रामायणRāmāyaṇa

Rām, 4, 26

284 of 606 · 48 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

अभिषिक्ते तु सुग्रीवे प्रविष्टे वानरे गुहाम् । (१।१)

abhiṣikte tu sugrīve praviṣṭe vānare guhām |

1.2१.२

आजगाम सह भ्रात्रा रामः प्रस्रवणं गिरिम् ॥ (१।२)

ājagāma saha bhrātrā rāmaḥ prasravaṇaṃ girim ||

2.1२.१

शार्दूलमृगसंघुष्टं सिंहैर् भीमरवैर् वृतम् । (२।१)

śārdūlamṛgasaṃghuṣṭaṃ siṃhair bhīmaravair vṛtam |

2.2२.२

नानागुल्मलतागूढं बहुपादपसंकुलम् ॥ (२।२)

nānāgulmalatāgūḍhaṃ bahupādapasaṃkulam ||

3.1३.१

ऋक्षवानरगोपुच्छैर् मार्जारैश् च निषेवितम् । (३।१)

ṛkṣavānaragopucchair mārjāraiś ca niṣevitam |

3.2३.२

मेघराशिनिभं शैलं नित्यं शुचिजलाश्रयम् ॥ (३।२)

megharāśinibhaṃ śailaṃ nityaṃ śucijalāśrayam ||

4.1४.१

तस्य शैलस्य शिखरे महतीम् आयतां गुहाम् । (४।१)

tasya śailasya śikhare mahatīm āyatāṃ guhām |

4.2४.२

प्रत्यगृह्णत वासार्थं रामः सौमित्रिणा सह ॥ (४।२)

pratyagṛhṇata vāsārthaṃ rāmaḥ saumitriṇā saha ||

5.1५.१

अवसत् तत्र धर्मात्मा राघवः सहलक्ष्मणः । (५।१)

avasat tatra dharmātmā rāghavaḥ sahalakṣmaṇaḥ |

5.2५.२

बहुदृश्यदरीकुञ्जे तस्मिन् प्रस्रवणे गिरौ ॥ (५।२)

bahudṛśyadarīkuñje tasmin prasravaṇe girau ||

6.1६.१

सुसुखे ऽपि बहुद्रव्ये तस्मिन् हि धरणीधरे । (६।१)

susukhe 'pi bahudravye tasmin hi dharaṇīdhare |

6.2६.२

वसतस् तस्य रामस्य रतिर् अल्पापि नाभवत् । (६।२)

vasatas tasya rāmasya ratir alpāpi nābhavat |

6.3६.३

हृतां हि भार्यां स्मरतः प्राणेभ्यो ऽपि गरीयसीम् ॥ (६।३)

hṛtāṃ hi bhāryāṃ smarataḥ prāṇebhyo 'pi garīyasīm ||

7.1७.१

उदयाभ्युदितं दृष्ट्वा शशाङ्कं च विशेषतः । (७।१)

udayābhyuditaṃ dṛṣṭvā śaśāṅkaṃ ca viśeṣataḥ |

7.2७.२

आविवेश न तं निद्रा निशासु शयनं गतम् ॥ (७।२)

āviveśa na taṃ nidrā niśāsu śayanaṃ gatam ||

8.1८.१

तत्समुत्थेन शोकेन बाष्पोपहतचेतसम् । (८।१)

tatsamutthena śokena bāṣpopahatacetasam |

8.2८.२

तं शोचमानं काकुत्स्थं नित्यं शोकपरायणम् । (८।२)

taṃ śocamānaṃ kākutsthaṃ nityaṃ śokaparāyaṇam |

8.3८.३

तुल्यदुःखो ऽब्रवीद् भ्राता लक्ष्मणो ऽनुनयन् वचः ॥ (८।३)

tulyaduḥkho 'bravīd bhrātā lakṣmaṇo 'nunayan vacaḥ ||

9.1९.१

अलं वीर व्यथां गत्वा न त्वं शोचितुम् अर्हसि । (९।१)

alaṃ vīra vyathāṃ gatvā na tvaṃ śocitum arhasi |

9.2९.२

शोचतो ह्य् अवसीदन्ति सर्वार्था विदितं हि ते ॥ (९।२)

śocato hy avasīdanti sarvārthā viditaṃ hi te ||

10.1१०.१

भवान् क्रियापरो लोके भवान् देवपरायणः । (१०।१)

bhavān kriyāparo loke bhavān devaparāyaṇaḥ |

10.2१०.२

आस्तिको धर्मशीलश् च व्यवसायी च राघव ॥ (१०।२)

āstiko dharmaśīlaś ca vyavasāyī ca rāghava ||

11.1११.१

न ह्य् अव्यवसितः शत्रुं राक्षसं तं विशेषतः । (११।१)

na hy avyavasitaḥ śatruṃ rākṣasaṃ taṃ viśeṣataḥ |

11.2११.२

समर्थस् त्वं रणे हन्तुं विक्रमैर् जिह्मकारिणम् ॥ (११।२)

samarthas tvaṃ raṇe hantuṃ vikramair jihmakāriṇam ||

12.1१२.१

समुन्मूलय शोकं त्वं व्यवसायं स्थिरं कुरु । (१२।१)

samunmūlaya śokaṃ tvaṃ vyavasāyaṃ sthiraṃ kuru |

12.2१२.२

ततः सपरिवारं तं निर्मूलं कुरु राक्षसम् ॥ (१२।२)

tataḥ saparivāraṃ taṃ nirmūlaṃ kuru rākṣasam ||

13.1१३.१

पृथिवीम् अपि काकुत्स्थ ससागरवनाचलाम् । (१३।१)

pṛthivīm api kākutstha sasāgaravanācalām |

13.2१३.२

परिवर्तयितुं शक्तः किम् अङ्ग पुन रावणम् ॥ (१३।२)

parivartayituṃ śaktaḥ kim aṅga puna rāvaṇam ||

14.1१४.१

अहं तु खलु ते वीर्यं प्रसुप्तं प्रतिबोधये । (१४।१)

ahaṃ tu khalu te vīryaṃ prasuptaṃ pratibodhaye |

14.2१४.२

दीप्तैर् आहुतिभिः काले भस्मच्छन्नम् इवानलम् ॥ (१४।२)

dīptair āhutibhiḥ kāle bhasmacchannam ivānalam ||

15.1१५.१

लक्ष्मणस्य तु तद् वाक्यं प्रतिपूज्य हितं शुभम् । (१५।१)

lakṣmaṇasya tu tad vākyaṃ pratipūjya hitaṃ śubham |

15.2१५.२

राघवः सुहृदं स्निग्धम् इदं वचनम् अब्रवीत् ॥ (१५।२)

rāghavaḥ suhṛdaṃ snigdham idaṃ vacanam abravīt ||

16.1१६.१

वाच्यं यद् अनुरक्तेन स्निग्धेन च हितेन च । (१६।१)

vācyaṃ yad anuraktena snigdhena ca hitena ca |

16.2१६.२

सत्यविक्रमयुक्तेन तद् उक्तं लक्ष्मण त्वया ॥ (१६।२)

satyavikramayuktena tad uktaṃ lakṣmaṇa tvayā ||

17.1१७.१

एष शोकः परित्यक्तः सर्वकार्यावसादकः । (१७।१)

eṣa śokaḥ parityaktaḥ sarvakāryāvasādakaḥ |

17.2१७.२

विक्रमेष्व् अप्रतिहतं तेजः प्रोत्साहयाम्य् अहम् ॥ (१७।२)

vikrameṣv apratihataṃ tejaḥ protsāhayāmy aham ||

18.1१८.१

शरत्कालं प्रतीक्षे ऽहम् इयं प्रावृड् उपस्थिता । (१८।१)

śaratkālaṃ pratīkṣe 'ham iyaṃ prāvṛḍ upasthitā |

18.2१८.२

ततः सराष्ट्रं सगणं राक्षसं तं निहन्म्य् अहम् ॥ (१८।२)

tataḥ sarāṣṭraṃ sagaṇaṃ rākṣasaṃ taṃ nihanmy aham ||

19.1१९.१

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा हृष्टो रामस्य लक्ष्मणः । (१९।१)

tasya tadvacanaṃ śrutvā hṛṣṭo rāmasya lakṣmaṇaḥ |

19.2१९.२

पुनर् एवाब्रवीद् वाक्यं सौमित्रिर् मित्रनन्दनः ॥ (१९।२)

punar evābravīd vākyaṃ saumitrir mitranandanaḥ ||

20.1२०.१

एतत् ते सदृशं वाक्यम् उक्तं शत्रुनिबर्हण । (२०।१)

etat te sadṛśaṃ vākyam uktaṃ śatrunibarhaṇa |

20.2२०.२

इदानीम् असि काकुत्स्थ प्रकृतिं स्वाम् उपागतः ॥ (२०।२)

idānīm asi kākutstha prakṛtiṃ svām upāgataḥ ||

21.1२१.१

विज्ञाय ह्य् आत्मनो वीर्यं तथ्यं भवितुम् अर्हसि । (२१।१)

vijñāya hy ātmano vīryaṃ tathyaṃ bhavitum arhasi |

21.2२१.२

एतत् सदृशम् उक्तं ते श्रुतस्याभिजनस्य च ॥ (२१।२)

etat sadṛśam uktaṃ te śrutasyābhijanasya ca ||

22.1२२.१

तस्मात् पुरुषशार्दूल चिन्तयञ् शत्रुनिग्रहम् । (२२।१)

tasmāt puruṣaśārdūla cintayañ śatrunigraham |

22.2२२.२

वर्षारात्रम् अनुप्राप्तम् अतिक्रामय राघव ॥ (२२।२)

varṣārātram anuprāptam atikrāmaya rāghava ||

23.1२३.१

नियम्य कोपं प्रतिपाल्यतां शरत् क्षमस्व मासांश् चतुरो मया सह । (२३।१)

niyamya kopaṃ pratipālyatāṃ śarat kṣamasva māsāṃś caturo mayā saha |

23.2२३.२

वसाचले ऽस्मिन् मृगराजसेविते संवर्धयञ् शत्रुवधे समुद्यतः ॥ (२३।२)

vasācale 'smin mṛgarājasevite saṃvardhayañ śatruvadhe samudyataḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 4, 26

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit