रामायणRāmāyaṇa

Rām, 7, 31

537 of 606 · 83 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

ततो रामो महातेजा विस्मयात् पुनर् एव हि । (१।१)

tato rāmo mahātejā vismayāt punar eva hi |

1.2१.२

उवाच प्रणतो वाक्यम् अगस्त्यम् ऋषिसत्तमम् ॥ (१।२)

uvāca praṇato vākyam agastyam ṛṣisattamam ||

2.1२.१

भगवन् किं तदा लोकाः शून्या आसन् द्विजोत्तम । (२।१)

bhagavan kiṃ tadā lokāḥ śūnyā āsan dvijottama |

2.2२.२

धर्षणां यत्र न प्राप्तो रावणो राक्षसेश्वरः ॥ (२।२)

dharṣaṇāṃ yatra na prāpto rāvaṇo rākṣaseśvaraḥ ||

3.1३.१

उताहो हीनवीर्यास्ते बभूवुः पृथिवीक्षितः । (३।१)

utāho hīnavīryāste babhūvuḥ pṛthivīkṣitaḥ |

3.2३.२

बहिष्कृता वरास्त्रैश्च बहवो निर्जिता नृपाः ॥ (३।२)

bahiṣkṛtā varāstraiśca bahavo nirjitā nṛpāḥ ||

4.1४.१

राघवस्य वचः श्रुत्वा अगस्त्यो भगवान् ऋषिः । (४।१)

rāghavasya vacaḥ śrutvā agastyo bhagavān ṛṣiḥ |

4.2४.२

उवाच रामं प्रहसन् पितामह इवेश्वरम् ॥ (४।२)

uvāca rāmaṃ prahasan pitāmaha iveśvaram ||

5.1५.१

स एवं बाधमानस्तु पार्थिवान् पार्थिवर्षभ । (५।१)

sa evaṃ bādhamānastu pārthivān pārthivarṣabha |

5.2५.२

चचार रावणो राम पृथिव्यां पृथिवीपते ॥ (५।२)

cacāra rāvaṇo rāma pṛthivyāṃ pṛthivīpate ||

6.1६.१

ततो माहिष्मतीं नाम पुरीं स्वर्गपुरीप्रभाम् । (६।१)

tato māhiṣmatīṃ nāma purīṃ svargapurīprabhām |

6.2६.२

सम्प्राप्तो यत्र सांनिध्यं परमं वसुरेतसः ॥ (६।२)

samprāpto yatra sāṃnidhyaṃ paramaṃ vasuretasaḥ ||

7.1७.१

तुल्य आसीन्नृपस्तस्य प्रतापाद् वसुरेतसः । (७।१)

tulya āsīnnṛpastasya pratāpād vasuretasaḥ |

7.2७.२

अर्जुनो नाम यस्याग्निः शरकुण्डे शयः सदा ॥ (७।२)

arjuno nāma yasyāgniḥ śarakuṇḍe śayaḥ sadā ||

8.1८.१

तम् एव दिवसं सो ऽथ हैहयाधिपतिर् बली । (८।१)

tam eva divasaṃ so 'tha haihayādhipatir balī |

8.2८.२

अर्जुनो नर्मदां रन्तुं गतः स्त्रीभिः सहेश्वरः ॥ (८।२)

arjuno narmadāṃ rantuṃ gataḥ strībhiḥ saheśvaraḥ ||

9.1९.१

रावणो राक्षसेन्द्रस्तु तस्यामात्यान् अपृच्छत । (९।१)

rāvaṇo rākṣasendrastu tasyāmātyān apṛcchata |

9.2९.२

क्वार्जुनो वो नृपः सो ऽद्य शीघ्रम् आख्यातुम् अर्हथ ॥ (९।२)

kvārjuno vo nṛpaḥ so 'dya śīghram ākhyātum arhatha ||

10.1१०.१

रावणो ऽहम् अनुप्राप्तो युद्धेप्सुर् नृवरेण तु । (१०।१)

rāvaṇo 'ham anuprāpto yuddhepsur nṛvareṇa tu |

10.2१०.२

ममागमनम् अव्यग्रैर् युष्माभिः संनिवेद्यताम् ॥ (१०।२)

mamāgamanam avyagrair yuṣmābhiḥ saṃnivedyatām ||

11.1११.१

इत्येवं रावणेनोक्तास्ते ऽमात्याः सुविपश्चितः । (११।१)

ityevaṃ rāvaṇenoktāste 'mātyāḥ suvipaścitaḥ |

11.2११.२

अब्रुवन् राक्षसपतिम् असांनिध्यं महीपतेः ॥ (११।२)

abruvan rākṣasapatim asāṃnidhyaṃ mahīpateḥ ||

12.1१२.१

श्रुत्वा विश्रवसः पुत्रः पौराणाम् अर्जुनं गतम् । (१२।१)

śrutvā viśravasaḥ putraḥ paurāṇām arjunaṃ gatam |

12.2१२.२

अपसृत्यागतो विन्ध्यं हिमवत्संनिभं गिरिम् ॥ (१२।२)

apasṛtyāgato vindhyaṃ himavatsaṃnibhaṃ girim ||

13.1१३.१

स तम् अभ्रम् इवाविष्टम् उद्भ्रान्तम् इव मेदिनीम् । (१३।१)

sa tam abhram ivāviṣṭam udbhrāntam iva medinīm |

13.2१३.२

अपश्यद् रावणो विन्ध्यम् आलिखन्तम् इवाम्बरम् ॥ (१३।२)

apaśyad rāvaṇo vindhyam ālikhantam ivāmbaram ||

14.1१४.१

सहस्रशिखरोपेतं सिंहाध्युषितकन्दरम् । (१४।१)

sahasraśikharopetaṃ siṃhādhyuṣitakandaram |

14.2१४.२

प्रपातपतितैः शीतैः साट्टहासम् इवाम्बुभिः ॥ (१४।२)

prapātapatitaiḥ śītaiḥ sāṭṭahāsam ivāmbubhiḥ ||

15.1१५.१

देवदानवगन्धर्वैः साप्सरोगणकिंनरैः । (१५।१)

devadānavagandharvaiḥ sāpsarogaṇakiṃnaraiḥ |

15.2१५.२

सह स्त्रीभिः क्रीडमानैः स्वर्गभूतं महोच्छ्रयम् ॥ (१५।२)

saha strībhiḥ krīḍamānaiḥ svargabhūtaṃ mahocchrayam ||

16.1१६.१

नदीभिः स्यन्दमानाभिर् अगतिप्रतिमं जलम् । (१६।१)

nadībhiḥ syandamānābhir agatipratimaṃ jalam |

16.2१६.२

स्फुटीभिश्चलजिह्वाभिर् वमन्तम् इव विष्ठितम् ॥ (१६।२)

sphuṭībhiścalajihvābhir vamantam iva viṣṭhitam ||

17.1१७.१

उल्कावन्तं दरीवन्तं हिमवत्संनिभं गिरिम् । (१७।१)

ulkāvantaṃ darīvantaṃ himavatsaṃnibhaṃ girim |

17.2१७.२

पश्यमानस्ततो विन्ध्यं रावणो नर्मदां ययौ ॥ (१७।२)

paśyamānastato vindhyaṃ rāvaṇo narmadāṃ yayau ||

18.1१८.१

चलोपलजलां पुण्यां पश्चिमोदधिगामिनीम् । (१८।१)

calopalajalāṃ puṇyāṃ paścimodadhigāminīm |

18.2१८.२

महिषैः सृमरैः सिंहैः शार्दूलर्क्षगजोत्तमैः । (१८।२)

mahiṣaiḥ sṛmaraiḥ siṃhaiḥ śārdūlarkṣagajottamaiḥ |

18.3१८.३

उष्णाभितप्तैस्तृषितैः संक्षोभितजलाशयाम् ॥ (१८।३)

uṣṇābhitaptaistṛṣitaiḥ saṃkṣobhitajalāśayām ||

19.1१९.१

चक्रवाकैः सकारण्डैः सहंसजलकुक्कुटैः । (१९।१)

cakravākaiḥ sakāraṇḍaiḥ sahaṃsajalakukkuṭaiḥ |

19.2१९.२

सारसैश्च सदामत्तैः कोकूजद्भिः समावृताम् ॥ (१९।२)

sārasaiśca sadāmattaiḥ kokūjadbhiḥ samāvṛtām ||

20.1२०.१

फुल्लद्रुमकृतोत्तंसां चक्रवाकयुगस्तनीम् । (२०।१)

phulladrumakṛtottaṃsāṃ cakravākayugastanīm |

20.2२०.२

विस्तीर्णपुलिनश्रोणीं हंसावलिसुमेखलाम् ॥ (२०।२)

vistīrṇapulinaśroṇīṃ haṃsāvalisumekhalām ||

21.1२१.१

पुष्परेण्वनुलिप्ताङ्गीं जलफेनामलांशुकाम् । (२१।१)

puṣpareṇvanuliptāṅgīṃ jalaphenāmalāṃśukām |

21.2२१.२

जलावगाहसंस्पर्शां फुल्लोत्पलशुभेक्षणाम् ॥ (२१।२)

jalāvagāhasaṃsparśāṃ phullotpalaśubhekṣaṇām ||

22.1२२.१

पुष्पकाद् अवरुह्याशु नर्मदां सरितां वराम् । (२२।१)

puṣpakād avaruhyāśu narmadāṃ saritāṃ varām |

22.2२२.२

इष्टाम् इव वरां नारीम् अवगाह्य दशाननः ॥ (२२।२)

iṣṭām iva varāṃ nārīm avagāhya daśānanaḥ ||

23.1२३.१

स तस्याः पुलिने रम्ये नानाकुसुमशोभिते । (२३।१)

sa tasyāḥ puline ramye nānākusumaśobhite |

23.2२३.२

उपोपविष्टः सचिवैः सार्धं राक्षसपुंगवः । (२३।२)

upopaviṣṭaḥ sacivaiḥ sārdhaṃ rākṣasapuṃgavaḥ |

23.3२३.३

नर्मदादर्शजं हर्षम् आप्तवान् राक्षसेश्वरः ॥ (२३।३)

narmadādarśajaṃ harṣam āptavān rākṣaseśvaraḥ ||

24.1२४.१

ततः सलीलं प्रहसन् रावणो राक्षसाधिपः । (२४।१)

tataḥ salīlaṃ prahasan rāvaṇo rākṣasādhipaḥ |

24.2२४.२

उवाच सचिवांस्तत्र मारीचशुकसारणान् ॥ (२४।२)

uvāca sacivāṃstatra mārīcaśukasāraṇān ||

25.1२५.१

एष रश्मिसहस्रेण जगत् कृत्वेव काञ्चनम् । (२५।१)

eṣa raśmisahasreṇa jagat kṛtveva kāñcanam |

25.2२५.२

तीक्ष्णतापकरः सूर्यो नभसो मध्यम् आस्थितः । (२५।२)

tīkṣṇatāpakaraḥ sūryo nabhaso madhyam āsthitaḥ |

25.3२५.३

माम् आसीनं विदित्वेह चन्द्रायति दिवाकरः ॥ (२५।३)

mām āsīnaṃ viditveha candrāyati divākaraḥ ||

26.1२६.१

नर्मदाजलशीतश्च सुगन्धिः श्रमनाशनः । (२६।१)

narmadājalaśītaśca sugandhiḥ śramanāśanaḥ |

26.2२६.२

मद्भयाद् अनिलो ह्येष वात्यसौ सुसमाहितः ॥ (२६।२)

madbhayād anilo hyeṣa vātyasau susamāhitaḥ ||

27.1२७.१

इयं चापि सरिच्छ्रेष्ठा नर्मदा नर्मवर्धिनी । (२७।१)

iyaṃ cāpi saricchreṣṭhā narmadā narmavardhinī |

27.2२७.२

लीनमीनविहंगोर्मिः सभयेवाङ्गना स्थिता ॥ (२७।२)

līnamīnavihaṃgormiḥ sabhayevāṅganā sthitā ||

28.1२८.१

तद् भवन्तः क्षताः शस्त्रैर् नृपैर् इन्द्रसमैर् युधि । (२८।१)

tad bhavantaḥ kṣatāḥ śastrair nṛpair indrasamair yudhi |

28.2२८.२

चन्दनस्य रसेनेव रुधिरेण समुक्षिताः ॥ (२८।२)

candanasya raseneva rudhireṇa samukṣitāḥ ||

29.1२९.१

ते यूयम् अवगाहध्वं नर्मदां शर्मदां नृणाम् । (२९।१)

te yūyam avagāhadhvaṃ narmadāṃ śarmadāṃ nṛṇām |

29.2२९.२

महापद्ममुखा मत्ता गङ्गाम् इव महागजाः ॥ (२९।२)

mahāpadmamukhā mattā gaṅgām iva mahāgajāḥ ||

30.1३०.१

अस्यां स्नात्वा महानद्यां पाप्मानं विप्रमोक्ष्यथ ॥ (३०।१)

asyāṃ snātvā mahānadyāṃ pāpmānaṃ vipramokṣyatha ||

31.1३१.१

अहम् अप्यत्र पुलिने शरदिन्दुसमप्रभे । (३१।१)

aham apyatra puline śaradindusamaprabhe |

31.2३१.२

पुष्पोपहारं शनकैः करिष्यामि उमापतेः ॥ (३१।२)

puṣpopahāraṃ śanakaiḥ kariṣyāmi umāpateḥ ||

32.1३२.१

रावणेनैवम् उक्तास्तु मारीचशुकसारणाः । (३२।१)

rāvaṇenaivam uktāstu mārīcaśukasāraṇāḥ |

32.2३२.२

समहोदरधूम्राक्षा नर्मदाम् अवगाहिरे ॥ (३२।२)

samahodaradhūmrākṣā narmadām avagāhire ||

33.1३३.१

राक्षसेन्द्रगजैस्तैस्तु क्षोभ्यते नर्मदा नदी । (३३।१)

rākṣasendragajaistaistu kṣobhyate narmadā nadī |

33.2३३.२

वामनाञ्जनपद्माद्यैर् गङ्गा इव महागजैः ॥ (३३।२)

vāmanāñjanapadmādyair gaṅgā iva mahāgajaiḥ ||

34.1३४.१

ततस्ते राक्षसाः स्नात्वा नर्मदाया वराम्भसि । (३४।१)

tataste rākṣasāḥ snātvā narmadāyā varāmbhasi |

34.2३४.२

उत्तीर्य पुष्पाण्याजह्रुर् बल्यर्थं रावणस्य तु ॥ (३४।२)

uttīrya puṣpāṇyājahrur balyarthaṃ rāvaṇasya tu ||

35.1३५.१

नर्मदापुलिने रम्ये शुभ्राभ्रसदृशप्रभे । (३५।१)

narmadāpuline ramye śubhrābhrasadṛśaprabhe |

35.2३५.२

राक्षसेन्द्रैर् मुहूर्तेन कृतः पुष्पमयो गिरिः ॥ (३५।२)

rākṣasendrair muhūrtena kṛtaḥ puṣpamayo giriḥ ||

36.1३६.१

पुष्पेषूपहृतेष्वेव रावणो राक्षसेश्वरः । (३६।१)

puṣpeṣūpahṛteṣveva rāvaṇo rākṣaseśvaraḥ |

36.2३६.२

अवतीर्णो नदीं स्नातुं गङ्गाम् इव महागजः ॥ (३६।२)

avatīrṇo nadīṃ snātuṃ gaṅgām iva mahāgajaḥ ||

37.1३७.१

तत्र स्नात्वा च विधिवज्जप्त्वा जप्यम् अनुत्तमम् । (३७।१)

tatra snātvā ca vidhivajjaptvā japyam anuttamam |

37.2३७.२

नर्मदासलिलात् तस्माद् उत्ततार स रावणः ॥ (३७।२)

narmadāsalilāt tasmād uttatāra sa rāvaṇaḥ ||

38.1३८.१

रावणं प्राञ्जलिं यान्तम् अन्वयुः सप्तराक्षसाः । (३८।१)

rāvaṇaṃ prāñjaliṃ yāntam anvayuḥ saptarākṣasāḥ |

38.2३८.२

यत्र यत्र स याति स्म रावणो राक्षसाधिपः । (३८।२)

yatra yatra sa yāti sma rāvaṇo rākṣasādhipaḥ |

38.3३८.३

जाम्बूनदमयं लिङ्गं तत्र तत्र स्म नीयते ॥ (३८।३)

jāmbūnadamayaṃ liṅgaṃ tatra tatra sma nīyate ||

39.1३९.१

वालुकावेदिमध्ये तु तल्लिङ्गं स्थाप्य रावणः । (३९।१)

vālukāvedimadhye tu talliṅgaṃ sthāpya rāvaṇaḥ |

39.2३९.२

अर्चयामास गन्धैश्च पुष्पैश्चामृतगन्धिभिः ॥ (३९।२)

arcayāmāsa gandhaiśca puṣpaiścāmṛtagandhibhiḥ ||

40.1४०.१

ततः सताम् आर्तिहरं हरं परं वरप्रदं चन्द्रमयूखभूषणम् । (४०।१)

tataḥ satām ārtiharaṃ haraṃ paraṃ varapradaṃ candramayūkhabhūṣaṇam |

40.2४०.२

समर्चयित्वा स निशाचरो जगौ प्रसार्य हस्तान् प्रणनर्त चायतान् ॥ (४०।२)

samarcayitvā sa niśācaro jagau prasārya hastān praṇanarta cāyatān ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 7, 31

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit