रामायणRāmāyaṇa

Rām, 6, 83

473 of 606 · 85 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

आर्तानां राक्षसीनां तु लङ्कायां वै कुले कुले । (१।१)

ārtānāṃ rākṣasīnāṃ tu laṅkāyāṃ vai kule kule |

1.2१.२

रावणः करुणं शब्दं शुश्राव परिवेदितम् ॥ (१।२)

rāvaṇaḥ karuṇaṃ śabdaṃ śuśrāva pariveditam ||

2.1२.१

स तु दीर्घं विनिश्वस्य मुहूर्तं ध्यानम् आस्थितः । (२।१)

sa tu dīrghaṃ viniśvasya muhūrtaṃ dhyānam āsthitaḥ |

2.2२.२

बभूव परमक्रुद्धो रावणो भीमदर्शनः ॥ (२।२)

babhūva paramakruddho rāvaṇo bhīmadarśanaḥ ||

3.1३.१

संदश्य दशनैर् ओष्ठं क्रोधसंरक्तलोचनः । (३।१)

saṃdaśya daśanair oṣṭhaṃ krodhasaṃraktalocanaḥ |

3.2३.२

राक्षसैर् अपि दुर्दर्शः कालाग्निर् इव मूर्छितः ॥ (३।२)

rākṣasair api durdarśaḥ kālāgnir iva mūrchitaḥ ||

4.1४.१

उवाच च समीपस्थान् राक्षसान् राक्षसेश्वरः । (४।१)

uvāca ca samīpasthān rākṣasān rākṣaseśvaraḥ |

4.2४.२

भयाव्यक्तकथांस्तत्र निर्दहन्न् इव चक्षुषा ॥ (४।२)

bhayāvyaktakathāṃstatra nirdahann iva cakṣuṣā ||

5.1५.१

महोदरं महापार्श्वं विरूपाक्षं च राक्षसं । (५।१)

mahodaraṃ mahāpārśvaṃ virūpākṣaṃ ca rākṣasaṃ |

5.2५.२

शीघ्रं वदत सैन्यानि निर्यातेति ममाज्ञया ॥ (५।२)

śīghraṃ vadata sainyāni niryāteti mamājñayā ||

6.1६.१

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा राक्षसास्ते भयार्दिताः । (६।१)

tasya tadvacanaṃ śrutvā rākṣasāste bhayārditāḥ |

6.2६.२

चोदयामासुर् अव्यग्रान् राक्षसांस्तान्नृपाज्ञया ॥ (६।२)

codayāmāsur avyagrān rākṣasāṃstānnṛpājñayā ||

7.1७.१

ते तु सर्वे तथेत्युक्त्वा राक्षसा घोरदर्शनाः । (७।१)

te tu sarve tathetyuktvā rākṣasā ghoradarśanāḥ |

7.2७.२

कृतस्वस्त्ययनाः सर्वे रावणाभिमुखा ययुः ॥ (७।२)

kṛtasvastyayanāḥ sarve rāvaṇābhimukhā yayuḥ ||

8.1८.१

प्रतिपूज्य यथान्यायं रावणं ते महारथाः । (८।१)

pratipūjya yathānyāyaṃ rāvaṇaṃ te mahārathāḥ |

8.2८.२

तस्थुः प्राञ्जलयः सर्वे भर्तुर् विजयकाङ्क्षिणः ॥ (८।२)

tasthuḥ prāñjalayaḥ sarve bhartur vijayakāṅkṣiṇaḥ ||

9.1९.१

अथोवाच प्रहस्यैतान् रावणः क्रोधमूर्छितः । (९।१)

athovāca prahasyaitān rāvaṇaḥ krodhamūrchitaḥ |

9.2९.२

महोदरमहापार्श्वौ विरूपाक्षं च राक्षसं ॥ (९।२)

mahodaramahāpārśvau virūpākṣaṃ ca rākṣasaṃ ||

10.1१०.१

अद्य बाणैर् धनुर्मुक्तैर् युगान्तादित्यसंनिभैः । (१०।१)

adya bāṇair dhanurmuktair yugāntādityasaṃnibhaiḥ |

10.2१०.२

राघवं लक्ष्मणं चैव नेष्यामि यमसादनम् ॥ (१०।२)

rāghavaṃ lakṣmaṇaṃ caiva neṣyāmi yamasādanam ||

11.1११.१

खरस्य कुम्भकर्णस्य प्रहस्तेन्द्रजितोस्तथा । (११।१)

kharasya kumbhakarṇasya prahastendrajitostathā |

11.2११.२

करिष्यामि प्रतीकारम् अद्य शत्रुवधाद् अहम् ॥ (११।२)

kariṣyāmi pratīkāram adya śatruvadhād aham ||

12.1१२.१

नैवान्तरिक्षं न दिशो न नद्यो नापि सागरः । (१२।१)

naivāntarikṣaṃ na diśo na nadyo nāpi sāgaraḥ |

12.2१२.२

प्रकाशत्वं गमिष्यामि मद्बाणजलदावृताः ॥ (१२।२)

prakāśatvaṃ gamiṣyāmi madbāṇajaladāvṛtāḥ ||

13.1१३.१

अद्य वानरयूथानां तानि यूथानि भागशः । (१३।१)

adya vānarayūthānāṃ tāni yūthāni bhāgaśaḥ |

13.2१३.२

धनुःसमुद्राद् उद्भूतैर् मथिष्यामि शरोर्मिभिः ॥ (१३।२)

dhanuḥsamudrād udbhūtair mathiṣyāmi śarormibhiḥ ||

14.1१४.१

व्याकोशपद्मचक्राणि पद्मकेसरवर्चसाम् । (१४।१)

vyākośapadmacakrāṇi padmakesaravarcasām |

14.2१४.२

अद्य यूथतटाकानि गजवत् प्रमथाम्यहम् ॥ (१४।२)

adya yūthataṭākāni gajavat pramathāmyaham ||

15.1१५.१

सशरैर् अद्य वदनैः संख्ये वानरयूथपाः । (१५।१)

saśarair adya vadanaiḥ saṃkhye vānarayūthapāḥ |

15.2१५.२

मण्डयिष्यन्ति वसुधां सनालैर् इव पङ्कजैः ॥ (१५।२)

maṇḍayiṣyanti vasudhāṃ sanālair iva paṅkajaiḥ ||

16.1१६.१

अद्य युद्धप्रचण्डानां हरीणां द्रुमयोधिनाम् । (१६।१)

adya yuddhapracaṇḍānāṃ harīṇāṃ drumayodhinām |

16.2१६.२

मुक्तेनैकेषुणा युद्धे भेत्स्यामि च शतंशतम् ॥ (१६।२)

muktenaikeṣuṇā yuddhe bhetsyāmi ca śataṃśatam ||

17.1१७.१

हतो भर्ता हतो भ्राता यासां च तनया हताः । (१७।१)

hato bhartā hato bhrātā yāsāṃ ca tanayā hatāḥ |

17.2१७.२

वधेनाद्य रिपोस्तासां करोम्यस्रप्रमार्जनम् ॥ (१७।२)

vadhenādya ripostāsāṃ karomyasrapramārjanam ||

18.1१८.१

अद्य मद्बाणनिर्भिन्नैः प्रकीर्णैर् गतचेतनैः । (१८।१)

adya madbāṇanirbhinnaiḥ prakīrṇair gatacetanaiḥ |

18.2१८.२

करोमि वानरैर् युद्धे यत्नावेक्ष्यतलां महीम् ॥ (१८।२)

karomi vānarair yuddhe yatnāvekṣyatalāṃ mahīm ||

19.1१९.१

अद्य गोमायवो गृध्रा ये च मांसाशिनो ऽपरे । (१९।१)

adya gomāyavo gṛdhrā ye ca māṃsāśino 'pare |

19.2१९.२

सर्वांस्तांस्तर्पयिष्यामि शत्रुमांसैः शरार्दितैः ॥ (१९।२)

sarvāṃstāṃstarpayiṣyāmi śatrumāṃsaiḥ śarārditaiḥ ||

20.1२०.१

कल्प्यतां मे रथः शीघ्रं क्षिप्रम् आनीयतां धनुः । (२०।१)

kalpyatāṃ me rathaḥ śīghraṃ kṣipram ānīyatāṃ dhanuḥ |

20.2२०.२

अनुप्रयान्तु मां युद्धे ये ऽवशिष्टा निशाचराः ॥ (२०।२)

anuprayāntu māṃ yuddhe ye 'vaśiṣṭā niśācarāḥ ||

21.1२१.१

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा महापार्श्वो ऽब्रवीद् वचः । (२१।१)

tasya tadvacanaṃ śrutvā mahāpārśvo 'bravīd vacaḥ |

21.2२१.२

बलाध्यक्षान् स्थितांस्तत्र बलं संत्वर्यताम् इति ॥ (२१।२)

balādhyakṣān sthitāṃstatra balaṃ saṃtvaryatām iti ||

22.1२२.१

बलाध्यक्षास्तु संरब्धा राक्षसांस्तान् गृहाद् गृहात् । (२२।१)

balādhyakṣāstu saṃrabdhā rākṣasāṃstān gṛhād gṛhāt |

22.2२२.२

चोदयन्तः परिययुर् लङ्कां लघुपराक्रमाः ॥ (२२।२)

codayantaḥ pariyayur laṅkāṃ laghuparākramāḥ ||

23.1२३.१

ततो मुहूर्तान्निष्पेतू राक्षसा भीमविक्रमाः । (२३।१)

tato muhūrtānniṣpetū rākṣasā bhīmavikramāḥ |

23.2२३.२

नर्दन्तो भीमवदना नानाप्रहरणैर् भुजैः ॥ (२३।२)

nardanto bhīmavadanā nānāpraharaṇair bhujaiḥ ||

24.1२४.१

असिभिः पट्टसैः शूलैर् गदाभिर् मुसलैर् हलैः । (२४।१)

asibhiḥ paṭṭasaiḥ śūlair gadābhir musalair halaiḥ |

24.2२४.२

शक्तिभिस्तीक्ष्णधाराभिर् महद्भिः कूटमुद्गरैः ॥ (२४।२)

śaktibhistīkṣṇadhārābhir mahadbhiḥ kūṭamudgaraiḥ ||

25.1२५.१

यष्टिभिर् विमलैश्चक्रैर् निशितैश्च परश्वधैः । (२५।१)

yaṣṭibhir vimalaiścakrair niśitaiśca paraśvadhaiḥ |

25.2२५.२

भिण्डिपालैः शतघ्नीभिर् अन्यैश्चापि वरायुधैः ॥ (२५।२)

bhiṇḍipālaiḥ śataghnībhir anyaiścāpi varāyudhaiḥ ||

26.1२६.१

अथानयन् बलाध्यक्षाश्चत्वारो रावणाज्ञया । (२६।१)

athānayan balādhyakṣāścatvāro rāvaṇājñayā |

26.2२६.२

द्रुतं सूतसमायुक्तं युक्ताष्टतुरगं रथम् ॥ (२६।२)

drutaṃ sūtasamāyuktaṃ yuktāṣṭaturagaṃ ratham ||

27.1२७.१

आरुरोह रथं दिव्यं दीप्यमानं स्वतेजसा । (२७।१)

āruroha rathaṃ divyaṃ dīpyamānaṃ svatejasā |

27.2२७.२

रावणः सत्त्वगाम्भीर्याद् दारयन्न् इव मेदिनीम् ॥ (२७।२)

rāvaṇaḥ sattvagāmbhīryād dārayann iva medinīm ||

28.1२८.१

रावणेनाभ्यनुज्ञातौ महापार्श्वमहोदरौ । (२८।१)

rāvaṇenābhyanujñātau mahāpārśvamahodarau |

28.2२८.२

विरूपाक्षश्च दुर्धर्षो रथान् आरुरुहुस्तदा ॥ (२८।२)

virūpākṣaśca durdharṣo rathān āruruhustadā ||

29.1२९.१

ते तु हृष्टा विनर्दन्तो भिन्दत इव मेदिनीम् । (२९।१)

te tu hṛṣṭā vinardanto bhindata iva medinīm |

29.2२९.२

नादं घोरं विमुञ्चन्तो निर्ययुर् जयकाङ्क्षिणः ॥ (२९।२)

nādaṃ ghoraṃ vimuñcanto niryayur jayakāṅkṣiṇaḥ ||

30.1३०.१

ततो युद्धाय तेजस्वी रक्षोगणबलैर् वृतः । (३०।१)

tato yuddhāya tejasvī rakṣogaṇabalair vṛtaḥ |

30.2३०.२

निर्ययावुद्यतधनुः कालान्तकयमोपमः ॥ (३०।२)

niryayāvudyatadhanuḥ kālāntakayamopamaḥ ||

31.1३१.१

ततः प्रजवनाश्वेन रथेन स महारथः । (३१।१)

tataḥ prajavanāśvena rathena sa mahārathaḥ |

31.2३१.२

द्वारेण निर्ययौ तेन यत्र तौ रामलक्ष्मणौ ॥ (३१।२)

dvāreṇa niryayau tena yatra tau rāmalakṣmaṇau ||

32.1३२.१

ततो नष्टप्रभः सूर्यो दिशश्च तिमिरावृताः । (३२।१)

tato naṣṭaprabhaḥ sūryo diśaśca timirāvṛtāḥ |

32.2३२.२

द्विजाश्च नेदुर् घोराश्च संचचाल च मेदिनी ॥ (३२।२)

dvijāśca nedur ghorāśca saṃcacāla ca medinī ||

33.1३३.१

ववर्ष रुधिरं देवश्चस्खलुश्च तुरंगमाः । (३३।१)

vavarṣa rudhiraṃ devaścaskhaluśca turaṃgamāḥ |

33.2३३.२

ध्वजाग्रे न्यपतद् गृध्रो विनेदुश्चाशिवं शिवाः ॥ (३३।२)

dhvajāgre nyapatad gṛdhro vineduścāśivaṃ śivāḥ ||

34.1३४.१

नयनं चास्फुरद् वामं सव्यो बाहुर् अकम्पत । (३४।१)

nayanaṃ cāsphurad vāmaṃ savyo bāhur akampata |

34.2३४.२

विवर्णवदनश्चासीत् किंचिद् अभ्रश्यत स्वरः ॥ (३४।२)

vivarṇavadanaścāsīt kiṃcid abhraśyata svaraḥ ||

35.1३५.१

ततो निष्पततो युद्धे दशग्रीवस्य रक्षसः । (३५।१)

tato niṣpatato yuddhe daśagrīvasya rakṣasaḥ |

35.2३५.२

रणे निधनशंसीनि रूपाण्येतानि जज्ञिरे ॥ (३५।२)

raṇe nidhanaśaṃsīni rūpāṇyetāni jajñire ||

36.1३६.१

अन्तरिक्षात् पपातोल्का निर्घातसमनिस्वना । (३६।१)

antarikṣāt papātolkā nirghātasamanisvanā |

36.2३६.२

विनेदुर् अशिवं गृध्रा वायसैर् अनुनादिताः ॥ (३६।२)

vinedur aśivaṃ gṛdhrā vāyasair anunāditāḥ ||

37.1३७.१

एतान् अचिन्तयन् घोरान् उत्पातान् समुपस्थितान् । (३७।१)

etān acintayan ghorān utpātān samupasthitān |

37.2३७.२

निर्ययौ रावणो मोहाद् वधार्थी कालचोदितः ॥ (३७।२)

niryayau rāvaṇo mohād vadhārthī kālacoditaḥ ||

38.1३८.१

तेषां तु रथघोषेण राक्षसानां महात्मनाम् । (३८।१)

teṣāṃ tu rathaghoṣeṇa rākṣasānāṃ mahātmanām |

38.2३८.२

वानराणाम् अपि चमूर् युद्धायैवाभ्यवर्तत ॥ (३८।२)

vānarāṇām api camūr yuddhāyaivābhyavartata ||

39.1३९.१

तेषां सुतुमुलं युद्धं बभूव कपिरक्षसाम् । (३९।१)

teṣāṃ sutumulaṃ yuddhaṃ babhūva kapirakṣasām |

39.2३९.२

अन्योन्यम् आह्वयानानां क्रुद्धानां जयम् इच्छताम् ॥ (३९।२)

anyonyam āhvayānānāṃ kruddhānāṃ jayam icchatām ||

40.1४०.१

ततः क्रुद्धो दशग्रीवः शरैः काञ्चनभूषणैः । (४०।१)

tataḥ kruddho daśagrīvaḥ śaraiḥ kāñcanabhūṣaṇaiḥ |

40.2४०.२

वानराणाम् अनीकेषु चकार कदनं महत् ॥ (४०।२)

vānarāṇām anīkeṣu cakāra kadanaṃ mahat ||

41.1४१.१

निकृत्तशिरसः केचिद् रावणेन वलीमुखाः । (४१।१)

nikṛttaśirasaḥ kecid rāvaṇena valīmukhāḥ |

41.2४१.२

निरुच्छ्वासा हताः केचित् केचित् पार्श्वेषु दारिताः । (४१।२)

nirucchvāsā hatāḥ kecit kecit pārśveṣu dāritāḥ |

41.3४१.३

केचिद् विभिन्नशिरसः केचिच्चक्षुर्विवर्जिताः ॥ (४१।३)

kecid vibhinnaśirasaḥ keciccakṣurvivarjitāḥ ||

42.1४२.१

दशाननः क्रोधविवृत्तनेत्रो यतो यतो ऽभ्येति रथेन संख्ये । (४२।१)

daśānanaḥ krodhavivṛttanetro yato yato 'bhyeti rathena saṃkhye |

42.2४२.२

ततस्ततस्तस्य शरप्रवेगं सोढुं न शेकुर् हरियूथपास्ते ॥ (४२।२)

tatastatastasya śarapravegaṃ soḍhuṃ na śekur hariyūthapāste ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 6, 83

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit