रामायणRāmāyaṇa

Rām, 4, 10

268 of 606 · 59 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

ततः क्रोधसमाविष्टं संरब्धं तम् उपागतम् । (१।१)

tataḥ krodhasamāviṣṭaṃ saṃrabdhaṃ tam upāgatam |

1.2१.२

अहं प्रसादयांचक्रे भ्रातरं प्रियकाम्यया ॥ (१।२)

ahaṃ prasādayāṃcakre bhrātaraṃ priyakāmyayā ||

2.1२.१

दिष्ट्यासि कुशली प्राप्तो निहतश् च त्वया रिपुः । (२।१)

diṣṭyāsi kuśalī prāpto nihataś ca tvayā ripuḥ |

2.2२.२

अनाथस्य हि मे नाथस् त्वम् एको ऽनाथनन्दनः ॥ (२।२)

anāthasya hi me nāthas tvam eko 'nāthanandanaḥ ||

3.1३.१

इदं बहुशलाकं ते पूर्णचन्द्रम् इवोदितम् । (३।१)

idaṃ bahuśalākaṃ te pūrṇacandram ivoditam |

3.2३.२

छत्त्रं सवालव्यजनं प्रतीच्छस्व मयोद्यतम् ॥ (३।२)

chattraṃ savālavyajanaṃ pratīcchasva mayodyatam ||

4.1४.१

त्वम् एव राजा मानार्हः सदा चाहं यथापुरा । (४।१)

tvam eva rājā mānārhaḥ sadā cāhaṃ yathāpurā |

4.2४.२

न्यासभूतम् इदं राज्यं तव निर्यातयाम्य् अहम् ॥ (४।२)

nyāsabhūtam idaṃ rājyaṃ tava niryātayāmy aham ||

5.1५.१

मा च रोषं कृथाः सौम्य मयि शत्रुनिबर्हण । (५।१)

mā ca roṣaṃ kṛthāḥ saumya mayi śatrunibarhaṇa |

5.2५.२

याचे त्वां शिरसा राजन् मया बद्धो ऽयम् अञ्जलिः ॥ (५।२)

yāce tvāṃ śirasā rājan mayā baddho 'yam añjaliḥ ||

6.1६.१

बलाद् अस्मि समागम्य मन्त्रिभिः पुरवासिभिः । (६।१)

balād asmi samāgamya mantribhiḥ puravāsibhiḥ |

6.2६.२

राजभावे नियुक्तो ऽहं शून्यदेशजिगीषया ॥ (६।२)

rājabhāve niyukto 'haṃ śūnyadeśajigīṣayā ||

7.1७.१

स्निग्धम् एवं ब्रुवाणं मां स तु निर्भर्त्स्य वानरः । (७।१)

snigdham evaṃ bruvāṇaṃ māṃ sa tu nirbhartsya vānaraḥ |

7.2७.२

धिक् त्वाम् इति च माम् उक्त्वा बहु तत् तद् उवाच ह ॥ (७।२)

dhik tvām iti ca mām uktvā bahu tat tad uvāca ha ||

8.1८.१

प्रकृतीश् च समानीय मन्त्रिणश् चैव संमतान् । (८।१)

prakṛtīś ca samānīya mantriṇaś caiva saṃmatān |

8.2८.२

माम् आह सुहृदां मध्ये वाक्यं परमगर्हितम् ॥ (८।२)

mām āha suhṛdāṃ madhye vākyaṃ paramagarhitam ||

9.1९.१

विदितं वो यथा रात्रौ मायावी स महासुरः । (९।१)

viditaṃ vo yathā rātrau māyāvī sa mahāsuraḥ |

9.2९.२

मां समाह्वयत क्रूरो युद्धाकाङ्क्षी सुदुर्मतिः ॥ (९।२)

māṃ samāhvayata krūro yuddhākāṅkṣī sudurmatiḥ ||

10.1१०.१

तस्य तद् गर्जितं श्रुत्वा निःसृतो ऽहं नृपालयात् । (१०।१)

tasya tad garjitaṃ śrutvā niḥsṛto 'haṃ nṛpālayāt |

10.2१०.२

अनुयातश् च मां तूर्णम् अयं भ्राता सुदारुणः ॥ (१०।२)

anuyātaś ca māṃ tūrṇam ayaṃ bhrātā sudāruṇaḥ ||

11.1११.१

स तु दृष्ट्वैव मां रात्रौ सद्वितीयं महाबलः । (११।१)

sa tu dṛṣṭvaiva māṃ rātrau sadvitīyaṃ mahābalaḥ |

11.2११.२

प्राद्रवद् भयसंत्रस्तो वीक्ष्यावां तम् अनुद्रुतौ । (११।२)

prādravad bhayasaṃtrasto vīkṣyāvāṃ tam anudrutau |

11.3११.३

अनुद्रुतस् तु वेगेन प्रविवेश महाबिलम् ॥ (११।३)

anudrutas tu vegena praviveśa mahābilam ||

12.1१२.१

तं प्रविष्टं विदित्वा तु सुघोरं सुमहद् बिलम् । (१२।१)

taṃ praviṣṭaṃ viditvā tu sughoraṃ sumahad bilam |

12.2१२.२

अयम् उक्तो ऽथ मे भ्राता मया तु क्रूरदर्शनः ॥ (१२।२)

ayam ukto 'tha me bhrātā mayā tu krūradarśanaḥ ||

13.1१३.१

अहत्वा नास्ति मे शक्तिः प्रतिगन्तुम् इतः पुरीम् । (१३।१)

ahatvā nāsti me śaktiḥ pratigantum itaḥ purīm |

13.2१३.२

बिलद्वारि प्रतीक्ष त्वं यावद् एनं निहन्म्य् अहम् ॥ (१३।२)

biladvāri pratīkṣa tvaṃ yāvad enaṃ nihanmy aham ||

14.1१४.१

स्थितो ऽयम् इति मत्वा तु प्रविष्टो ऽहं दुरासदम् । (१४।१)

sthito 'yam iti matvā tu praviṣṭo 'haṃ durāsadam |

14.2१४.२

तं च मे मार्गमाणस्य गतः संवत्सरस् तदा ॥ (१४।२)

taṃ ca me mārgamāṇasya gataḥ saṃvatsaras tadā ||

15.1१५.१

स तु दृष्टो मया शत्रुर् अनिर्वेदाद् भयावहः । (१५।१)

sa tu dṛṣṭo mayā śatrur anirvedād bhayāvahaḥ |

15.2१५.२

निहतश् च मया तत्र सो ऽसुरो बन्धुभिः सह ॥ (१५।२)

nihataś ca mayā tatra so 'suro bandhubhiḥ saha ||

16.1१६.१

तस्यास्यात् तु प्रवृत्तेन रुधिरौघेण तद् बिलम् । (१६।१)

tasyāsyāt tu pravṛttena rudhiraugheṇa tad bilam |

16.2१६.२

पूर्णम् आसीद् दुराक्रामं स्तनतस् तस्य भूतले ॥ (१६।२)

pūrṇam āsīd durākrāmaṃ stanatas tasya bhūtale ||

17.1१७.१

सूदयित्वा तु तं शत्रुं विक्रान्तं दुन्दुभेः सुतम् । (१७।१)

sūdayitvā tu taṃ śatruṃ vikrāntaṃ dundubheḥ sutam |

17.2१७.२

निष्क्रामन्न् एव पश्यामि बिलस्य पिहितं मुखम् ॥ (१७।२)

niṣkrāmann eva paśyāmi bilasya pihitaṃ mukham ||

18.1१८.१

विक्रोशमानस्य तु मे सुग्रीवेति पुनः पुनः । (१८।१)

vikrośamānasya tu me sugrīveti punaḥ punaḥ |

18.2१८.२

यदा प्रतिवचो नास्ति ततो ऽहं भृशदुःखितः ॥ (१८।२)

yadā prativaco nāsti tato 'haṃ bhṛśaduḥkhitaḥ ||

19.1१९.१

पादप्रहारैस् तु मया बहुशस् तद् विदारितम् । (१९।१)

pādaprahārais tu mayā bahuśas tad vidāritam |

19.2१९.२

ततो ऽहं तेन निष्क्रम्य यथा पुनर् उपागतः ॥ (१९।२)

tato 'haṃ tena niṣkramya yathā punar upāgataḥ ||

20.1२०.१

तत्रानेनास्मि संरुद्धो राज्यं मार्गयतात्मनः । (२०।१)

tatrānenāsmi saṃruddho rājyaṃ mārgayatātmanaḥ |

20.2२०.२

सुग्रीवेण नृशंसेन विस्मृत्य भ्रातृसौहृदम् ॥ (२०।२)

sugrīveṇa nṛśaṃsena vismṛtya bhrātṛsauhṛdam ||

21.1२१.१

एवम् उक्त्वा तु मां तत्र वस्त्रेणैकेन वानरः । (२१।१)

evam uktvā tu māṃ tatra vastreṇaikena vānaraḥ |

21.2२१.२

तदा निर्वासयामास वाली विगतसाध्वसः ॥ (२१।२)

tadā nirvāsayāmāsa vālī vigatasādhvasaḥ ||

22.1२२.१

तेनाहम् अपविद्धश् च हृतदारश् च राघव । (२२।१)

tenāham apaviddhaś ca hṛtadāraś ca rāghava |

22.2२२.२

तद्भयाच् च मही कृत्स्ना क्रान्तेयं सवनार्णवा ॥ (२२।२)

tadbhayāc ca mahī kṛtsnā krānteyaṃ savanārṇavā ||

23.1२३.१

ऋश्यमूकं गिरिवरं भार्याहरणदुःखितः । (२३।१)

ṛśyamūkaṃ girivaraṃ bhāryāharaṇaduḥkhitaḥ |

23.2२३.२

प्रविष्टो ऽस्मि दुराधर्षं वालिनः कारणान्तरे ॥ (२३।२)

praviṣṭo 'smi durādharṣaṃ vālinaḥ kāraṇāntare ||

24.1२४.१

एतत् ते सर्वम् आख्यातं वैरानुकथनं महत् । (२४।१)

etat te sarvam ākhyātaṃ vairānukathanaṃ mahat |

24.2२४.२

अनागसा मया प्राप्तं व्यसनं पश्य राघव ॥ (२४।२)

anāgasā mayā prāptaṃ vyasanaṃ paśya rāghava ||

25.1२५.१

वालिनस् तु भयार्तस्य सर्वलोकाभयंकर । (२५।१)

vālinas tu bhayārtasya sarvalokābhayaṃkara |

25.2२५.२

कर्तुम् अर्हसि मे वीर प्रसादं तस्य निग्रहात् ॥ (२५।२)

kartum arhasi me vīra prasādaṃ tasya nigrahāt ||

26.1२६.१

एवम् उक्तः स तेजस्वी धर्मज्ञो धर्मसंहितम् । (२६।१)

evam uktaḥ sa tejasvī dharmajño dharmasaṃhitam |

26.2२६.२

वचनं वक्तुम् आरेभे सुग्रीवं प्रहसन्न् इव ॥ (२६।२)

vacanaṃ vaktum ārebhe sugrīvaṃ prahasann iva ||

27.1२७.१

अमोघाः सूर्यसंकाशा ममेमे निशिताः शराः । (२७।१)

amoghāḥ sūryasaṃkāśā mameme niśitāḥ śarāḥ |

27.2२७.२

तस्मिन् वालिनि दुर्वृत्ते पतिष्यन्ति रुषान्विताः ॥ (२७।२)

tasmin vālini durvṛtte patiṣyanti ruṣānvitāḥ ||

28.1२८.१

यावत् तं न हि पश्येयं तव भार्यापहारिणम् । (२८।१)

yāvat taṃ na hi paśyeyaṃ tava bhāryāpahāriṇam |

28.2२८.२

तावत् स जीवेत् पापात्मा वाली चारित्रदूषकः ॥ (२८।२)

tāvat sa jīvet pāpātmā vālī cāritradūṣakaḥ ||

29.1२९.१

आत्मानुमानात् पश्यामि मग्नं त्वां शोकसागरे । (२९।१)

ātmānumānāt paśyāmi magnaṃ tvāṃ śokasāgare |

29.2२९.२

त्वाम् अहं तारयिष्यामि कामं प्राप्स्यसि पुष्कलम् ॥ (२९।२)

tvām ahaṃ tārayiṣyāmi kāmaṃ prāpsyasi puṣkalam ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Rām, 4, 10

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit