Rām, 2, 43
Select a line for its word-by-word analysis.
जगाम पुरुषव्याघ्रः पितुर् आज्ञाम् अनुस्मरन् ॥ (१।२)
jagāma puruṣavyāghraḥ pitur ājñām anusmaran ||
उपास्य स शिवां संध्यां विषयान्तं व्यगाहत ॥ (२।२)
upāsya sa śivāṃ saṃdhyāṃ viṣayāntaṃ vyagāhata ||
ग्रामान् विकृष्टसीमांस् तान् पुष्पितानि वनानि च । (३।१)
grāmān vikṛṣṭasīmāṃs tān puṣpitāni vanāni ca |
पश्यन्न् अतिययौ शीघ्रं शरैर् इव हयोत्तमैः ॥ (३।२)
paśyann atiyayau śīghraṃ śarair iva hayottamaiḥ ||
शृण्वन् वाचो मनुष्याणां ग्रामसंवासवासिनाम् । (४।१)
śṛṇvan vāco manuṣyāṇāṃ grāmasaṃvāsavāsinām |
तीक्ष्णा संभिन्नमर्यादा तीक्ष्णे कर्मणि वर्तते ॥ (५।२)
tīkṣṇā saṃbhinnamaryādā tīkṣṇe karmaṇi vartate ||
या पुत्रम् ईदृशं राज्ञः प्रवासयति धार्मिकम् । (६।१)
yā putram īdṛśaṃ rājñaḥ pravāsayati dhārmikam |
वनवासे महाप्राज्ञं सानुक्रोशम् अतन्द्रितम् ॥ (६।२)
vanavāse mahāprājñaṃ sānukrośam atandritam ||
शृण्वन्न् अतिययौ वीरः कोसलान् कोसलेश्वरः ॥ (७।२)
śṛṇvann atiyayau vīraḥ kosalān kosaleśvaraḥ ||
उत्तीर्याभिमुखः प्रायाद् अगस्त्याध्युषितां दिशम् ॥ (८।२)
uttīryābhimukhaḥ prāyād agastyādhyuṣitāṃ diśam ||
गोमतीं चाप्य् अतिक्रम्य राघवः शीघ्रगैर् हयैः । (१०।१)
gomatīṃ cāpy atikramya rāghavaḥ śīghragair hayaiḥ |
स महीं मनुना राज्ञा दत्ताम् इक्ष्वाकवे पुरा । (११।१)
sa mahīṃ manunā rājñā dattām ikṣvākave purā |
स्फीतां राष्ट्रावृतां रामो वैदेहीम् अन्वदर्शयत् ॥ (११।२)
sphītāṃ rāṣṭrāvṛtāṃ rāmo vaidehīm anvadarśayat ||
सूत इत्य् एव चाभाष्य सारथिं तम् अभीक्ष्णशः । (१२।१)
sūta ity eva cābhāṣya sārathiṃ tam abhīkṣṇaśaḥ |
हंसमत्तस्वरः श्रीमान् उवाच पुरुषर्षभः ॥ (१२।२)
haṃsamattasvaraḥ śrīmān uvāca puruṣarṣabhaḥ ||
मृगयां पर्यटिष्यामि मात्रा पित्रा च संगतः ॥ (१३।२)
mṛgayāṃ paryaṭiṣyāmi mātrā pitrā ca saṃgataḥ ||
नात्यर्थम् अभिकाङ्क्षामि मृगयां सरयूवने । (१४।१)
nātyartham abhikāṅkṣāmi mṛgayāṃ sarayūvane |
स तम् अध्वानम् ऐक्ष्वाकः सूतं मधुरया गिरा । (१५।१)
sa tam adhvānam aikṣvākaḥ sūtaṃ madhurayā girā |
तं तम् अर्थम् अभिप्रेत्य ययौ वाक्यम् उदीरयन् ॥ (१५।२)
taṃ tam artham abhipretya yayau vākyam udīrayan ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.