Rām, 1, 51
Select a line for its word-by-word analysis.
स्वागतं तव चेत्य् उक्तो वसिष्ठेन महात्मना । (२।१)
svāgataṃ tava cety ukto vasiṣṭhena mahātmanā |
प्रतिगृह्य च तां पूजां वसिष्ठाद् राजसत्तमः । (४।१)
pratigṛhya ca tāṃ pūjāṃ vasiṣṭhād rājasattamaḥ |
पप्रच्छ जपतां श्रेष्ठो वसिष्ठो ब्रह्मणः सुतः ॥ (६।२)
papraccha japatāṃ śreṣṭho vasiṣṭho brahmaṇaḥ sutaḥ ||
कच्चित् ते कुशलं राजन् कच्चिद् धर्मेण रञ्जयन् । (७।१)
kaccit te kuśalaṃ rājan kaccid dharmeṇa rañjayan |
कच्चित् ते सुभृता भृत्याः कच्चित् तिष्ठन्ति शासने । (८।१)
kaccit te subhṛtā bhṛtyāḥ kaccit tiṣṭhanti śāsane |
सर्वत्र कुशलं राजा वसिष्ठं प्रत्युदाहरत् । (१०।१)
sarvatra kuśalaṃ rājā vasiṣṭhaṃ pratyudāharat |
विश्वामित्रो महातेजा वसिष्ठं विनयान्वितः ॥ (१०।२)
viśvāmitro mahātejā vasiṣṭhaṃ vinayānvitaḥ ||
कृत्वोभौ सुचिरं कालं धर्मिष्ठौ ताः कथाः शुभाः । (११।१)
kṛtvobhau suciraṃ kālaṃ dharmiṣṭhau tāḥ kathāḥ śubhāḥ |
मुदा परमया युक्तौ प्रीयेतां तौ परस्परम् ॥ (११।२)
mudā paramayā yuktau prīyetāṃ tau parasparam ||
विश्वामित्रम् इदं वाक्यम् उवाच प्रहसन्न् इव ॥ (१२।२)
viśvāmitram idaṃ vākyam uvāca prahasann iva ||
आतिथ्यं कर्तुम् इच्छामि बलस्यास्य महाबल । (१३।१)
ātithyaṃ kartum icchāmi balasyāsya mahābala |
तव चैवाप्रमेयस्य यथार्हं सम्प्रतीच्छ मे ॥ (१३।२)
tava caivāprameyasya yathārhaṃ sampratīccha me ||
सत्क्रियां तु भवान् एतां प्रतीच्छतु मयोद्यताम् । (१४।१)
satkriyāṃ tu bhavān etāṃ pratīcchatu mayodyatām |
राजंस् त्वम् अतिथिश्रेष्ठः पूजनीयः प्रयत्नतः ॥ (१४।२)
rājaṃs tvam atithiśreṣṭhaḥ pūjanīyaḥ prayatnataḥ ||
एवम् उक्तो वसिष्ठेन विश्वामित्रो महामतिः । (१५।१)
evam ukto vasiṣṭhena viśvāmitro mahāmatiḥ |
कृतम् इत्य् अब्रवीद् राजा पूजावाक्येन मे त्वया ॥ (१५।२)
kṛtam ity abravīd rājā pūjāvākyena me tvayā ||
गमिष्यामि नमस् ते ऽस्तु मैत्रेणेक्षस्व चक्षुषा ॥ (१७।२)
gamiṣyāmi namas te 'stu maitreṇekṣasva cakṣuṣā ||
एवं ब्रुवन्तं राजानं वसिष्ठः पुनर् एव हि । (१८।१)
evaṃ bruvantaṃ rājānaṃ vasiṣṭhaḥ punar eva hi |
न्यमन्त्रयत धर्मात्मा पुनः पुनर् उदारधीः ॥ (१८।२)
nyamantrayata dharmātmā punaḥ punar udāradhīḥ ||
बाढम् इत्य् एव गाधेयो वसिष्ठं प्रत्युवाच ह । (१९।१)
bāḍham ity eva gādheyo vasiṣṭhaṃ pratyuvāca ha |
एह्य् एहि शबले क्षिप्रं शृणु चापि वचो मम । (२१।१)
ehy ehi śabale kṣipraṃ śṛṇu cāpi vaco mama |
सबलस्यास्य राजर्षेः कर्तुं व्यवसितो ऽस्म्य् अहम् । (२१।२)
sabalasyāsya rājarṣeḥ kartuṃ vyavasito 'smy aham |
भोजनेन महार्हेण सत्कारं संविधत्स्व मे ॥ (२१।३)
bhojanena mahārheṇa satkāraṃ saṃvidhatsva me ||
यस्य यस्य यथाकामं षड्रसेष्व् अभिपूजितम् । (२२।१)
yasya yasya yathākāmaṃ ṣaḍraseṣv abhipūjitam |
तत् सर्वं कामधुग् दिव्ये अभिवर्षकृते मम ॥ (२२।२)
tat sarvaṃ kāmadhug divye abhivarṣakṛte mama ||
अन्नानां निचयं सर्वं सृजस्व शबले त्वर ॥ (२३।२)
annānāṃ nicayaṃ sarvaṃ sṛjasva śabale tvara ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.