक्तं चात्मनि मानद । (१०।१)

tadānupūrvyā yuktaṃ ca yuktaṃ cātmani mānada |

10.2१०.२

राज्यं प्राप्नुहि धर्मेण सकामान् सुहृदः कुरु ॥ (१०।२)

rājyaṃ prāpnuhi dharmeṇa sakāmān suhṛdaḥ kuru ||

11.1११.१

भवत्व् अविधवा भूमिः समग्रा पतिना त्वया । (११।१)

bhavatv avidhavā bhūmiḥ samagrā patinā tvayā |

11.2११.२

शशिना विमलेनेव शारदी रजनी यथा ॥ (११।२)

śaśinā vimaleneva śāradī rajanī yathā ||

12.1१२.१

एभिश् च सचिवैः सार्धं शिरसा याचितो मया । (१२।१)

ebhiś ca sacivaiḥ sārdhaṃ śirasā yācito mayā |

12.2१२.२

भ्रातुः शिष्यस्य दासस्य प्रसादं कर्तुम् अर्हसि ॥ (१२।२)

bhrātuḥ śiṣyasya dāsasya prasādaṃ kartum arhasi ||

13.1१३.१

तद् इदं शाश्वतं पित्र्यं सर्वं सचिवमण्डलम् । (१३।१)

tad idaṃ śāśvataṃ pitryaṃ sarvaṃ sacivamaṇḍalam |

13.2१३.२

पूजितं पुरुषव्याघ्र नातिक्रमितुम् उत्सहे ॥ (१३।२)

pūjitaṃ puruṣavyāghra nātikramitum utsahe ||

14.1१४.१

एवम् उक्त्वा महाबाहुः सबाष्पः केकयीसुतः । (१४।१)

evam uktvā mahābāhuḥ sabāṣpaḥ kekayīsutaḥ |

14.2१४.२

रामस्य शिरसा पादौ जग्राह भरतः पुनः ॥ (१४।२)

rāmasya śirasā pādau jagrāha bharataḥ punaḥ ||

15.1१५.१

तं मत्तम् इव मातंगं निःश्वसन्तं पुनः पुनः । (१५।१)

taṃ mattam iva mātaṃgaṃ niḥśvasantaṃ punaḥ punaḥ |

15.2१५.२

भ्रातरं भरतं रामः परिष्वज्येदम् अब्रवीत् ॥ (१५।२)

bhrātaraṃ bharataṃ rāmaḥ pariṣvajyedam abravīt ||

16.1१६.१

कुलीनः सत्त्वसम्पन्नस् तेजस्वी चरितव्रतः । (१६।१)

kulīnaḥ sattvasampannas tejasvī caritavrataḥ |

16.2१६.२

राज्यहेतोः कथं पापम् आचरेत् त्वद्विधो जनः ॥ (१६।२)

rājyahetoḥ kathaṃ pāpam ācaret tvadvidho janaḥ ||

17.1१७.१

न दोषं त्वयि पश्यामि सूक्ष्मम् अप्य् अरिसूदन । (१७।१)

na doṣaṃ tvayi paśyāmi sūkṣmam apy arisūdana |

17.2१७.२

न चापि जननीं बाल्यात् त्वं विगर्हितुम् अर्हसि ॥ (१७।२)

na cāpi jananīṃ bālyāt tvaṃ vigarhitum arhasi ||

18.1१८.१

यावत् पितरि धर्मज्ञ गौरवं लोकसत्कृते । (१८।१)

yāvat pitari dharmajña gauravaṃ lokasatkṛte |

18.2१८.२

तावद् धर्मभृतां श्रेष्ठ जनन्याम् अपि गौरवम् ॥ (१८।२)

tāvad dharmabhṛtāṃ śreṣṭha jananyām api gauravam ||

19.1१९.१

एताभ्यां धर्मशीलाभ्यां वनं गच्छेति राघव । (१९।१)

etābhyāṃ dharmaśīlābhyāṃ vanaṃ gaccheti rāghava |

19.2१९.२

मातापितृभ्याम् उक्तो ऽहं कथम् अन्यत् समाचरे ॥ (१९।२)

mātāpitṛbhyām ukto 'haṃ katham anyat samācare ||

20.1२०.१

त्वया राज्यम् अयोध्यायां प्राप्तव्यं लोकसत्कृतम् । (२०।१)

tvayā rājyam ayodhyāyāṃ prāptavyaṃ lokasatkṛtam |

20.2२०.२

वस्तव्यं दण्डकारण्ये मया वल्कलवाससा ॥ (२०।२)

vastavyaṃ daṇḍakāraṇye mayā valkalavāsasā ||

21.1२१.१

एवं कृत्वा महाराजो विभागं लोकसंनिधौ । (२१।१)

evaṃ kṛtvā mahārājo vibhāgaṃ lokasaṃnidhau |

21.2२१.२

व्यादिश्य च महातेजा दिवं दशरथो गतः ॥ (२१।२)

vyādiśya ca mahātejā divaṃ daśaratho gataḥ ||

22.1२२.१

स च प्रमाणं धर्मात्मा राजा लोकगुरुस् तव । (२२।१)

sa ca pramāṇaṃ dharmātmā rājā lokagurus tava |

22.2२२.२

पित्रा दत्तं यथाभागम् उपभोक्तुं त्वम् अर्हसि ॥ (२२।२)

pitrā dattaṃ yathābhāgam upabhoktuṃ tvam arhasi ||

23.1२३.१

चतुर्दश समाः सौम्य दण्डकारण्यम् आश्रितः । (२३।१)

caturdaśa samāḥ saumya daṇḍakāraṇyam āśritaḥ |

23.2२३.२

उपभोक्ष्ये त्व् अहं दत्तं भागं पित्रा महात्मना ॥ (२३।२)

upabhokṣye tv ahaṃ dattaṃ bhāgaṃ pitrā mahātmanā ||

24.1२४.१

यद् अब्रवीन् मां नरलोकसत्कृतः पिता महात्मा विबुधाधिपोपमः । (२४।१)

yad abravīn māṃ naralokasatkṛtaḥ pitā mahātmā vibudhādhipopamaḥ |

24.2२४.२

तद् एव मन्ये परमात्मनो हितं न सर्वलोकेश्वरभावम् अव्ययम् ॥ (२४।२)

tad eva manye paramātmano hitaṃ na sarvalokeśvarabhāvam avyayam ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 2, 97

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit