रामायणRāmāyaṇa

Rām, 6, 101

491 of 606 · 86 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

इति प्रतिसमादिष्टो हनूमान्मारुतात्मजः । (१।१)

iti pratisamādiṣṭo hanūmānmārutātmajaḥ |

1.2१.२

प्रविवेश पुरीं लङ्कां पूज्यमानो निशाचरैः ॥ (१।२)

praviveśa purīṃ laṅkāṃ pūjyamāno niśācaraiḥ ||

2.1२.१

प्रविश्य तु महातेजा रावणस्य निवेशनम् । (२।१)

praviśya tu mahātejā rāvaṇasya niveśanam |

2.2२.२

ददर्श शशिना हीनां सातङ्काम् इव रोहिणीम् ॥ (२।२)

dadarśa śaśinā hīnāṃ sātaṅkām iva rohiṇīm ||

3.1३.१

निभृतः प्रणतः प्रह्वः सो ऽभिगम्याभिवाद्य च । (३।१)

nibhṛtaḥ praṇataḥ prahvaḥ so 'bhigamyābhivādya ca |

3.2३.२

रामस्य वचनं सर्वम् आख्यातुम् उपचक्रमे ॥ (३।२)

rāmasya vacanaṃ sarvam ākhyātum upacakrame ||

4.1४.१

वैदेहि कुशली रामः ससुग्रीवः सलक्ष्मणः । (४।१)

vaidehi kuśalī rāmaḥ sasugrīvaḥ salakṣmaṇaḥ |

4.2४.२

कुशलं चाह सिद्धार्थो हतशत्रुर् अरिंदमः ॥ (४।२)

kuśalaṃ cāha siddhārtho hataśatrur ariṃdamaḥ ||

5.1५.१

विभीषणसहायेन रामेण हरिभिः सह । (५।१)

vibhīṣaṇasahāyena rāmeṇa haribhiḥ saha |

5.2५.२

निहतो रावणो देवि लक्ष्मणस्य नयेन च ॥ (५।२)

nihato rāvaṇo devi lakṣmaṇasya nayena ca ||

6.1६.१

पृष्ट्वा च कुशलं रामो वीरस्त्वां रघुनन्दनः । (६।१)

pṛṣṭvā ca kuśalaṃ rāmo vīrastvāṃ raghunandanaḥ |

6.2६.२

अब्रवीत् परमप्रीतः कृतार्थेनान्तरात्मना ॥ (६।२)

abravīt paramaprītaḥ kṛtārthenāntarātmanā ||

7.1७.१

प्रियम् आख्यामि ते देवि त्वां तु भूयः सभाजये । (७।१)

priyam ākhyāmi te devi tvāṃ tu bhūyaḥ sabhājaye |

7.2७.२

दिष्ट्या जीवसि धर्मज्ञे जयेन मम संयुगे ॥ (७।२)

diṣṭyā jīvasi dharmajñe jayena mama saṃyuge ||

8.1८.१

लब्धो नो विजयः सीते स्वस्था भव गतव्यथा । (८।१)

labdho no vijayaḥ sīte svasthā bhava gatavyathā |

8.2८.२

रावणः स हतः शत्रुर् लङ्का चेयं वशे स्थिता ॥ (८।२)

rāvaṇaḥ sa hataḥ śatrur laṅkā ceyaṃ vaśe sthitā ||

9.1९.१

मया ह्यलब्धनिद्रेण धृतेन तव निर्जये । (९।१)

mayā hyalabdhanidreṇa dhṛtena tava nirjaye |

9.2९.२

प्रतिज्ञैषा विनिस्तीर्णा बद्ध्वा सेतुं महोदधौ ॥ (९।२)

pratijñaiṣā vinistīrṇā baddhvā setuṃ mahodadhau ||

10.1१०.१

संभ्रमश्च न कर्तव्यो वर्तन्त्या रावणालये । (१०।१)

saṃbhramaśca na kartavyo vartantyā rāvaṇālaye |

10.2१०.२

विभीषणविधेयं हि लङ्कैश्वर्यम् इदं कृतम् ॥ (१०।२)

vibhīṣaṇavidheyaṃ hi laṅkaiśvaryam idaṃ kṛtam ||

11.1११.१

तद् आश्वसिहि विश्वस्ता स्वगृहे परिवर्तसे । (११।१)

tad āśvasihi viśvastā svagṛhe parivartase |

11.2११.२

अयं चाभ्येति संहृष्टस्त्वद्दर्शनसमुत्सुकः ॥ (११।२)

ayaṃ cābhyeti saṃhṛṣṭastvaddarśanasamutsukaḥ ||

12.1१२.१

एवम् उक्ता समुत्पत्य सीता शशिनिभानना । (१२।१)

evam uktā samutpatya sītā śaśinibhānanā |

12.2१२.२

प्रहर्षेणावरुद्धा सा व्याजहार न किंचन ॥ (१२।२)

praharṣeṇāvaruddhā sā vyājahāra na kiṃcana ||

13.1१३.१

अब्रवीच्च हरिश्रेष्ठः सीताम् अप्रतिजल्पतीम् । (१३।१)

abravīcca hariśreṣṭhaḥ sītām apratijalpatīm |

13.2१३.२

किं त्वं चिन्तयसे देवि किं च मां नाभिभाषसे ॥ (१३।२)

kiṃ tvaṃ cintayase devi kiṃ ca māṃ nābhibhāṣase ||

14.1१४.१

एवम् उक्ता हनुमता सीता धर्मे व्यवस्थिता । (१४।१)

evam uktā hanumatā sītā dharme vyavasthitā |

14.2१४.२

अब्रवीत् परमप्रीता हर्षगद्गदया गिरा ॥ (१४।२)

abravīt paramaprītā harṣagadgadayā girā ||

15.1१५.१

प्रियम् एतद् उपश्रुत्य भर्तुर् विजयसंश्रितम् । (१५।१)

priyam etad upaśrutya bhartur vijayasaṃśritam |

15.2१५.२

प्रहर्षवशम् आपन्ना निर्वाक्यास्मि क्षणान्तरम् ॥ (१५।२)

praharṣavaśam āpannā nirvākyāsmi kṣaṇāntaram ||

16.1१६.१

न हि पश्यामि सदृशं चिन्तयन्ती प्लवंगम । (१६।१)

na hi paśyāmi sadṛśaṃ cintayantī plavaṃgama |

16.2१६.२

मत्प्रियाख्यानकस्येह तव प्रत्यभिनन्दनम् ॥ (१६।२)

matpriyākhyānakasyeha tava pratyabhinandanam ||

17.1१७.१

न च पश्यामि तत् सौम्य पृथिव्याम् अपि वानर । (१७।१)

na ca paśyāmi tat saumya pṛthivyām api vānara |

17.2१७.२

सदृशं मत्प्रियाख्याने तव दातुं भवेत् समम् ॥ (१७।२)

sadṛśaṃ matpriyākhyāne tava dātuṃ bhavet samam ||

18.1१८.१

हिरण्यं वा सुवर्णं वा रत्नानि विविधानि च । (१८।१)

hiraṇyaṃ vā suvarṇaṃ vā ratnāni vividhāni ca |

18.2१८.२

राज्यं वा त्रिषु लोकेषु नैतद् अर्हति भाषितुम् ॥ (१८।२)

rājyaṃ vā triṣu lokeṣu naitad arhati bhāṣitum ||

19.1१९.१

एवम् उक्तस्तु वैदेह्या प्रत्युवाच प्लवंगमः । (१९।१)

evam uktastu vaidehyā pratyuvāca plavaṃgamaḥ |

19.2१९.२

प्रगृहीताञ्जलिर् वाक्यं सीतायाः प्रमुखे स्थितः ॥ (१९।२)

pragṛhītāñjalir vākyaṃ sītāyāḥ pramukhe sthitaḥ ||

20.1२०.१

भर्तुः प्रियहिते युक्ते भर्तुर् विजयकाङ्क्षिणि । (२०।१)

bhartuḥ priyahite yukte bhartur vijayakāṅkṣiṇi |

20.2२०.२

स्निग्धम् एवंविधं वाक्यं त्वम् एवार्हसि भाषितुम् ॥ (२०।२)

snigdham evaṃvidhaṃ vākyaṃ tvam evārhasi bhāṣitum ||

21.1२१.१

तवैतद् वचनं सौम्ये सारवत् स्निग्धम् एव च । (२१।१)

tavaitad vacanaṃ saumye sāravat snigdham eva ca |

21.2२१.२

रत्नौघाद् विविधाच्चापि देवराज्याद् विशिष्यते ॥ (२१।२)

ratnaughād vividhāccāpi devarājyād viśiṣyate ||

22.1२२.१

अर्थतश्च मया प्राप्ता देवराज्यादयो गुणाः । (२२।१)

arthataśca mayā prāptā devarājyādayo guṇāḥ |

22.2२२.२

हतशत्रुं विजयिनं रामं पश्यामि यत् स्थितम् ॥ (२२।२)

hataśatruṃ vijayinaṃ rāmaṃ paśyāmi yat sthitam ||

23.1२३.१

इमास्तु खलु राक्षस्यो यदि त्वम् अनुमन्यसे । (२३।१)

imāstu khalu rākṣasyo yadi tvam anumanyase |

23.2२३.२

हन्तुम् इच्छाम्यहं सर्वा याभिस्त्वं तर्जिता पुरा ॥ (२३।२)

hantum icchāmyahaṃ sarvā yābhistvaṃ tarjitā purā ||

24.1२४.१

क्लिश्यन्तीं पतिदेवां त्वाम् अशोकवनिकां गताम् । (२४।१)

kliśyantīṃ patidevāṃ tvām aśokavanikāṃ gatām |

24.2२४.२

घोररूपसमाचाराः क्रूराः क्रूरतरेक्षणाः ॥ (२४।२)

ghorarūpasamācārāḥ krūrāḥ krūratarekṣaṇāḥ ||

25.1२५.१

राक्षस्यो दारुणकथा वरम् एतं प्रयच्छ मे । (२५।१)

rākṣasyo dāruṇakathā varam etaṃ prayaccha me |

25.2२५.२

इच्छामि विविधैर् घातैर् हन्तुम् एताः सुदारुणाः ॥ (२५।२)

icchāmi vividhair ghātair hantum etāḥ sudāruṇāḥ ||

26.1२६.१

मुष्टिभिः पाणिभिश्चैव चरणैश्चैव शोभने । (२६।१)

muṣṭibhiḥ pāṇibhiścaiva caraṇaiścaiva śobhane |

26.2२६.२

घोरैर् जानुप्रहारैश्च दशनानां च पातनैः ॥ (२६।२)

ghorair jānuprahāraiśca daśanānāṃ ca pātanaiḥ ||

27.1२७.१

भक्षणैः कर्णनासानां केशानां लुञ्चनैस्तथा । (२७।१)

bhakṣaṇaiḥ karṇanāsānāṃ keśānāṃ luñcanaistathā |

27.2२७.२

भृशं शुष्कमुखीभिश्च दारुणैर् लङ्घनैर् हतैः ॥ (२७।२)

bhṛśaṃ śuṣkamukhībhiśca dāruṇair laṅghanair hataiḥ ||

28.1२८.१

एवंप्रकारैर् बहुभिर् विप्रकारैर् यशस्विनि । (२८।१)

evaṃprakārair bahubhir viprakārair yaśasvini |

28.2२८.२

हन्तुम् इच्छाम्यहं देवि तवेमाः कृतकिल्बिषाः ॥ (२८।२)

hantum icchāmyahaṃ devi tavemāḥ kṛtakilbiṣāḥ ||

29.1२९.१

एवम् उक्ता हनुमता वैदेही जनकात्मजा । (२९।१)

evam uktā hanumatā vaidehī janakātmajā |

29.2२९.२

उवाच धर्मसहितं हनूमन्तं यशस्विनी ॥ (२९।२)

uvāca dharmasahitaṃ hanūmantaṃ yaśasvinī ||

30.1३०.१

राजसंश्रयवश्यानां कुर्वतीनां पराज्ञया । (३०।१)

rājasaṃśrayavaśyānāṃ kurvatīnāṃ parājñayā |

30.2३०.२

विधेयानां च दासीनां कः कुप्येद् वानरोत्तम ॥ (३०।२)

vidheyānāṃ ca dāsīnāṃ kaḥ kupyed vānarottama ||

31.1३१.१

भाग्यवैषम्ययोगेन पुरा दुश्चरितेन च । (३१।१)

bhāgyavaiṣamyayogena purā duścaritena ca |

31.2३१.२

मयैतत् प्राप्यते सर्वं स्वकृतं ह्युपभुज्यते ॥ (३१।२)

mayaitat prāpyate sarvaṃ svakṛtaṃ hyupabhujyate ||

32.1३२.१

प्राप्तव्यं तु दशायोगान्मयैतद् इति निश्चितम् । (३२।१)

prāptavyaṃ tu daśāyogānmayaitad iti niścitam |

32.2३२.२

दासीनां रावणस्याहं मर्षयामीह दुर्बला ॥ (३२।२)

dāsīnāṃ rāvaṇasyāhaṃ marṣayāmīha durbalā ||

33.1३३.१

आज्ञप्ता रावणेनैता राक्षस्यो माम् अतर्जयन् । (३३।१)

ājñaptā rāvaṇenaitā rākṣasyo mām atarjayan |

33.2३३.२

हते तस्मिन्न कुर्युर् हि तर्जनं वानरोत्तम ॥ (३३।२)

hate tasminna kuryur hi tarjanaṃ vānarottama ||

34.1३४.१

अयं व्याघ्रसमीपे तु पुराणो धर्मसंहितः । (३४।१)

ayaṃ vyāghrasamīpe tu purāṇo dharmasaṃhitaḥ |

34.2३४.२

ऋक्षेण गीतः श्लोको मे तं निबोध प्लवंगम ॥ (३४।२)

ṛkṣeṇa gītaḥ śloko me taṃ nibodha plavaṃgama ||

35.1३५.१

न परः पापम् आदत्ते परेषां पापकर्मणाम् । (३५।१)

na paraḥ pāpam ādatte pareṣāṃ pāpakarmaṇām |

35.2३५.२

समयो रक्षितव्यस्तु सन्तश्चारित्रभूषणाः ॥ (३५।२)

samayo rakṣitavyastu santaścāritrabhūṣaṇāḥ ||

36.1३६.१

पापानां वा शुभानां वा वधार्हाणां प्लवंगम । (३६।१)

pāpānāṃ vā śubhānāṃ vā vadhārhāṇāṃ plavaṃgama |

36.2३६.२

कार्यं कारुण्यम् आर्येण न कश्चिन्नापराध्यति ॥ (३६।२)

kāryaṃ kāruṇyam āryeṇa na kaścinnāparādhyati ||

37.1३७.१

लोकहिंसाविहाराणां रक्षसां कामरूपिणाम् । (३७।१)

lokahiṃsāvihārāṇāṃ rakṣasāṃ kāmarūpiṇām |

37.2३७.२

कुर्वताम् अपि पापानि नैव कार्यम् अशोभनम् ॥ (३७।२)

kurvatām api pāpāni naiva kāryam aśobhanam ||

38.1३८.१

एवम् उक्तस्तु हनुमान् सीतया वाक्यकोविदः । (३८।१)

evam uktastu hanumān sītayā vākyakovidaḥ |

38.2३८.२

प्रत्युवाच ततः सीतां रामपत्नीं यशस्विनीम् ॥ (३८।२)

pratyuvāca tataḥ sītāṃ rāmapatnīṃ yaśasvinīm ||

39.1३९.१

युक्ता रामस्य भवती धर्मपत्नी यशस्विनी । (३९।१)

yuktā rāmasya bhavatī dharmapatnī yaśasvinī |

39.2३९.२

प्रतिसंदिश मां देवि गमिष्ये यत्र राघवः ॥ (३९।२)

pratisaṃdiśa māṃ devi gamiṣye yatra rāghavaḥ ||

40.1४०.१

एवम् उक्ता हनुमता वैदेही जनकात्मजा । (४०।१)

evam uktā hanumatā vaidehī janakātmajā |

40.2४०.२

अब्रवीद् द्रष्टुम् इच्छामि भर्तारं वानरोत्तम ॥ (४०।२)

abravīd draṣṭum icchāmi bhartāraṃ vānarottama ||

41.1४१.१

तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा हनुमान् पवनात्मजः । (४१।१)

tasyāstadvacanaṃ śrutvā hanumān pavanātmajaḥ |

41.2४१.२

हर्षयन्मैथिलीं वाक्यम् उवाचेदं महाद्युतिः ॥ (४१।२)

harṣayanmaithilīṃ vākyam uvācedaṃ mahādyutiḥ ||

42.1४२.१

पूर्णचन्द्राननं रामं द्रक्ष्यस्यार्ये सलक्ष्मणम् । (४२।१)

pūrṇacandrānanaṃ rāmaṃ drakṣyasyārye salakṣmaṇam |

42.2४२.२

स्थिरमित्रं हतामित्रं शचीव त्रिदशेश्वरम् ॥ (४२।२)

sthiramitraṃ hatāmitraṃ śacīva tridaśeśvaram ||

43.1४३.१

ताम् एवम् उक्त्वा राजन्तीं सीतां साक्षाद् इव श्रियम् । (४३।१)

tām evam uktvā rājantīṃ sītāṃ sākṣād iva śriyam |

43.2४३.२

आजगाम महावेगो हनूमान् यत्र राघवः ॥ (४३।२)

ājagāma mahāvego hanūmān yatra rāghavaḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 6, 101

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit