इत्य् उक्तः प्रश्रितं वाक्यं धर्मार्थसहितं हितम् । (१।१)

परुषं वालिना रामो निहतेन विचेतसा ॥ (१।२)

तं निष्प्रभम् इवादित्यं मुक्ततोयम् इवाम्बुदम् । (२।१)

उक्तवाक्यं हरिश्रेष्ठम् उपशान्तम् इवानलम् ॥ (२।२)

धर्मार्थगुणसम्पन्नं हरीश्वरम् अनुत्तमम् । (३।१)

अधिक्षिप्तस् तदा रामः पश्चाद् वालिनम् अब्रवीत् ॥ (३।२)

धर्मम् अर्थं च कामं च समयं चापि लौकिकम् । (४।१)

अविज्ञाय कथं बाल्यान् माम् इहाद्य विगर्हसे ॥ (४।२)

अपृष्ट्वा बुद्धिसम्पन्नान् वृद्धान् आचार्यसंमतान् । (५।१)

सौम्य वानरचापल्यात् त्वं मां वक्तुम् इहेच्छसि ॥ (५।२)

इक्ष्वाकूणाम् इयं भूमिः सशैलवनकानना । (६।१)

मृगपक्षिमनुष्याणां निग्रहानुग्रहाव् अपि ॥ (६।२)

तां पालयति धर्मात्मा भरतः सत्यवाग् ऋजुः । (७।१)

धर्मकामार्थतत्त्वज्ञो निग्रहानुग्रहे रतः ॥ (७।२)

नयश् च विनयश् चोभौ यस्मिन् सत्यं च सुस्थितम् । (८।१)

विक्रमश् च यथा दृष्टः स राजा देशकालवित् ॥ (८।२)

तस्य धर्मकृतादेशा वयम् अन्ये च पार्थिवः । (९।१)

चरामो वसुधां कृत्स्नां धर्मसंतानम् इच्छवः ॥ (९।२)

तस्मिन् नृपतिशार्दूल भरते धर्मवत्सले । (१०।१)

पालयत्य् अखिलां भूमिं कश् चरेद् धर्मनिग्रहम् ॥ (१०।२)

ते वयं मार्गविभ्रष्टं स्वधर्मे परमे स्थिताः । (११।१)

भरताज्ञां पुरस्कृत्य निगृह्णीमो यथाविधि ॥ (११।२)

त्वं तु संक्लिष्टधर्मा च कर्मणा च विगर्हितः । (१२।१)

कामतन्त्रप्रधानश् च न स्थितो राजवर्त्मनि ॥ (१२।२)

ज्येष्ठो भ्राता पिता चैव यश् च विद्यां प्रयच्छति । (१३।१)

त्रयस् ते पितरो ज्ञेया धर्मे च पथि वर्तिनः ॥ (१३।२)

यवीयान् आत्मनः पुत्रः शिष्यश् चापि गुणोदितः । (१४।१)

पुत्रवत् ते त्रयश् चिन्त्या धर्मश् चेद् अत्र कारणम् ॥ (१४।२)

सूक्ष्मः परमदुर्ज्ञेयः सतां धर्मः प्लवंगम । (१५।१)

हृदिस्थः सर्वभूतानाम् आत्मा वेद शुभाशुभम् ॥ (१५।२)

चपलश् चपलैः सार्धं वानरैर् अकृतात्मभिः । (१६।१)

जात्यन्ध इव जात्यन्धैर् मन्त्रयन् द्रक्ष्यसे नु किम् ॥ (१६।२)

अहं तु व्यक्तताम् अस्य वचनस्य ब्रवीमि ते । (१७।१)

न हि मां केवलं रोषात् त्वं विगर्हितुम् अर्हसि ॥ (१७।२)

तद् एतत् कारणं पश्य यदर्थं त्वं मया हतः । (१८।१)

भ्रातुर् वर्तसि भार्यायां त्यक्त्वा धर्मं सनातनम् ॥ (१८।२)

अस्य त्वं धरमाणस्य सुग्रीवस्य महात्मनः । (१९।१)

रुमायां वर्तसे कामात् स्नुषायां पापकर्मकृत् ॥ (१९।२)

तद् व्यतीतस्य ते धर्मात् कामवृत्तस्य वानर । (२०।१)

भ्रातृभार्याभिमर्शे ऽस्मिन् दण्डो ऽयं प्रतिपादितः ॥ (२०।२)

न हि धर्मविरुद्धस्य लोकवृत्ताद् अपेयुषः । (२१।१)

दण्डाद् अन्यत्र पश्यामि निग्रहं हरियूथप ॥ (२१।२)

औरसीं भगिनीं वापि भार्यां वाप्य् अनुजस्य यः । (२२।१)

प्रचरेत नरः कामात् तस्य दण्डो वधः स्मृतः ॥ (२२।२)

भरतस् तु महीपालो वयं त्व् आदेशवर्तिनः । (२३।१)

त्वं च धर्माद् अतिक्रान्तः कथं शक्यम् उपेक्षितुम् ॥ (२३।२)

गुरुधर्मव्यतिक्रान्तं प्राज्ञो धर्मेण पालयन् । (२४।१)

भरतः कामवृत्तानां निग्रहे पर्यवस्थितः ॥ (२४।२)

वयं तु भरतादेशं विधिं कृत्वा हरीश्वर । (२५।१)

त्वद्विधान् भिन्नमर्यादान् नियन्तुं पर्यवस्थिताः ॥ (२५।२)

सुग्रीवेण च मे सख्यं लक्ष्मणेन यथा तथा । (२६।१)

दारराज्यनिमित्तं च निःश्रेयसि रतः स मे ॥ (२६।२)

प्रतिज्ञा च मया दत्ता तदा वानरसंनिधौ । (२७।१)

प्रतिज्ञा च कथं शक्या मद्विधेनानवेक्षितुम् ॥ (२७।२)

तद् एभिः कारणैः सर्वैर् महद्भिर् धर्मसंहितैः । (२८।१)

शासनं तव यद् युक्तं तद् भवान् अनुमन्यताम् ॥ (२८।२)

सर्वथा धर्म इत्य् एव द्रष्टव्यस् तव निग्रहः । (२९।१)

वयस्यस्योपकर्तव्यं धर्मम् एवानुपश्यता ॥ (२९।२)

राजभिर् धृतदण्डास् तु कृत्वा पापानि मानवाः । (३०।१)

निर्मलाः स्वर्गम् आयान्ति सन्तः सुकृतिनो यथा ॥ (३०।२)

आर्येण मम मान्धात्रा व्यसनं घोरम् ईप्सितम् । (३१।१)

श्रमणेन कृते पापे यथा पापं कृतं त्वया ॥ (३१।२)

अन्यैर् अपि कृतं पापं प्रमत्तैर् वसुधाधिपैः । (३२।१)

प्रायश्चित्तं च कुर्वन्ति तेन तच् छाम्यते रजः ॥ (३२।२)

तद् अलं परितापेन धर्मतः परिकल्पितः । (३३।१)

वधो वानरशार्दूल न वयं स्ववशे स्थिताः ॥ (३३।२)

वागुराभिश् च पाशैश् च कूटैश् च विविधैर् नराः । (३४।१)

प्रतिच्छन्नाश् च दृश्याश् च गृह्णन्ति सुबहून् मृगान् । (३४।२)

प्रधावितान् वा वित्रस्तान् विश्रब्धान् अतिविष्ठितान् ॥ (३४।३)

प्रमत्तान् अप्रमत्तान् वा नरा मांसार्थिनो भृशम् । (३५।१)

विध्यन्ति विमुखांश् चापि न च दोषो ऽत्र विद्यते ॥ (३५।२)

यान्ति राजर्षयश् चात्र मृगयां धर्मकोविदाः । (३६।१)

तस्मात् त्वं निहतो युद्धे मया बाणेन वानर । (३६।२)

अयुध्यन् प्रतियुध्यन् वा यस्माच् छाखामृगो ह्य् असि ॥ (३६।३)

दुर्लभस्य च धर्मस्य जीवितस्य शुभस्य च । (३७।१)

राजानो वानरश्रेष्ठ प्रदातारो न संशयः ॥ (३७।२)

तान् न हिंस्यान् न चाक्रोशेन् नाक्षिपेन् नाप्रियं वदेत् । (३८।१)

देवा मानुषरूपेण चरन्त्य् एते महीतले ॥ (३८।२)

त्वं तु धर्मम् अविज्ञाय केवलं रोषम् आस्थितः । (३९।१)

प्रदूषयसि मां धर्मे पितृपैतामहे स्थितम् ॥ (३९।२)

एवम् उक्तस् तु रामेण वाली प्रव्यथितो भृशम् । (४०।१)

प्रत्युवाच ततो रामं प्राञ्जलिर् वानरेश्वरः ॥ (४०।२)

यत् त्वम् आत्थ नरश्रेष्ठ तद् एवं नात्र संशयः । (४१।१)

प्रतिवक्तुं प्रकृष्टे हि नापकृष्टस् तु शक्नुयात् ॥ (४१।२)

यद् अयुक्तं मया पूर्वं प्रमादाद् वाक्यम् अप्रियम् । (४२।१)

तत्रापि खलु मे दोषं कर्तुं नार्हसि राघव ॥ (४२।२)

त्वं हि दृष्टार्थतत्त्वज्ञः प्रजानां च हिते रतः । (४३।१)

कार्यकारणसिद्धौ ते प्रसन्ना बुद्धिर् अव्यया ॥ (४३।२)

माम् अप्य् अवगतं धर्माद् व्यतिक्रान्तपुरस्कृतम् । (४४।१)

धर्मसंहितया वाचा धर्मज्ञ परिपालय ॥ (४४।२)

बाष्पसंरुद्धकण्ठस् तु वाली सार्तरवः शनैः । (४५।१)

उवाच रामं सम्प्रेक्ष्य पङ्कलग्न इव द्विपः ॥ (४५।२)

न त्व् आत्मानम् अहं शोचे न तारां नापि बान्धवान् । (४६।१)

यथा पुत्रं गुणश्रेष्ठम् अङ्गदं कनकाङ्गदम् ॥ (४६।२)

स ममादर्शनाद् दीनो बाल्यात् प्रभृति लालितः । (४७।१)

तटाक इव पीताम्बुर् उपशोषं गमिष्यति ॥ (४७।२)

सुग्रीवे चाङ्गदे चैव विधत्स्व मतिम् उत्तमाम् । (४८।१)

त्वं हि शास्ता च गोप्ता च कार्याकार्यविधौ स्थितः ॥ (४८।२)

या ते नरपते वृत्तिर् भरते लक्ष्मणे च या । (४९।१)

सुग्रीवे चाङ्गदे राजंस् तां चिन्तयितुम् अर्हसि ॥ (४९।२)

मद्दोषकृतदोषां तां यथा तारां तपस्विनीम् । (५०।१)

सुग्रीवो नावमन्येत तथावस्थातुम् अर्हसि ॥ (५०।२)

त्वया ह्य् अनुगृहीतेन शक्यं राज्यम् उपासितुम् । (५१।१)

त्वद्वशे वर्तमानेन तव चित्तानुवर्तिना ॥ (५१।२)

स तम् आश्वासयद् रामो वालिनं व्यक्तदर्शनम् ॥ (५२।१)

न वयं भवता चिन्त्या नाप्य् आत्मा हरिसत्तम । (५३।१)

वयं भवद्विशेषेण धर्मतः कृतनिश्चयाः ॥ (५३।२)

दण्ड्ये यः पातयेद् दण्डं दण्ड्यो यश् चापि दण्ड्यते । (५४।१)

कार्यकारणसिद्धार्थाव् उभौ तौ नावसीदतः ॥ (५४।२)

तद् भवान् दण्डसंयोगाद् अस्माद् विगतकल्मषः । (५५।१)

गतः स्वां प्रकृतिं धर्म्यां धर्मदृष्टेन वर्त्मना ॥ (५५।२)

स तस्य वाक्यं मधुरं महात्मनः समाहितं धर्मपथानुवर्तिनः । (५६।१)

निशम्य रामस्य रणावमर्दिनो वचः सुयुक्तं निजगाद वानरः ॥ (५६।२)

शराभितप्तेन विचेतसा मया प्रदूषितस् त्वं यद् अजानता प्रभो । (५७।१)

इदं महेन्द्रोपमभीमविक्रम प्रसादितस् त्वं क्षम मे महीश्वर ॥ (५७।२)