Rām, 3, 25
Select a line for its word-by-word analysis.
तद् द्रुमाणां शिलानां च वर्षं प्राणहरं महत् । (१।१)
tad drumāṇāṃ śilānāṃ ca varṣaṃ prāṇaharaṃ mahat |
प्रतिजग्राह धर्मात्मा राघवस् तीक्ष्णसायकैः ॥ (१।२)
pratijagrāha dharmātmā rāghavas tīkṣṇasāyakaiḥ ||
रामः क्रोधं परं भेजे वधार्थं सर्वरक्षसाम् ॥ (२।२)
rāmaḥ krodhaṃ paraṃ bheje vadhārthaṃ sarvarakṣasām ||
शरैर् अभ्यकिरत् सैन्यं सर्वतः सहदूषणम् ॥ (३।२)
śarair abhyakirat sainyaṃ sarvataḥ sahadūṣaṇam ||
वेष्टितं काञ्चनैः पट्टैर् देवसैन्याभिमर्दनम् । (५।१)
veṣṭitaṃ kāñcanaiḥ paṭṭair devasainyābhimardanam |
आयसैः शङ्कुभिस् तीक्ष्णैः कीर्णं परवसोक्षितम् ॥ (५।२)
āyasaiḥ śaṅkubhis tīkṣṇaiḥ kīrṇaṃ paravasokṣitam ||
द्वाभ्यां शराभ्यां चिछेद सहस्ताभरणौ भुजौ ॥ (७।२)
dvābhyāṃ śarābhyāṃ cicheda sahastābharaṇau bhujau ||
स कराभ्यां विकीर्णाभ्यां पपात भुवि दूषणः । (९।१)
sa karābhyāṃ vikīrṇābhyāṃ papāta bhuvi dūṣaṇaḥ |
विषाणाभ्यां विशीर्णाभ्यां मनस्वीव महागजः ॥ (९।२)
viṣāṇābhyāṃ viśīrṇābhyāṃ manasvīva mahāgajaḥ ||
दृष्ट्वा तं पतितं भूमौ दूषणं निहतं रणे । (१०।१)
dṛṣṭvā taṃ patitaṃ bhūmau dūṣaṇaṃ nihataṃ raṇe |
साधु साध्व् इति काकुत्स्थं सर्वभूतान्य् अपूजयन् ॥ (१०।२)
sādhu sādhv iti kākutsthaṃ sarvabhūtāny apūjayan ||
एतस्मिन्न् अन्तरे क्रुद्धास् त्रयः सेनाग्रयायिनः । (११।१)
etasminn antare kruddhās trayaḥ senāgrayāyinaḥ |
संहत्याभ्यद्रवन् रामं मृत्युपाशावपाशिताः । (११।२)
saṃhatyābhyadravan rāmaṃ mṛtyupāśāvapāśitāḥ |
महाकपालः स्थूलाक्षः प्रमाथी च महाबलः ॥ (११।३)
mahākapālaḥ sthūlākṣaḥ pramāthī ca mahābalaḥ ||
स्थूलाक्षः पट्टिशं गृह्य प्रमाथी च परश्वधम् ॥ (१२।२)
sthūlākṣaḥ paṭṭiśaṃ gṛhya pramāthī ca paraśvadham ||
दृष्ट्वैवापततस् तांस् तु राघवः सायकैः शितैः । (१३।१)
dṛṣṭvaivāpatatas tāṃs tu rāghavaḥ sāyakaiḥ śitaiḥ |
तीक्ष्णाग्रैः प्रतिजग्राह सम्प्राप्तान् अतिथीन् इव ॥ (१३।२)
tīkṣṇāgraiḥ pratijagrāha samprāptān atithīn iva ||
असंख्येयैस् तु बाणौघैः प्रममाथ प्रमाथिनम् ॥ (१४।२)
asaṃkhyeyais tu bāṇaughaiḥ pramamātha pramāthinam ||
स्थूलाक्षस्याक्षिणी तीक्ष्णैः पूरयामास सायकैः । (१५।१)
sthūlākṣasyākṣiṇī tīkṣṇaiḥ pūrayāmāsa sāyakaiḥ |
जघनशेषं तेजस्वी तस्य सैन्यस्य सायकैः ॥ (१६।२)
jaghanaśeṣaṃ tejasvī tasya sainyasya sāyakaiḥ ||
ते रुक्मपुङ्खा विशिखाः सधूमा इव पावकाः । (१७।१)
te rukmapuṅkhā viśikhāḥ sadhūmā iva pāvakāḥ |
निजघ्नुस् तानि रक्षांसि वज्रा इव महाद्रुमान् ॥ (१७।२)
nijaghnus tāni rakṣāṃsi vajrā iva mahādrumān ||
तैर् भिन्नवर्माभरणाश् छिन्नभिन्नशरासनाः । (१९।१)
tair bhinnavarmābharaṇāś chinnabhinnaśarāsanāḥ |
तैर् मुक्तकेशैः समरे पतितैः शोणितोक्षितैः । (२०।१)
tair muktakeśaiḥ samare patitaiḥ śoṇitokṣitaiḥ |
आस्तीर्णा वसुधा कृत्स्ना महावेदिः कुशैर् इव ॥ (२०।२)
āstīrṇā vasudhā kṛtsnā mahāvediḥ kuśair iva ||
तस्य सैन्यस्य सर्वस्य खरः शेषो महारथः । (२३।१)
tasya sainyasya sarvasya kharaḥ śeṣo mahārathaḥ |
राक्षसस् त्रिशिराश् चैव रामश् च रिपुसूदनः ॥ (२३।२)
rākṣasas triśirāś caiva rāmaś ca ripusūdanaḥ ||
ततस् तु तद् भीमबलं महाहवे समीक्ष्य रामेण हतं बलीयसा । (२४।१)
tatas tu tad bhīmabalaṃ mahāhave samīkṣya rāmeṇa hataṃ balīyasā |
रथेन रामं महता खरस् ततः समाससादेन्द्र इवोद्यताशनिः ॥ (२४।२)
rathena rāmaṃ mahatā kharas tataḥ samāsasādendra ivodyatāśaniḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.