राघवश्चापि विपुलं तं राक्षसवनौकसाम् । (१।१)

श्रुत्वा संग्रामनिर्घोषं जाम्बवन्तम् उवाच ह ॥ (१।२)

सौम्य नूनं हनुमता कृतं कर्म सुदुष्करम् । (२।१)

श्रूयते हि यथा भीमः सुमहान् आयुधस्वनः ॥ (२।२)

तद् गच्छ कुरु साहाय्यं स्वबलेनाभिसंवृतः । (३।१)

क्षिप्रम् ऋक्षपते तस्य कपिश्रेष्ठस्य युध्यतः ॥ (३।२)

ऋक्षराजस्तथेत्युक्त्वा स्वेनानीकेन संवृतः । (४।१)

आगच्छत् पश्चिमद्वारं हनूमान् यत्र वानरः ॥ (४।२)

अथायान्तं हनूमन्तं ददर्शर्क्षपतिः पथि । (५।१)

वानरैः कृतसंग्रामैः श्वसद्भिर् अभिसंवृतम् ॥ (५।२)

दृष्ट्वा पथि हनूमांश्च तद् ऋक्षबलम् उद्यतम् । (६।१)

नीलमेघनिभं भीमं संनिवार्य न्यवर्तत ॥ (६।२)

स तेन हरिसैन्येन संनिकर्षं महायशाः । (७।१)

शीघ्रम् आगम्य रामाय दुःखितो वाक्यम् अब्रवीत् ॥ (७।२)

समरे युध्यमानानाम् अस्माकं प्रेक्षतां च सः । (८।१)

जघान रुदतीं सीताम् इन्द्रजिद् रावणात्मजः ॥ (८।२)

उद्भ्रान्तचित्तस्तां दृष्ट्वा विषण्णो ऽहम् अरिंदम । (९।१)

तद् अहं भवतो वृत्तं विज्ञापयितुम् आगतः ॥ (९।२)

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा राघवः शोकमूर्छितः । (१०।१)

निपपात तदा भूमौ छिन्नमूल इव द्रुमः ॥ (१०।२)

तं भूमौ देवसंकाशं पतितं दृश्य राघवम् । (११।१)

अभिपेतुः समुत्पत्य सर्वतः कपिसत्तमाः ॥ (११।२)

असिञ्चन् सलिलैश्चैनं पद्मोत्पलसुगन्धिभिः । (१२।१)

प्रदहन्तम् असह्यं च सहसाग्निम् इवोत्थितम् ॥ (१२।२)

तं लक्ष्मणो ऽथ बाहुभ्यां परिष्वज्य सुदुःखितः । (१३।१)

उवाच रामम् अस्वस्थं वाक्यं हेत्वर्थसंहितम् ॥ (१३।२)

शुभे वर्त्मनि तिष्ठन्तं त्वाम् आर्यविजितेन्द्रियम् । (१४।१)

अनर्थेभ्यो न शक्नोति त्रातुं धर्मो निरर्थकः ॥ (१४।२)

भूतानां स्थावराणां च जङ्गमानां च दर्शनम् । (१५।१)

यथास्ति न तथा धर्मस्तेन नास्तीति मे मतिः ॥ (१५।२)

यथैव स्थावरं व्यक्तं जङ्गमं च तथाविधम् । (१६।१)

नायम् अर्थस्तथा युक्तस्त्वद्विधो न विपद्यते ॥ (१६।२)

यद्यधर्मो भवेद् भूतो रावणो नरकं व्रजेत् । (१७।१)

भवांश्च धर्मसंयुक्तो नैवं व्यसनम् आप्नुयात् ॥ (१७।२)

तस्य च व्यसनाभावाद् व्यसनं च गते त्वयि । (१८।१)

धर्मेणोपलभेद् धर्मम् अधर्मं चाप्यधर्मतः ॥ (१८।२)

यदि धर्मेण युज्येरन्नाधर्मरुचयो जनाः । (१९।१)

धर्मेण चरतां धर्मस्तथा चैषां फलं भवेत् ॥ (१९।२)

यस्माद् अर्था विवर्धन्ते येष्वधर्मः प्रतिष्ठितः । (२०।१)

क्लिश्यन्ते धर्मशीलाश्च तस्माद् एतौ निरर्थकौ ॥ (२०।२)

वध्यन्ते पापकर्माणो यद्यधर्मेण राघव । (२१।१)

वधकर्महतो धर्मः स हतः कं वधिष्यति ॥ (२१।२)

अथवा विहितेनायं हन्यते हन्ति वा परम् । (२२।१)

विधिर् आलिप्यते तेन न स पापेन कर्मणा ॥ (२२।२)

अदृष्टप्रतिकारेण अव्यक्तेनासता सता । (२३।१)

कथं शक्यं परं प्राप्तुं धर्मेणारिविकर्शन ॥ (२३।२)

यदि सत् स्यात् सतां मुख्य नासत् स्यात् तव किंचन । (२४।१)

त्वया यदीदृशं प्राप्तं तस्मात् सन्नोपपद्यते ॥ (२४।२)

अथवा दुर्बलः क्लीबो बलं धर्मो ऽनुवर्तते । (२५।१)

दुर्बलो हृतमर्यादो न सेव्य इति मे मतिः ॥ (२५।२)

बलस्य यदि चेद् धर्मो गुणभूतः पराक्रमे । (२६।१)

धर्मम् उत्सृज्य वर्तस्व यथा धर्मे तथा बले ॥ (२६।२)

अथ चेत् सत्यवचनं धर्मः किल परंतप । (२७।१)

अनृतस्त्वय्यकरुणः किं न बद्धस्त्वया पिता ॥ (२७।२)

यदि धर्मो भवेद् भूत अधर्मो वा परंतप । (२८।१)

न स्म हत्वा मुनिं वज्री कुर्याद् इज्यां शतक्रतुः ॥ (२८।२)

अधर्मसंश्रितो धर्मो विनाशयति राघव । (२९।१)

सर्वम् एतद् यथाकामं काकुत्स्थ कुरुते नरः ॥ (२९।२)

मम चेदं मतं तात धर्मो ऽयम् इति राघव । (३०।१)

धर्ममूलं त्वया छिन्नं राज्यम् उत्सृजता तदा ॥ (३०।२)

अर्थेभ्यो हि विवृद्धेभ्यः संवृद्धेभ्यस्ततस्ततः । (३१।१)

क्रियाः सर्वाः प्रवर्तन्ते पर्वतेभ्य इवापगाः ॥ (३१।२)

अर्थेन हि वियुक्तस्य पुरुषस्याल्पतेजसः । (३२।१)

व्युच्छिद्यन्ते क्रियाः सर्वा ग्रीष्मे कुसरितो यथा ॥ (३२।२)

सो ऽयम् अर्थं परित्यज्य सुखकामः सुखैधितः । (३३।१)

पापम् आरभते कर्तुं तथा दोषः प्रवर्तते ॥ (३३।२)

यस्यार्थास्तस्य मित्राणि यस्यार्थास्तस्य बान्धवः । (३४।१)

यस्यार्थाः स पुमांल् लोके यस्यार्थाः स च पण्डितः ॥ (३४।२)

यस्यार्थाः स च विक्रान्तो यस्यार्थाः स च बुद्धिमान् । (३५।१)

यस्यार्थाः स महाभागो यस्यार्थाः स महागुणः ॥ (३५।२)

अर्थस्यैते परित्यागे दोषाः प्रव्याहृता मया । (३६।१)

राज्यम् उत्सृजता वीर येन बुद्धिस्त्वया कृता ॥ (३६।२)

यस्यार्था धर्मकामार्थास्तस्य सर्वं प्रदक्षिणम् । (३७।१)

अधनेनार्थकामेन नार्थः शक्यो विचिन्वता ॥ (३७।२)

हर्षः कामश्च दर्पश्च धर्मः क्रोधः शमो दमः । (३८।१)

अर्थाद् एतानि सर्वाणि प्रवर्तन्ते नराधिप ॥ (३८।२)

येषां नश्यत्ययं लोकश्चरतां धर्मचारिणाम् । (३९।१)

ते ऽर्थास्त्वयि न दृश्यन्ते दुर्दिनेषु यथा ग्रहाः ॥ (३९।२)

त्वयि प्रव्रजिते वीर गुरोश्च वचने स्थिते । (४०।१)

रक्षसापहृता भार्या प्राणैः प्रियतरा तव ॥ (४०।२)

तद् अद्य विपुलं वीर दुःखम् इन्द्रजिता कृतम् । (४१।१)

कर्मणा व्यपनेष्यामि तस्माद् उत्तिष्ठ राघव ॥ (४१।२)

अयम् अनघ तवोदितः प्रियार्थं जनकसुतानिधनं निरीक्ष्य रुष्टः । (४२।१)

सहयगजरथां सराक्षसेन्द्रां भृशम् इषुभिर् विनिपातयामि लङ्काम् ॥ (४२।२)