रामायणRāmāyaṇa

Rām, 7, 23

529 of 606 · 94 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

स तु जित्वा दशग्रीवो यमं त्रिदशपुंगवम् । (१।१)

sa tu jitvā daśagrīvo yamaṃ tridaśapuṃgavam |

1.2१.२

रावणस्तु जयश्लाघी स्वसहायान् ददर्श ह ॥ (१।२)

rāvaṇastu jayaślāghī svasahāyān dadarśa ha ||

2.1२.१

जयेन वर्धयित्वा च मारीचप्रमुखास्ततः । (२।१)

jayena vardhayitvā ca mārīcapramukhāstataḥ |

2.2२.२

पुष्पकं भेजिरे सर्वे सान्त्विता रावणेन ह ॥ (२।२)

puṣpakaṃ bhejire sarve sāntvitā rāvaṇena ha ||

3.1३.१

ततो रसातलं हृष्टः प्रविष्टः पयसो निधिम् । (३।१)

tato rasātalaṃ hṛṣṭaḥ praviṣṭaḥ payaso nidhim |

3.2३.२

दैत्योरगगणाध्युष्टं वरुणेन सुरक्षितम् ॥ (३।२)

daityoragagaṇādhyuṣṭaṃ varuṇena surakṣitam ||

4.1४.१

स तु भोगवतीं गत्वा पुरीं वासुकिपालिताम् । (४।१)

sa tu bhogavatīṃ gatvā purīṃ vāsukipālitām |

4.2४.२

स्थाप्य नागान् वशे कृत्वा ययौ मणिमतीं पुरीम् ॥ (४।२)

sthāpya nāgān vaśe kṛtvā yayau maṇimatīṃ purīm ||

5.1५.१

निवातकवचास्तत्र दैत्या लब्धवरा वसन् । (५।१)

nivātakavacāstatra daityā labdhavarā vasan |

5.2५.२

राक्षसस्तान् समासाद्य युद्धेन समुपाह्वयत् ॥ (५।२)

rākṣasastān samāsādya yuddhena samupāhvayat ||

6.1६.१

ते तु सर्वे सुविक्रान्ता दैतेया बलशालिनः । (६।१)

te tu sarve suvikrāntā daiteyā balaśālinaḥ |

6.2६.२

नानाप्रहरणास्तत्र प्रयुद्धा युद्धदुर्मदाः ॥ (६।२)

nānāpraharaṇāstatra prayuddhā yuddhadurmadāḥ ||

7.1७.१

तेषां तु युध्यमानानां साग्रः संवत्सरो गतः । (७।१)

teṣāṃ tu yudhyamānānāṃ sāgraḥ saṃvatsaro gataḥ |

7.2७.२

न चान्यतरयोस्तत्र विजयो वा क्षयो ऽपि वा ॥ (७।२)

na cānyatarayostatra vijayo vā kṣayo 'pi vā ||

8.1८.१

ततः पितामहस्तत्र त्रैलोक्यगतिर् अव्ययः । (८।१)

tataḥ pitāmahastatra trailokyagatir avyayaḥ |

8.2८.२

आजगाम द्रुतं देवो विमानवरम् आस्थितः ॥ (८।२)

ājagāma drutaṃ devo vimānavaram āsthitaḥ ||

9.1९.१

निवातकवचानां तु निवार्य रणकर्म तत् । (९।१)

nivātakavacānāṃ tu nivārya raṇakarma tat |

9.2९.२

वृद्धः पितामहो वाक्यम् उवाच विदितार्थवत् ॥ (९।२)

vṛddhaḥ pitāmaho vākyam uvāca viditārthavat ||

10.1१०.१

न ह्ययं रावणो युद्धे शक्यो जेतुं सुरासुरैः । (१०।१)

na hyayaṃ rāvaṇo yuddhe śakyo jetuṃ surāsuraiḥ |

10.2१०.२

न भवन्तः क्षयं नेतुं शक्याः सेन्द्रैः सुरासुरैः ॥ (१०।२)

na bhavantaḥ kṣayaṃ netuṃ śakyāḥ sendraiḥ surāsuraiḥ ||

11.1११.१

राक्षसस्य सखित्वं वै भवद्भिः सह रोचते । (११।१)

rākṣasasya sakhitvaṃ vai bhavadbhiḥ saha rocate |

11.2११.२

अविभक्ता हि सर्वार्थाः सुहृदां नात्र संशयः ॥ (११।२)

avibhaktā hi sarvārthāḥ suhṛdāṃ nātra saṃśayaḥ ||

12.1१२.१

ततो ऽग्निसाक्षिकं सख्यं कृतवांस्तत्र रावणः । (१२।१)

tato 'gnisākṣikaṃ sakhyaṃ kṛtavāṃstatra rāvaṇaḥ |

12.2१२.२

निवातकवचैः सार्धं प्रीतिमान् अभवत् तदा ॥ (१२।२)

nivātakavacaiḥ sārdhaṃ prītimān abhavat tadā ||

13.1१३.१

अर्चितस्तैर् यथान्यायं संवत्सरसुखोषितः । (१३।१)

arcitastair yathānyāyaṃ saṃvatsarasukhoṣitaḥ |

13.2१३.२

स्वपुरान्निर्विशेषं च पूजां प्राप्तो दशाननः ॥ (१३।२)

svapurānnirviśeṣaṃ ca pūjāṃ prāpto daśānanaḥ ||

14.1१४.१

स तूपधार्य मायानां शतम् एकोनम् आत्मवान् । (१४।१)

sa tūpadhārya māyānāṃ śatam ekonam ātmavān |

14.2१४.२

सलिलेन्द्रपुरान्वेषी स बभ्राम रसातलम् ॥ (१४।२)

salilendrapurānveṣī sa babhrāma rasātalam ||

15.1१५.१

ततो ऽश्मनगरं नाम कालकेयाभिरक्षितम् । (१५।१)

tato 'śmanagaraṃ nāma kālakeyābhirakṣitam |

15.2१५.२

तं विजित्य मुहूर्तेन जघ्ने दैत्यांश्चतुःशतम् ॥ (१५।२)

taṃ vijitya muhūrtena jaghne daityāṃścatuḥśatam ||

16.1१६.१

ततः पाण्डुरमेघाभं कैलासम् इव संस्थितम् । (१६।१)

tataḥ pāṇḍurameghābhaṃ kailāsam iva saṃsthitam |

16.2१६.२

वरुणस्यालयं दिव्यम् अपश्यद् राक्षसाधिपः ॥ (१६।२)

varuṇasyālayaṃ divyam apaśyad rākṣasādhipaḥ ||

17.1१७.१

क्षरन्तीं च पयो नित्यं सुरभिं गाम् अवस्थिताम् । (१७।१)

kṣarantīṃ ca payo nityaṃ surabhiṃ gām avasthitām |

17.2१७.२

यस्याः पयोविनिष्यन्दात् क्षीरोदो नाम सागरः ॥ (१७।२)

yasyāḥ payoviniṣyandāt kṣīrodo nāma sāgaraḥ ||

18.1१८.१

यस्माच्चन्द्रः प्रभवति शीतरश्मिः प्रजाहितः । (१८।१)

yasmāccandraḥ prabhavati śītaraśmiḥ prajāhitaḥ |

18.2१८.२

यं समासाद्य जीवन्ति फेनपाः परमर्षयः । (१८।२)

yaṃ samāsādya jīvanti phenapāḥ paramarṣayaḥ |

18.3१८.३

अमृतं यत्र चोत्पन्नं सुरा चापि सुराशिनाम् ॥ (१८।३)

amṛtaṃ yatra cotpannaṃ surā cāpi surāśinām ||

19.1१९.१

यां ब्रुवन्ति नरा लोके सुरभिं नाम नामतः । (१९।१)

yāṃ bruvanti narā loke surabhiṃ nāma nāmataḥ |

19.2१९.२

प्रदक्षिणं तु तां कृत्वा रावणः परमाद्भुताम् । (१९।२)

pradakṣiṇaṃ tu tāṃ kṛtvā rāvaṇaḥ paramādbhutām |

19.3१९.३

प्रविवेश महाघोरं गुप्तं बहुविधैर् बलैः ॥ (१९।३)

praviveśa mahāghoraṃ guptaṃ bahuvidhair balaiḥ ||

20.1२०.१

ततो धाराशताकीर्णं शारदाभ्रनिभं तदा । (२०।१)

tato dhārāśatākīrṇaṃ śāradābhranibhaṃ tadā |

20.2२०.२

नित्यप्रहृष्टं ददृशे वरुणस्य गृहोत्तमम् ॥ (२०।२)

nityaprahṛṣṭaṃ dadṛśe varuṇasya gṛhottamam ||

21.1२१.१

ततो हत्वा बलाध्यक्षान् समरे तैश्च ताडितः । (२१।१)

tato hatvā balādhyakṣān samare taiśca tāḍitaḥ |

21.2२१.२

अब्रवीत् क्व गतो यो वो राजा शीघ्रं निवेद्यताम् ॥ (२१।२)

abravīt kva gato yo vo rājā śīghraṃ nivedyatām ||

22.1२२.१

युद्धार्थी रावणः प्राप्तस्तस्य युद्धं प्रदीयताम् । (२२।१)

yuddhārthī rāvaṇaḥ prāptastasya yuddhaṃ pradīyatām |

22.2२२.२

वद वा न भयं ते ऽस्ति निर्जितो ऽस्मीति साञ्जलिः ॥ (२२।२)

vada vā na bhayaṃ te 'sti nirjito 'smīti sāñjaliḥ ||

23.1२३.१

एतस्मिन्न् अन्तरे क्रुद्धा वरुणस्य महात्मनः । (२३।१)

etasminn antare kruddhā varuṇasya mahātmanaḥ |

23.2२३.२

पुत्राः पौत्राश्च निष्क्रामन् गौश्च पुष्कर एव च ॥ (२३।२)

putrāḥ pautrāśca niṣkrāman gauśca puṣkara eva ca ||

24.1२४.१

ते तु वीर्यगुणोपेता बलैः परिवृताः स्वकैः । (२४।१)

te tu vīryaguṇopetā balaiḥ parivṛtāḥ svakaiḥ |

24.2२४.२

युक्त्वा रथान् कामगमान् उद्यद्भास्करवर्चसः ॥ (२४।२)

yuktvā rathān kāmagamān udyadbhāskaravarcasaḥ ||

25.1२५.१

ततो युद्धं समभवद् दारुणं लोमहर्षणम् । (२५।१)

tato yuddhaṃ samabhavad dāruṇaṃ lomaharṣaṇam |

25.2२५.२

सलिलेन्द्रस्य पुत्राणां रावणस्य च रक्षसः ॥ (२५।२)

salilendrasya putrāṇāṃ rāvaṇasya ca rakṣasaḥ ||

26.1२६.१

अमात्यैस्तु महावीर्यैर् दशग्रीवस्य रक्षसः । (२६।१)

amātyaistu mahāvīryair daśagrīvasya rakṣasaḥ |

26.2२६.२

वारुणं तद् बलं कृत्स्नं क्षणेन विनिपातितम् ॥ (२६।२)

vāruṇaṃ tad balaṃ kṛtsnaṃ kṣaṇena vinipātitam ||

27.1२७.१

समीक्ष्य स्वबलं संख्ये वरुणस्य सुतास्तदा । (२७।१)

samīkṣya svabalaṃ saṃkhye varuṇasya sutāstadā |

27.2२७.२

अर्दिताः शरजालेन निवृत्ता रणकर्मणः ॥ (२७।२)

arditāḥ śarajālena nivṛttā raṇakarmaṇaḥ ||

28.1२८.१

महीतलगतास्ते तु रावणं दृश्य पुष्पके । (२८।१)

mahītalagatāste tu rāvaṇaṃ dṛśya puṣpake |

28.2२८.२

आकाशम् आशु विविशुः स्यन्दनैः शीघ्रगामिभिः ॥ (२८।२)

ākāśam āśu viviśuḥ syandanaiḥ śīghragāmibhiḥ ||

29.1२९.१

महद् आसीत् ततस्तेषां तुल्यं स्थानम् अवाप्य तत् । (२९।१)

mahad āsīt tatasteṣāṃ tulyaṃ sthānam avāpya tat |

29.2२९.२

आकाशयुद्धं तुमुलं देवदानवयोर् इव ॥ (२९।२)

ākāśayuddhaṃ tumulaṃ devadānavayor iva ||

30.1३०.१

ततस्ते रावणं युद्धे शरैः पावकसंनिभैः । (३०।१)

tataste rāvaṇaṃ yuddhe śaraiḥ pāvakasaṃnibhaiḥ |

30.2३०.२

विमुखीकृत्य संहृष्टा विनेदुर् विविधान् रवान् ॥ (३०।२)

vimukhīkṛtya saṃhṛṣṭā vinedur vividhān ravān ||

31.1३१.१

ततो महोदरः क्रुद्धो राजानं दृश्य धर्षितम् । (३१।१)

tato mahodaraḥ kruddho rājānaṃ dṛśya dharṣitam |

31.2३१.२

त्यक्त्वा मृत्युभयं वीरो युद्धकाङ्क्षी व्यलोकयत् ॥ (३१।२)

tyaktvā mṛtyubhayaṃ vīro yuddhakāṅkṣī vyalokayat ||

32.1३२.१

तेन तेषां हया ये च कामगाः पवनोपमाः । (३२।१)

tena teṣāṃ hayā ye ca kāmagāḥ pavanopamāḥ |

32.2३२.२

महोदरेण गदया हतास्ते प्रययुः क्षितिम् ॥ (३२।२)

mahodareṇa gadayā hatāste prayayuḥ kṣitim ||

33.1३३.१

तेषां वरुणसूनूनां हत्वा योधान् हयांश्च तान् । (३३।१)

teṣāṃ varuṇasūnūnāṃ hatvā yodhān hayāṃśca tān |

33.2३३.२

मुमोचाशु महानादं विरथान् प्रेक्ष्य तान् स्थितान् ॥ (३३।२)

mumocāśu mahānādaṃ virathān prekṣya tān sthitān ||

34.1३४.१

ते तु तेषां रथाः साश्वाः सह सारथिभिर् वरैः । (३४।१)

te tu teṣāṃ rathāḥ sāśvāḥ saha sārathibhir varaiḥ |

34.2३४.२

महोदरेण निहताः पतिताः पृथिवीतले ॥ (३४।२)

mahodareṇa nihatāḥ patitāḥ pṛthivītale ||

35.1३५.१

ते तु त्यक्त्वा रथान् पुत्रा वरुणस्य महात्मनः । (३५।१)

te tu tyaktvā rathān putrā varuṇasya mahātmanaḥ |

35.2३५.२

आकाशे विष्ठिताः शूराः स्वप्रभावान्न विव्यथुः ॥ (३५।२)

ākāśe viṣṭhitāḥ śūrāḥ svaprabhāvānna vivyathuḥ ||

36.1३६.१

धनूंषि कृत्वा सज्यानि विनिर्भिद्य महोदरम् । (३६।१)

dhanūṃṣi kṛtvā sajyāni vinirbhidya mahodaram |

36.2३६.२

रावणं समरे क्रुद्धाः सहिताः समभिद्रवन् ॥ (३६।२)

rāvaṇaṃ samare kruddhāḥ sahitāḥ samabhidravan ||

37.1३७.१

ततः क्रुद्धो दशग्रीवः कालाग्निर् इव विष्ठितः । (३७।१)

tataḥ kruddho daśagrīvaḥ kālāgnir iva viṣṭhitaḥ |

37.2३७.२

शरवर्षं महावेगं तेषां मर्मस्वपातयत् ॥ (३७।२)

śaravarṣaṃ mahāvegaṃ teṣāṃ marmasvapātayat ||

38.1३८.१

मुसलानि विचित्राणि ततो भल्लशतानि च । (३८।१)

musalāni vicitrāṇi tato bhallaśatāni ca |

38.2३८.२

पट्टसांश्चैव शक्तीश्च शतघ्नीस्तोमरांस्तथा । (३८।२)

paṭṭasāṃścaiva śaktīśca śataghnīstomarāṃstathā |

38.3३८.३

पातयामास दुर्धर्षस्तेषाम् उपरि विष्ठितः ॥ (३८।३)

pātayāmāsa durdharṣasteṣām upari viṣṭhitaḥ ||

39.1३९.१

अथ विद्धास्तु ते वीरा विनिष्पेतुः पदातयः ॥ (३९।१)

atha viddhāstu te vīrā viniṣpetuḥ padātayaḥ ||

40.1४०.१

ततो रक्षो महानादं मुक्त्वा हन्ति स्म वारुणान् । (४०।१)

tato rakṣo mahānādaṃ muktvā hanti sma vāruṇān |

40.2४०.२

नानाप्रहरणैर् घोरैर् धारापातैर् इवाम्बुदः ॥ (४०।२)

nānāpraharaṇair ghorair dhārāpātair ivāmbudaḥ ||

41.1४१.१

ततस्ते विमुखाः सर्वे पतिता धरणीतले । (४१।१)

tataste vimukhāḥ sarve patitā dharaṇītale |

41.2४१.२

रणात् स्वपुरुषैः शीघ्रं गृहाण्येव प्रवेशिताः ॥ (४१।२)

raṇāt svapuruṣaiḥ śīghraṃ gṛhāṇyeva praveśitāḥ ||

42.1४२.१

तान् अब्रवीत् ततो रक्षो वरुणाय निवेद्यताम् । (४२।१)

tān abravīt tato rakṣo varuṇāya nivedyatām |

42.2४२.२

रावणं चाब्रवीन्मन्त्री प्रभासो नाम वारुणः ॥ (४२।२)

rāvaṇaṃ cābravīnmantrī prabhāso nāma vāruṇaḥ ||

43.1४३.१

गतः खलु महातेजा ब्रह्मलोकं जलेश्वरः । (४३।१)

gataḥ khalu mahātejā brahmalokaṃ jaleśvaraḥ |

43.2४३.२

गान्धर्वं वरुणः श्रोतुं यं त्वम् आह्वयसे युधि ॥ (४३।२)

gāndharvaṃ varuṇaḥ śrotuṃ yaṃ tvam āhvayase yudhi ||

44.1४४.१

तत् किं तव वृथा वीर परिश्राम्य गते नृपे । (४४।१)

tat kiṃ tava vṛthā vīra pariśrāmya gate nṛpe |

44.2४४.२

ये तु संनिहिता वीराः कुमारास्ते पराजिताः ॥ (४४।२)

ye tu saṃnihitā vīrāḥ kumārāste parājitāḥ ||

45.1४५.१

राक्षसेन्द्रस्तु तच्छ्रुत्वा नाम विश्राव्य चात्मनः । (४५।१)

rākṣasendrastu tacchrutvā nāma viśrāvya cātmanaḥ |

45.2४५.२

हर्षान्नादं विमुञ्चन् वै निष्क्रान्तो वरुणालयात् ॥ (४५।२)

harṣānnādaṃ vimuñcan vai niṣkrānto varuṇālayāt ||

46.1४६.१

आगतस्तु पथा येन तेनैव विनिवृत्य सः । (४६।१)

āgatastu pathā yena tenaiva vinivṛtya saḥ |

46.2४६.२

लङ्काम् अभिमुखो रक्षो नभस्तलगतो ययौ ॥ (४६।२)

laṅkām abhimukho rakṣo nabhastalagato yayau ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 7, 23

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit