रामायणRāmāyaṇa

Rām, 4, 16

274 of 606 · 54 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

ताम् एवं ब्रुवतीं तारां ताराधिपनिभाननाम् । (१।१)

tām evaṃ bruvatīṃ tārāṃ tārādhipanibhānanām |

1.2१.२

वाली निर्भर्त्सयामास वचनं चेदम् अब्रवीत् ॥ (१।२)

vālī nirbhartsayāmāsa vacanaṃ cedam abravīt ||

2.1२.१

गर्जतो ऽस्य च संरम्भं भ्रातुः शत्रोर् विशेषतः । (२।१)

garjato 'sya ca saṃrambhaṃ bhrātuḥ śatror viśeṣataḥ |

2.2२.२

मर्षयिष्याम्य् अहं केन कारणेन वरानने ॥ (२।२)

marṣayiṣyāmy ahaṃ kena kāraṇena varānane ||

3.1३.१

अधर्षितानां शूराणां समरेष्व् अनिवर्तिनाम् । (३।१)

adharṣitānāṃ śūrāṇāṃ samareṣv anivartinām |

3.2३.२

धर्षणामर्षणं भीरु मरणाद् अतिरिच्यते ॥ (३।२)

dharṣaṇāmarṣaṇaṃ bhīru maraṇād atiricyate ||

4.1४.१

सोढुं न च समर्थो ऽहं युद्धकामस्य संयुगे । (४।१)

soḍhuṃ na ca samartho 'haṃ yuddhakāmasya saṃyuge |

4.2४.२

सुग्रीवस्य च संरम्भं हीनग्रीवस्य गर्जतः ॥ (४।२)

sugrīvasya ca saṃrambhaṃ hīnagrīvasya garjataḥ ||

5.1५.१

न च कार्यो विषादस् ते राघवं प्रति मत्कृते । (५।१)

na ca kāryo viṣādas te rāghavaṃ prati matkṛte |

5.2५.२

धर्मज्ञश् च कृतज्ञश् च कथं पापं करिष्यति ॥ (५।२)

dharmajñaś ca kṛtajñaś ca kathaṃ pāpaṃ kariṣyati ||

6.1६.१

निवर्तस्व सह स्त्रीभिः कथं भूयो ऽनुगच्छसि । (६।१)

nivartasva saha strībhiḥ kathaṃ bhūyo 'nugacchasi |

6.2६.२

सौहृदं दर्शितं तारे मयि भक्तिः कृता त्वया ॥ (६।२)

sauhṛdaṃ darśitaṃ tāre mayi bhaktiḥ kṛtā tvayā ||

7.1७.१

प्रतियोत्स्याम्य् अहं गत्वा सुग्रीवं जहि सम्भ्रमम् । (७।१)

pratiyotsyāmy ahaṃ gatvā sugrīvaṃ jahi sambhramam |

7.2७.२

दर्पं चास्य विनेष्यामि न च प्राणैर् विमोक्ष्यते ॥ (७।२)

darpaṃ cāsya vineṣyāmi na ca prāṇair vimokṣyate ||

8.1८.१

शापितासि मम प्राणैर् निवर्तस्व जयेन च । (८।१)

śāpitāsi mama prāṇair nivartasva jayena ca |

8.2८.२

अहं जित्वा निवर्तिष्ये तम् अलं भ्रातरं रणे ॥ (८।२)

ahaṃ jitvā nivartiṣye tam alaṃ bhrātaraṃ raṇe ||

9.1९.१

तं तु तारा परिष्वज्य वालिनं प्रियवादिनी । (९।१)

taṃ tu tārā pariṣvajya vālinaṃ priyavādinī |

9.2९.२

चकार रुदती मन्दं दक्षिणा सा प्रदक्षिणम् ॥ (९।२)

cakāra rudatī mandaṃ dakṣiṇā sā pradakṣiṇam ||

10.1१०.१

ततः स्वस्त्ययनं कृत्वा मन्त्रवद् विजयैषिणी । (१०।१)

tataḥ svastyayanaṃ kṛtvā mantravad vijayaiṣiṇī |

10.2१०.२

अन्तःपुरं सह स्त्रीभिः प्रविष्टा शोकमोहिता ॥ (१०।२)

antaḥpuraṃ saha strībhiḥ praviṣṭā śokamohitā ||

11.1११.१

प्रविष्टायां तु तारायां सह स्त्रीभिः स्वम् आलयम् । (११।१)

praviṣṭāyāṃ tu tārāyāṃ saha strībhiḥ svam ālayam |

11.2११.२

नगरान् निर्ययौ क्रुद्धो महासर्प इव श्वसन् ॥ (११।२)

nagarān niryayau kruddho mahāsarpa iva śvasan ||

12.1१२.१

स निःश्वस्य महावेगो वाली परमरोषणः । (१२।१)

sa niḥśvasya mahāvego vālī paramaroṣaṇaḥ |

12.2१२.२

सर्वतश् चारयन् दृष्टिं शत्रुदर्शनकाङ्क्षया ॥ (१२।२)

sarvataś cārayan dṛṣṭiṃ śatrudarśanakāṅkṣayā ||

13.1१३.१

स ददर्श ततः श्रीमान् सुग्रीवं हेमपिङ्गलम् । (१३।१)

sa dadarśa tataḥ śrīmān sugrīvaṃ hemapiṅgalam |

13.2१३.२

सुसंवीतम् अवष्टब्धं दीप्यमानम् इवानलम् ॥ (१३।२)

susaṃvītam avaṣṭabdhaṃ dīpyamānam ivānalam ||

14.1१४.१

स तं दृष्ट्वा महावीर्यं सुग्रीवं पर्यवस्थितम् । (१४।१)

sa taṃ dṛṣṭvā mahāvīryaṃ sugrīvaṃ paryavasthitam |

14.2१४.२

गाढं परिदधे वासो वाली परमरोषणः ॥ (१४।२)

gāḍhaṃ paridadhe vāso vālī paramaroṣaṇaḥ ||

15.1१५.१

स वाली गाढसंवीतो मुष्टिम् उद्यम्य वीर्यवान् । (१५।१)

sa vālī gāḍhasaṃvīto muṣṭim udyamya vīryavān |

15.2१५.२

सुग्रीवम् एवाभिमुखो ययौ योद्धुं कृतक्षणः ॥ (१५।२)

sugrīvam evābhimukho yayau yoddhuṃ kṛtakṣaṇaḥ ||

16.1१६.१

श्लिष्टमुष्टिं समुद्यम्य संरब्धतरम् आगतः । (१६।१)

śliṣṭamuṣṭiṃ samudyamya saṃrabdhataram āgataḥ |

16.2१६.२

सुग्रीवो ऽपि समुद्दिश्य वालिनं हेममालिनम् ॥ (१६।२)

sugrīvo 'pi samuddiśya vālinaṃ hemamālinam ||

17.1१७.१

तं वाली क्रोधताम्राक्षः सुग्रीवं रणपण्डितम् । (१७।१)

taṃ vālī krodhatāmrākṣaḥ sugrīvaṃ raṇapaṇḍitam |

17.2१७.२

आपतन्तं महावेगम् इदं वचनम् अब्रवीत् ॥ (१७।२)

āpatantaṃ mahāvegam idaṃ vacanam abravīt ||

18.1१८.१

एष मुष्टिर् मया बद्धो गाढः सुनिहिताङ्गुलिः । (१८।१)

eṣa muṣṭir mayā baddho gāḍhaḥ sunihitāṅguliḥ |

18.2१८.२

मया वेगविमुक्तस् ते प्राणान् आदाय यास्यति ॥ (१८।२)

mayā vegavimuktas te prāṇān ādāya yāsyati ||

19.1१९.१

एवम् उक्तस् तु सुग्रीवः क्रुद्धो वालिनम् अब्रवीत् । (१९।१)

evam uktas tu sugrīvaḥ kruddho vālinam abravīt |

19.2१९.२

तवैव च हरन् प्राणान् मुष्टिः पततु मूर्धनि ॥ (१९।२)

tavaiva ca haran prāṇān muṣṭiḥ patatu mūrdhani ||

20.1२०.१

ताडितस् तेन संक्रुद्धः समभिक्रम्य वेगतः । (२०।१)

tāḍitas tena saṃkruddhaḥ samabhikramya vegataḥ |

20.2२०.२

अभवच् छोणितोद्गारी सोत्पीड इव पर्वतः ॥ (२०।२)

abhavac choṇitodgārī sotpīḍa iva parvataḥ ||

21.1२१.१

सुग्रीवेण तु निःसङ्गं सालम् उत्पाट्य तेजसा । (२१।१)

sugrīveṇa tu niḥsaṅgaṃ sālam utpāṭya tejasā |

21.2२१.२

गात्रेष्व् अभिहतो वाली वज्रेणेव महागिरिः ॥ (२१।२)

gātreṣv abhihato vālī vajreṇeva mahāgiriḥ ||

22.1२२.१

स तु वाली प्रचरितः सालताडनविह्वलः । (२२।१)

sa tu vālī pracaritaḥ sālatāḍanavihvalaḥ |

22.2२२.२

गुरुभारसमाक्रान्ता सागरे नौर् इवाभवत् ॥ (२२।२)

gurubhārasamākrāntā sāgare naur ivābhavat ||

23.1२३.१

तौ भीमबलविक्रान्तौ सुपर्णसमवेगिनौ । (२३।१)

tau bhīmabalavikrāntau suparṇasamaveginau |

23.2२३.२

प्रवृद्धौ घोरवपुषौ चन्द्रसूर्याव् इवाम्बरे ॥ (२३।२)

pravṛddhau ghoravapuṣau candrasūryāv ivāmbare ||

24.1२४.१

वालिना भग्नदर्पस् तु सुग्रीवो मन्दविक्रमः । (२४।१)

vālinā bhagnadarpas tu sugrīvo mandavikramaḥ |

24.2२४.२

वालिनं प्रति सामर्षो दर्शयामास लाघवम् ॥ (२४।२)

vālinaṃ prati sāmarṣo darśayāmāsa lāghavam ||

25.1२५.१

ततो धनुषि संधाय शरम् आशीविषोपमम् । (२५।१)

tato dhanuṣi saṃdhāya śaram āśīviṣopamam |

25.2२५.२

राघवेण महाबाणो वालिवक्षसि पातितः ॥ (२५।२)

rāghaveṇa mahābāṇo vālivakṣasi pātitaḥ ||

26.1२६.१

ततस्तेन महातेजा वीर्योत्सिक्तः कपीश्वरः । (२६।१)

tatastena mahātejā vīryotsiktaḥ kapīśvaraḥ |

26.2२६.२

वेगेनाभिहतो वाली निपपात महीतले ॥ (२६।२)

vegenābhihato vālī nipapāta mahītale ||

27.1२७.१

अथोक्षितः शोणिततोयविस्रवैः सुपुष्पिताशोक इवानिलोद्धतः । (२७।१)

athokṣitaḥ śoṇitatoyavisravaiḥ supuṣpitāśoka ivāniloddhataḥ |

27.2२७.२

विचेतनो वासवसूनुर् आहवे प्रभ्रंशितेन्द्रध्वजवत् क्षितिं गतः ॥ (२७।२)

vicetano vāsavasūnur āhave prabhraṃśitendradhvajavat kṣitiṃ gataḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 4, 16

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit