Rām, 7, 60
Select a line for its word-by-word analysis.
कथां कथयतां तेषां जयं चाकाङ्क्षतां शुभम् । (१।१)
kathāṃ kathayatāṃ teṣāṃ jayaṃ cākāṅkṣatāṃ śubham |
व्यतीता रजनी शीघ्रं शत्रुघ्नस्य महात्मनः ॥ (१।२)
vyatītā rajanī śīghraṃ śatrughnasya mahātmanaḥ ||
ततः प्रभाते विमले तस्मिन् काले स राक्षसः । (२।१)
tataḥ prabhāte vimale tasmin kāle sa rākṣasaḥ |
एतस्मिन्न् अन्तरे शूरः शत्रुघ्नो यमुनां नदीम् । (३।१)
etasminn antare śūraḥ śatrughno yamunāṃ nadīm |
तीर्त्वा मधुपुरद्वारि धनुष्पाणिर् अतिष्ठत ॥ (३।२)
tīrtvā madhupuradvāri dhanuṣpāṇir atiṣṭhata ||
ततो ऽर्धदिवसे प्राप्ते क्रूरकर्मा स राक्षसः । (४।१)
tato 'rdhadivase prāpte krūrakarmā sa rākṣasaḥ |
आगच्छद् बहुसहस्रं प्राणिनाम् उद्वहन् भरम् ॥ (४।२)
āgacchad bahusahasraṃ prāṇinām udvahan bharam ||
ततो ददर्श शत्रुघ्नं स्थितं द्वारि धृतायुधम् । (५।१)
tato dadarśa śatrughnaṃ sthitaṃ dvāri dhṛtāyudham |
भक्षितानि मया रोषात् कालम् आकाङ्क्षसे नु किम् ॥ (६।२)
bhakṣitāni mayā roṣāt kālam ākāṅkṣase nu kim ||
स्वयं प्रविष्टो नु मुखं कथम् आसाद्य दुर्मते ॥ (७।२)
svayaṃ praviṣṭo nu mukhaṃ katham āsādya durmate ||
शत्रुघ्नो वीर्यसम्पन्नो रोषाद् अश्रूण्यवर्तयत् ॥ (८।२)
śatrughno vīryasampanno roṣād aśrūṇyavartayat ||
तेजोमया मरीच्यस्तु सर्वगात्रैर् विनिष्पतन् ॥ (९।२)
tejomayā marīcyastu sarvagātrair viniṣpatan ||
उवाच च सुसंक्रुद्धः शत्रुघ्नस्तं निशाचरम् । (१०।१)
uvāca ca susaṃkruddhaḥ śatrughnastaṃ niśācaram |
योद्धुम् इच्छामि दुर्बुद्धे द्वन्द्वयुद्धं त्वया सह ॥ (१०।२)
yoddhum icchāmi durbuddhe dvandvayuddhaṃ tvayā saha ||
पुत्रो दशरथस्याहं भ्राता रामस्य धीमतः । (११।१)
putro daśarathasyāhaṃ bhrātā rāmasya dhīmataḥ |
शत्रुघ्नो नाम शत्रुघ्नो वधाकाङ्क्षी तवागतः ॥ (११।२)
śatrughno nāma śatrughno vadhākāṅkṣī tavāgataḥ ||
तस्य मे युद्धकामस्य द्वन्द्वयुद्धं प्रदीयताम् । (१२।१)
tasya me yuddhakāmasya dvandvayuddhaṃ pradīyatām |
शत्रुस्त्वं सर्वजीवानां न मे जीवन् गमिष्यसि ॥ (१२।२)
śatrustvaṃ sarvajīvānāṃ na me jīvan gamiṣyasi ||
तस्मिंस्तथा ब्रुवाणे तु राक्षसः प्रहसन्न् इव । (१३।१)
tasmiṃstathā bruvāṇe tu rākṣasaḥ prahasann iva |
प्रत्युवाच नरश्रेष्ठं दिष्ट्या प्राप्तो ऽसि दुर्मते ॥ (१३।२)
pratyuvāca naraśreṣṭhaṃ diṣṭyā prāpto 'si durmate ||
मम मातृष्वसुर् भ्राता रावणो नाम राक्षसः । (१४।१)
mama mātṛṣvasur bhrātā rāvaṇo nāma rākṣasaḥ |
हतो रामेण दुर्बुद्धे स्त्रीहेतोः पुरुषाधम ॥ (१४।२)
hato rāmeṇa durbuddhe strīhetoḥ puruṣādhama ||
तच्च सर्वं मया क्षान्तं रावणस्य कुलक्षयम् । (१५।१)
tacca sarvaṃ mayā kṣāntaṃ rāvaṇasya kulakṣayam |
न हताश्च हि मे सर्वे परिभूतास्तृणं यथा । (१६।१)
na hatāśca hi me sarve paribhūtāstṛṇaṃ yathā |
भूतश्चैव भविष्याश्च यूयं च पुरुषाधमाः ॥ (१६।२)
bhūtaścaiva bhaviṣyāśca yūyaṃ ca puruṣādhamāḥ ||
तस्य ते युद्धकामस्य युद्धं दास्यामि दुर्मते । (१७।१)
tasya te yuddhakāmasya yuddhaṃ dāsyāmi durmate |
ईप्सितं यादृशं तुभ्यं सज्जये यावद् आयुधम् ॥ (१७।२)
īpsitaṃ yādṛśaṃ tubhyaṃ sajjaye yāvad āyudham ||
तम् उवाचाथ शत्रुघ्नः क्व मे जीवन् गमिष्यसि । (१८।१)
tam uvācātha śatrughnaḥ kva me jīvan gamiṣyasi |
दुर्बलो ऽप्यागतः शत्रुर् न मोक्तव्यः कृतात्मना ॥ (१८।२)
durbalo 'pyāgataḥ śatrur na moktavyaḥ kṛtātmanā ||
यो हि विक्लवया बुद्ध्या प्रसरं शत्रवे ददौ । (१९।१)
yo hi viklavayā buddhyā prasaraṃ śatrave dadau |
स हतो मन्दबुद्धित्वाद् यथा कापुरुषस्तथा ॥ (१९।२)
sa hato mandabuddhitvād yathā kāpuruṣastathā ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.