Rām, 5, 64
Select a line for its word-by-word analysis.
तं मणिं हृदये कृत्वा प्ररुरोद सलक्ष्मणः ॥ (१।२)
taṃ maṇiṃ hṛdaye kṛtvā praruroda salakṣmaṇaḥ ||
तं तु दृष्ट्वा मणिश्रेष्ठं राघवः शोककर्शितः । (२।१)
taṃ tu dṛṣṭvā maṇiśreṣṭhaṃ rāghavaḥ śokakarśitaḥ |
नेत्राभ्याम् अश्रुपूर्णाभ्यां सुग्रीवम् इदम् अब्रवीत् ॥ (२।२)
netrābhyām aśrupūrṇābhyāṃ sugrīvam idam abravīt ||
यथैव धेनुः स्रवति स्नेहाद् वत्सस्य वत्सला । (३।१)
yathaiva dhenuḥ sravati snehād vatsasya vatsalā |
मणिरत्नम् इदं दत्तं वैदेह्याः श्वशुरेण मे । (४।१)
maṇiratnam idaṃ dattaṃ vaidehyāḥ śvaśureṇa me |
वधूकाले यथा बद्धम् अधिकं मूर्ध्नि शोभते ॥ (४।२)
vadhūkāle yathā baddham adhikaṃ mūrdhni śobhate ||
इमं दृष्ट्वा मणिश्रेष्ठं तथा तातस्य दर्शनम् । (६।१)
imaṃ dṛṣṭvā maṇiśreṣṭhaṃ tathā tātasya darśanam |
अद्यास्म्यवगतः सौम्य वैदेहस्य तथा विभोः ॥ (६।२)
adyāsmyavagataḥ saumya vaidehasya tathā vibhoḥ ||
अयं हि शोभते तस्याः प्रियाया मूर्ध्नि मे मणिः । (७।१)
ayaṃ hi śobhate tasyāḥ priyāyā mūrdhni me maṇiḥ |
अद्यास्य दर्शनेनाहं प्राप्तां ताम् इव चिन्तये ॥ (७।२)
adyāsya darśanenāhaṃ prāptāṃ tām iva cintaye ||
किम् आह सीता वैदेही ब्रूहि सौम्य पुनः पुनः । (८।१)
kim āha sītā vaidehī brūhi saumya punaḥ punaḥ |
मणिं पश्यामि सौमित्रे वैदेहीम् आगतं विना ॥ (९।२)
maṇiṃ paśyāmi saumitre vaidehīm āgataṃ vinā ||
क्षणं सौम्य न जीवेयं विना ताम् असितेक्षणाम् ॥ (१०।२)
kṣaṇaṃ saumya na jīveyaṃ vinā tām asitekṣaṇām ||
नय माम् अपि तं देशं यत्र दृष्टा मम प्रिया । (११।१)
naya mām api taṃ deśaṃ yatra dṛṣṭā mama priyā |
न तिष्ठेयं क्षणम् अपि प्रवृत्तिम् उपलभ्य च ॥ (११।२)
na tiṣṭheyaṃ kṣaṇam api pravṛttim upalabhya ca ||
भयावहानां घोराणां मध्ये तिष्ठति रक्षसाम् ॥ (१२।२)
bhayāvahānāṃ ghorāṇāṃ madhye tiṣṭhati rakṣasām ||
शारदस्तिमिरोन्मुखो नूनं चन्द्र इवाम्बुदैः । (१३।१)
śāradastimironmukho nūnaṃ candra ivāmbudaiḥ |
किम् आह सीता हनुमंस्तत्त्वतः कथयस्व मे । (१४।१)
kim āha sītā hanumaṃstattvataḥ kathayasva me |
दुःखाद् दुःखतरं प्राप्य कथं जीवति जानकी ॥ (१५।३)
duḥkhād duḥkhataraṃ prāpya kathaṃ jīvati jānakī ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.